Bar?? nas?l gelecek?-3-

Bar?? nas?l gelecek?-3-

Fotoğraf: Derya Kayacan/EVRENSEL

Bar???n gelmesi i?in yeralt?nda can alan 1 milyon may?n temizlenmeli, ma?durlara derhal yard?m edilmeli


30 y?ll? a?k?n s?ren sava??n en hain silah? oldu may?nlar. Topra??n alt?na gizlenen on binlerce may?n ve ba?ka binlerce silah par?as?, asker, militan, sivil, ?ocuk ya da ya?l? ayr?m? yapmadan h?l? can al?yor; sakat b?rak?yor.
Askerlerin can?n? yakan may?nlar?n haberlerini izliyoruz. Ancak may?n ya da patlamam?? askeri m?himmatlar (PAM) nedeniyle gelecekleri ellerinden al?nan ?siviller? yani b?lge halk?, ?b?y?k? gazetelerimizde iki sat?r bile yer bulam?yor. May?n ma?duru askerlerin tedavi ve rehabilitasyonu yap?l?rken, devlet, ?o?unlu?u ?ocuk olan sivil ma?durlar?n sorumlulu?unu alm?yor, onlar? kendi ba?lar?n?n ?aresine bakmak zorunda b?rak?yor.
Kitle imha silah?
May?ns?z T?rkiye Giri?imi?nin bu konudaki raporlar?ndan derledi?imiz bilgiler ?arp?c?. Resmi ad? ?anti-personel kara may?nlar?? olan bu hain silah?n, d?nyada 1800?l? y?llar?n ikinci yar?s?ndan itibaren ?retilmi? yakla??k 350 ?e?idi bulunuyor. Di?er b?t?n silahlardan ay?rt edilen temel ?zellikleri var: M?kemmel askerler, asla ac?kmazlar, ???mezler, susamazlar, terlemezler ve ?ikayette bulunmazlar. 75 y?l bulundu?u yeri terk etmez ve herhangi bir canl?n?n bulundu?u alana girmesine izin vermezler.
Kara may?nlar? kitle imha silahlar?d?r. D?nyada her 22 dakikada bir insan, her y?l ortalama 20 bin insan kara may?n? nedeniyle ya?am?n? yitiriyor ya da sakatlan?yor. 64 ?lkede bulunan 120 milyon may?n?n temizlenmesi i?in 33 milyar dolar gerekiyor. Bir tanesinin ?retimi ortalama 3-4 dolara mal oluyor, ancak may?n?n ??kar?lmas?, imha edilmesi, 300 ile bin dolar aras?nda bir maliyet gerektiriyor. D?nyada her y?l 100 bin may?n temizlenirken, t?m d?nyan?n may?ndan temizlenmesi ise ancak bin y?l sonra ger?ekle?ebilecek. ?kinci D?nya Sava???ndan ?arta kalan? anti-personel kara may?nlar? nedeniyle yakla??k 250 bin insan?n sakat kald??? hat?rland???nda, T?rkiye?de bar?? ortam?n?n sa?lanmas?, b?lge halk?n?n g?venli?i i?in may?nlar?n temizlenmesi ?al??malar?na derhal ba?lanmas? gerekiyor.
4 milyon d??man
T?rkiye?de topra?a d??eli 984 bin; stoklarda ise 2 milyon 900 binden fazla may?n, yani yakla??k 4 milyon may?n var. T?rkiye, bu may?nlar?n gerek?elerini; ?1950-55?lerde sebebi yasad??? s?n?r ge?i?lerini engellemekti. 1980?li y?llar?n ikinci yar?s? ve ?98?e kadar d??enenlerin sebebiyse ter?rle m?cadele...? diye a??kl?yor. Ancak may?n olaylar?n?n, s?n?r ge?i?lerinden ?ok 1984?ten sonra i? b?lgelerde, s?n?rdan uzak yerle?im birimlerinde, k?ylerde, bo?alt?lan k?ylerin etraflar?nda ya?and??? g?r?l?yor.
Yeni may?nlar d??endi
Uluslararas? May?n ?zleme Komitesi?nin (LM-Landmine Monitor) 2003 T?rkiye raporuna g?re, 1989 ile 1992 y?llar? aras?nda da ?ter?rizmle? m?cadele gerek?esiyle Do?u ve G?neydo?u?daki g?venlik tesislerinin etraf?na yakla??k 40 bin ?yeni? may?n d??endi. 1996?daki Meclis Ara?t?rmas? Komisyonu raporunda, Ardahan-Ermenistan s?n?r?nda 9.5 kilometrelik alan?n, Hatay-Suriye s?n?r?nda ise 34 kilometrelik alan?n may?nl? oldu?u belirtildi. Kars-Ermenistan s?n?r?nda 13 may?n tarlas? bulunuyor. ?anl?urfa?da tar?ma elveri?li 140 bin d?n?m alan may?nl?. Hakkari ve ??rnak?ta 1991-1994 y?llar? aras?nda 152 bin may?n d??endi.
Geri d?n??e engel
Kara may?n?, bir yandan insanlar? g??e zorlarken geri d?n??leri de engelliyor. Hakkari?de bo?alt?lm?? 34 k?y?n ve 148 meran?n etraf?n?n may?nl? oldu?u, insanlar?n can g?venli?i bulunmad??? i?in geri d?n??lerin sa?lanamad??? biliniyor. ?lke s?n?r?nda bile olmayan Tunceli?de d??eli may?n say?s? 10 bin 557. Ve bunlar sadece ?resmi? rakamlar...
Bo?alt?lan y?zlerce k?y ve mezran?n ne kadar?n?n may?nl? oldu?u ise bilinmiyor. S?n?rlar d???nda bir may?n haritas? ne yaz?k ki yok, ya da kamuoyu ile payla??lm?yor! Avukatlardan olu?an Hakkari May?n Kar??t? Fark?ndal?k Grubu, patlay?c?lar?n neden olduklar? yaralanmalar hakk?nda bir ara?t?rma yapt?. Ara?t?rma s?ras?nda Hakkari ?ehrinin ve Yenimahalle mahallesinin, ?zellikle TSK ?slerinin civarlar?n?n hem may?n hem de PAM ile ciddi bir ?ekilde kirlendi?i, bu may?nlar sebebiyle hayvanlar?n ?ld??? tespit edildi.
Bilan?o ?ok a??r
T?rkiye?de may?n ve patlamam?? askeri malzeme nedeniyle meydana gelen olaylara ili?kin ciddi bir ara?t?rma da bulunmuyor. H?k?met, BM?ye verdi?i raporlar?nda, may?n ma?durlar? olarak yaln?zca askeri personel rakamlar?n? g?steriyor. Siviller ?zerine istatistik a??klanm?yor. ?HD?nin Kas?m 2002 raporuna g?re, T?rkiye?de 1990 ve 2002 aras?nda 512 may?n patlamas? sonucunda toplam 838 ki?i ?ld? ve 937 ki?i yaraland?.
May?ns?z Bir T?rkiye Giri?imi?nin raporlar?na g?re sadece 2006 y?l?nda 39 ki?i ?ld?, 106 ki?i yaraland?. ?lenlerin d?rd? ?ocuk, 25?i asker, 4?? korucu, 2?si polis, 2?si de sivildi. Yaralananlar?n 27?si ?ocuk, 63?? asker, 4?? korucu, 4?? ?zel g?venlik, 1?i polis, 7?si de sivil. Olaylar?n 42?si may?n, 8?i de patlamam?? askeri malzemeden kaynakland?.
Patlamalar?n meydana geldi?i illerin ba??nda ise Hakkari, Bing?l, ??rnak, Diyarbak?r, A?r?, Van, Siirt ve Elaz?? geliyor. Sadece Hakkari?de, 2005 y?l?nda 57 ki?i hayat?n? yitirdi veya sakat kald?.
T?rkiye taahh?t etti ama...
T?rkiye, 12 Mart 2003 tarihinde kara may?nlar?n?n kullan?lmas?n? yasaklayan Ottowa S?zle?mesi?ni imzalad?. Buna g?re devlet, 1 Mart 2004?ten itibaren d?rt y?ldan daha ge? olmamak ?artl?yla anti-personel may?nlar?n? imha edece?ini; topra?a d??eli may?nlar? temizleyece?ini, b?t?n may?nl? alanlar?n belirlenece?ini, sivillerin etkili bir bi?imde korunmalar?n? sa?layaca??n? taahh?t etti. T?rkiye, 1 Mart 2008?e kadar depolar?ndaki 3 milyon may?n? imha etmi?, 2014 y?l?na kadar topra?a d??eli b?t?n may?nlar? temizlemi? olmak zorunda. Yine Eyl?l 2004, yani ?? y?l ?ncesinden ba?layarak sivillere kar?? koruyucu ?nlemleri alm?? olmas? gerekiyordu, ancak may?ndan ?lenlerin say?s?nda herhangi bir azalma olmad??? gibi may?n temizlenmesi ile ilgili yap?lan az say?da ?al??ma sadece s?n?rlardaki alanlar? kaps?yor.

Devlet sorumluluk alm?yor

May?n ma?duru halk?n ya?ad??? en ?nemli sorun, tedavi ve rehabilitasyon imkanlar?n?n olmamas?. ?o?u yoksul, sosyal g?vencesi olmayan b?lge halk? devletten bu konuda yard?m g?rm?yor. Tek adres olan Dicle ?niversitesi Rehabilitasyon Merkezi, yaln?zca ayak ve bacak protezi sa?layabiliyor. Askeri ihmalden kaynakl? ma?durlar haklar?n? da arayam?yor. May?ns?z T?rkiye Giri?imi?nin bir tespiti: Devlet, may?nl? b?lgelerde ya?ayan insanlara, ?E?er bu alana girersem ve ba??ma herhangi bir ?ey gelirse b?t?n sorumluluk bana aittir? gibi bir ka??t imzalatarak, ma?duriyetin tazmininin yolunu kapat?yor.

17 ya??nda kolunu kaybetti
B?lge illerinde her y?l ba?ta ?ocuklar olmak ?zere onlarca ki?i, ya may?na basarak ya da elinde patlayan bomba ve mermilerle hayat?n? kaybediyor, sakat kal?yor. 2007 Mart??nda roket mermisi elinde patlayan Kadir Ceyhan daha 17?sinde ve kolunun yar?s?n? kaybetmi?.
Diyarbak?r Ergani il?esi ??len beldesinde ya?ayan Ceyhan, ?Arkada??mla koyunlar? otar?rken oldu? diye s?ze ba?l?yor: ?Yerde bir ?ey buldum. Yumurta gibiydi, ba?? sapsar?yd? alt?n gibi, merak ettim ald?m elime, sallad?m ?nce?.? S?zlerini tamamlamadan g?zleri doluyor ve susuyor. Babas? Recep Ceyhan onun yerine konu?uyor: ?O?lumun hi?bir su?u yoktur. Askeriye, beldemizin meras?na tatbikat yap?yor ve ne muhtar? ne de belediyeyi bilgilendiriyor. Bizim o?lan da koyunlar? otar?rken mermiyi eline al?yor ve sallad?ktan sonra ta?a vurmas?yla kolunun u?mas? bir oluyor. Benim o?lumun kolunun bu ?ekilde olmas?, devletin sorumlulu?undad?r?
Davalar?n?n s?rd???n? belirten Recep Ceyhan, ya?ad?klar? ma?duriyete dikkat ?ekmek istediklerini ifade ediyor: ?O?lumu askeri hastaneye kald?rd?lar. Doktorlar, ?sen may?na bast?n ve kolun koptu? diye tutanak imzalatmak istediler. Kabul etmedik. E?er etseydik, ?Ter?ristlerin d??edi?i may?na bast?? diye kendilerini aklayacaklard?.?
Yine g?zleri dolan Kadir, psikolojisinin bozuldu?unu ifade ediyor: ?Kolumu kaybettim i?te. Bundan k?t?s? var m?? ?? yapam?yorum. Yeme?i bile sol elimle yemek zorunda kal?yorum. Hayat bana anlams?z geliyor.? Ceyhan, hayattan beklentilerinin b?y?k oldu?unu, ancak k?yde ya?amaya mecbur oldu?unu s?yl?yor, ?Bar?? G?n? i?in s?ylemek istedi?in bir ?eyin var m?? sorumuzu ise ?Bar?? benim i?in insanlar?n mutlu olmas?d?r. Ama insanlar bence mutlu de?iller. Kimse benim gibi olmas?n. Herkes e?itim g?rs?n. Ben dershaneye bile gidemiyorum. Param?z yok. ?nsanlar kavga etmesinler, sava?lar olmasa iyi olur. Daha ne diyeyim ki!?diye yan?tl?yor.

May?n?n temizlenmemesi sava? iste?ini g?sterir

Emine Ayna (DTP Mardin Milletvekili): D???nceye ?zg?rl?k Giri?imi?nin DTP?li milletvekillerine bir ?nerisi oldu. Bar???n sa?lanmas? i?in kitle ?rg?tlerinin de i?inde bulundu?u ?e?itli ?al??ma gruplar? ?neriyorlar. Ben de ?May?nlar? Unutmay?n? ?al??ma grubuna girdim. Her vekil farkl? bir gruba girerek ?al??ma yapacak. May?n sorununa gelince.. Sava??n sivillere y?nelik en kirli y?z?d?r may?nlar. Mardin?de se?im ?al??malar?nda kiminle sohbet ettiysem, ilk talep, bu sorununun Meclis?e ta??nmas?, may?nlar?n temizlenmesi ve o alanlar?n tar?ma a??lmas?.May?nlar temizlenmeden bar?? ad?na ?ok b?y?k ad?m at?lamaz. May?nlar?n temizlenmesi i?in ise ?ncelikle sava?an t?m kesimlerinin bar?? iste?ini ortaya koymas? ve operasyonlar?n durdurulmas? gerek. May?n?n temizlenmemesi, sava? niyetinin; ?ld?rme niyetinin g?stergesidir. E?er bar?? niyeti olsayd? o may?nlar temizlenirdi. Bug?n b?lgemizde bu konuyla ilgili hi?bir ?al??ma yok. Devlet ?ok b?y?k bir alan? may?nla d???yor, ancak b?yle bir ?ey hi? yokmu? gibi davran?yor. Tam tersi, s?rekli ?PKK may?n d??edi? diyerek a??klamalar yap?l?yor. B?ylesi bir ikiy?zl?l?k var ne yaz?k ki.
YARIN: Geriye d?nmek m?mk?n m?? Diyarbak?r Milletvekili Selahattin Demirta?
Haz?rlayanlar: Elif G?rg? /Ali R?za K?l?n

İLGİLİ HABERLER

20 Haziran 2018 08:06
İsrail ordu sözcüsü Avichay Adraee, İsrail'e ait savaş uçaklarının Gazze'de Hamas'a ait 25 hedefe saldırı düzenlediğini kaydetti.
20 Haziran 2018 04:15
Seçimin nabzını tuttuğumuz Beylikdüzü'de muhalefet partilerine oy vereceğini belirten seçmenlerin morali ve seçimlerden beklentisi yüksek.

Toplam Query: 34