Dil ya?am?n aynas?d?r

Dil ya?am?n aynas?d?r

Bir d?nemin profili nas?l ??kar?labilir?
Ku?kusuz, bu sorunun toplum bilimcilerce, siyaset bilimcilerce, iktisat??larca verilecek say?s?z yan?t? var.


Bir d?nemin profili nas?l ??kar?labilir?
Ku?kusuz, bu sorunun toplum bilimcilerce, siyaset bilimcilerce, iktisat??larca verilecek say?s?z yan?t? var. Ben (edebiyat?? olarak) d?nemin edebiyat yap?tlar?n?n, d?nemi anlamak ve tan?mlamakta/anlatmakta ?nemli ipu?lar? ta??d???na inan?r?m. Ama as?l yap?lacak i?, o d?nemde konu?ulan dili, bu dile d?nem boyunca eklenen yeni s?zc?kleri saptamakt?r. Bu ?d?nem dilini? kabaca d?nem s?zl??? diye tan?mlayabiliriz. Bir d?nemin s?zl???, sokakta konu?ulan dili, e?itim dilini, de?er yarg?lar?n? ve ya?ama kat?lan yeni kavramlar? da kapsar ku?kusuz. B?ylece o d?nemde ya?ananlar? daha iyi anlayabiliriz. Bir d?nemin ipu?lar?n? en iyi veren s?zc?kler, ku?kusuz argo s?zc?klerdir. Gizli dil denebilecek argo, gizi ?abuk ??z?l?p ortal??a d??en ve dili zenginle?tiren toplumsal bir yarat?d?r. Gen?lerin, kad?nlar?n, e?cinseller benzeri d??lanm??lar?n, yasad???/kural d??? ya?amak zorunda olanlar?n kullanmak zorunda oldu?u; kimi zaman ba?ka dillerden ?d?n? al?nan, kimi zaman anadildeki anlam? de?i?tirilmi? s?zc?kler...
Argo s?zc???n? ?o?unlukla sokak dili/yak???ks?z dil anlam?nda kullan?yoruz. Bu yanl?? epey yayg?n. Daha ?ok tiyatrocu olarak tan?d???m?z Levent T?lek, bu konuyu odak alan bir ?al??ma yapm??: Lumpen S?zl???. Kitab?n?n giri?inde ?al??mas?n?n ?zelli?ini ve argodan ayr?m?n? belirtiyor:
?Yerle?ik bir jargon olan argodan ?ok ayr? bir dil lumpen dili. K?kl? ve yaz?nsal bir de?er kazanm?? olan argonun kentsel yerle?ik bir de?eri oldu?unu biliyoruz. Bu konuda Hulki Aktun??un B?y?k Argo S?zl??? (YKY) yeterince m?kemmel bir ?al??ma zaten. Ben bu kitab?n yaz?nsal ya da bilimsel bir tav?rdan ziyade bir bak??, bir de?erlendirme ve daha ?ok da e?lenceli ele?tirel bir derleme olarak alg?lanmas?n? diliyorum. O y?zden baz? madde ve ?rneklerin daha ?ok e?lenceli ve mizahi y?n?n?n a??r bast??? g?r?lecek.
Yerle?ik olmayan bir k?lt?r?n var etti?i bu dil, g?r?nmez bir a? gibi ?evremizi sarmakta.? Levent T?lek?in bu ?ns?zde yapt???, lumpen ve lumpen proleterya ile ilgili yanl??lar olsa da lumpen dilin do?du?u d?nemin ?zellikleri konusunda s?yledikleri do?ru/?nemli:
??80?li y?llarda artan ve ?zal d?neminde doru?a ??kan umutsuz, politikas?z,ge?mi?siz ve geleceksiz kitlenin, g?n? ya?ayan, k??eyi d?nmek isteyen, k?rla kent aras?na s?k???p kalm?? insanlar?n kodlad??? bir dil bu.?
Bu dilin bir b?l?m? g?ndelik hale gelmi? eski argo, bir b?l?m? yeni yarat?. Bence b?t?ne bir g?z at?ld???nda ?ne ??kan kavramlardan birinin ?uyu?turucu? oldu?u da g?r?l?yor. Ne var ki uyu?turucu bile ?beton? durumuna getiriyormu?, pek kanatland?rm?yor. Bir durgunluk var. Toplumsal bir donma sanki...
Sonras? biraz ac?... ?rneklerin b?y?k bir b?l?m? gazete yaz?lar?yla televizyon tart??malar?ndan al?nm??. Bu da en komik diyaloga bile dramatik bir anlam y?kl?yor.
Okuyun bu s?zl???. Anlam?n? anlamad???n?z konu?malar? anlamak i?in. D?nemin ?zelliklerini saptamak i?in ve g?lebilirseniz g?lmek i?in.

* Lumpen S?zl???, Levent T?lek, Sel Yay?nc?l?k, 135 sf.
Sennur Sezer
www.evrensel.net