?Yeni anayasa? ve nas?l bir anayasa? 6

?Yeni anayasa? ve nas?l bir anayasa? 6

Yeni anayasa tasla??n? haz?rlayan Bilim Kurulu?nun ?yelerinden Dicle ?niversitesi ??retim ?yesi Prof. Dr. Faz?l H?sn? Erdem sorular?m?z? yan?tlad?.


AKP?nin talebi ?zerine, yeni anayasa tasla??n? haz?rlamak amac?yla olu?turulan 6 ki?ilik Bilim Kurulu?nda yer alan, Dicle ?niversitesi Hukuk Fak?ltesi ??retim ?yesi Prof. Dr. Faz?l H?sn? Erdem, tasla?? haz?rlarken, herhangi bir telkin ile kar??la?mad?klar?na vurgu yapt?. ?Temel hak ve ?zg?rl?kler konusunda 82 Anayasas??n?n genetik yap?s?nda var olan anti-?zg?rl?k?? ruh, Anayasa?da ger?ekle?tirilen de?i?ikliklerle ?nemli ?l??de t?rp?lenmi?, evrensel standartlar? yakalama do?rultusunda ciddi ad?mlar at?lm??t?r? diyen Erdem, haz?rlad?klar? tasla??n, at?lan bu ad?mlar? tamamlay?c? bir ?zelli?e sahip oldu?unu s?yledi.

Sizin de i?inde yer ald???n?z akademik bir kadro ile birlikte anayasa tasla??n?n son ?ekli verildi. ?ncelikli olarak haz?rlanan anayasa tasla?? 82 Anayasas??yla kar??la?t?r?ld???nda hangi y?nleriyle ayr?l?yor. Demokratik ve ?zg?rl?k?? bir yakla??m ile haz?rland???n? d???n?yor musunuz?
Haz?rlanan anayasa tasla?? 82 Anayasas??yla kar??la?t?r?ld???nda, aralar?nda usul/y?ntem ve esas/i?erik a??s?ndan ?ok belirgin farkl?l?klar oldu?u g?r?l?r. Askeri bir darbenin ?r?n? olan 82 Anayasas?, atanm?? bir kurul olan Dan??ma Meclisi ile darbeci generallerin i?inde bulundu?u Milli G?venlik Konseyi?nden olu?an bir kurucu meclis taraf?ndan haz?rlanm??t?r. Bu Anayasa, ki?ilerin en temel haklar?n?n ayaklar alt?na al?nd???, ?zg?r tart??man?n bulunmad???, muhalefetin suskunla?t?r?ld??? ve a??r bask?lara maruz b?rak?ld??? bir ortamda halkoyuna sunularak, topluma zorla kabul ettirilmi?tir. 82 Anayasas??n?n yap?m ve kabul s?recinde demokrasiye yer yoktur. Oysa, yeni anayasa haz?rlama ?al??malar? demokratik temsil g?c?ne sahip sivil bir iradeyle ba?lat?lm??; belki tasla??n tasla?? olarak de?erlendirilebilecek olan yeni anayasa ?nerisi, hi?bir bask? ve telkin olmaks?z?n Bilim Kurulu?nca haz?rlanm?? ve AKP?ye sunulmu?tur. Gerek Ba?bakan??n ve gerekse di?er h?k?met yetkilileri ile parti yetkililerinin yapt?klar? a??klamalardan, partinin ilgili kurullar?nda g?r???l?p yeniden ?ekillendirilecek olan taslak metin, kamuoyunun bilgisine ve ilgisine sunulacakt?r. Muhtemelen di?er siyasi partiler, sivil toplum ?rg?tleri ya da meslek odalar?n?n haz?rlayacaklar? anayasa ?nerileri ile birlikte bu taslak da enine boyuna konu?ulacak, tart???lacak ve ele?tirilecektir. Kamuoyundan gelen tepkiler do?rultusunda taslak metin revize edilecek ve Meclis?e sunulacakt?r. Anayasa teklifi Meclis?te m?zakere edilip kabul edildi?i takdirde halkoylamas?na sunulacakt?r.
Haz?rlanan taslak, i?eri?i itibariyle de mevcut Anayasa?dan ayr?lmaktad?r. Her ne kadar bug?nk? Anayasa ?zellikle 1995 ve 2001 de?i?iklikleriyle birlikte otoriter, devlet?i, ?zg?rl?k ve demokrasi kar??t? ruhundan ?nemli ?l??de s?yr?lm?? ise de h?l? bu ruhun izlerini ta??d???n? s?ylemek m?mk?nd?r. Haz?rlanan taslakla bu izleri de silmeye ?al??t?k. Devlet odakl? de?il, insan odakl? bir anayasa tasla?? haz?rlamaya ?al??t?k. Bunu, taslak metnin ba?lang?? k?sm?nda, 4 ve 11. maddelerinde yer alan ifadelerden anlayabiliriz. Ayr?ca, genel olarak de?erlendirildi?inde, anayasa tasla??n?n, insan haklar?n?n, demokrasinin ve hukuk devletinin s?n?rlar?n? geni?letti?i s?ylenebilir.

Anayasa tasla?? kamuoyunda tart???lmaya ba?land?. Bir?ok hukuk?u, akademik ?evre (?rne?in Diyarbak?r?da yap?lan anayasa panelinde) anayasa tasla??n?n belirsiz ve mu?lak oldu?una dikkat ?ekiyor. Sizler bu konuda neler s?yleyeceksiniz? Tasla??n daha somut bir ?er?evede haz?rlanmas?n?n ?n?nde engeller oldu?unu d???n?yor musunuz? Ya da AKP?nin bu konudaki ?ekincelerinin belirleyici oldu?unu s?ylemek m?mk?n m??
Anayasalar, siyasi ve hukuki y?nleri olan belgelerdir. Bir anlamda demokratik siyasetin hukuki ?er?evesini ?izerler; yani, siyaseti hukuk kal?b?na sokmaya ?al???rlar. Siyaset gibi dinamik bir olgu ve s?recin, do?as? gere?i formalist olan ve buna ba?l? olarak da kendi i?inde belli bir ?l??de dura?anl??? bar?nd?ran hukuk taraf?ndan d?zenlenmeye ?al???lmas?, ger?ekten g?? bir i?tir. Bu genel g??l?kten kaynaklananlar d???nda, anayasa tasla??nda bir mu?lakl?k ya da belirsizlik oldu?u kanaatinde de?ilim. Maddeleri m?mk?n oldu?u kadar a??k ve anla??labilir bir dille kaleme almaya ?al??t?k. Bunun ?tesindeki bir dil ya da yaz?m tarz?, anayasa yazma tekni?iyle ba?da?maz.

Anayasa tasla??n?n en tart??mal? maddelerinden olan laiklik konusunda yap?lan de?i?ikli?i nas?l yorumluyorsunuz? Bunun T?rkiye?de bug?n laiklik ?zerinden yap?lan tart??malara ve sorunlara yeteri kadar yan?t oldu?unu d???n?yor musunuz?
Laiklik ilkesi ?zerinde ?nemli de?i?iklikler ?ng?rmedik. Yap?lan de?i?iklikler, esas itibariyle, bu ilkeyi g??lendirmeye y?nelik de?i?ikliklerdir. Bir kere, Bilim Kurulu?nun haz?rlad??? taslakta da ?laiklik?, Cumhuriyet?in nitelikleri aras?nda say?lm??t?r. Bunun d???nda, laiklik ilkesinin ?nemli bir boyutunu olu?turan ?din ?zg?rl????, y?r?rl?kteki 24. maddeye oranla daha da g??lendirilmi?, demokratik toplumun ?o?ulcu yap?s? dikkate al?nm??t?r. Taslak metnin 24. maddesinin birinci f?kras?, Avrupa ?nsan Haklar? S?zle?mesi?nin 9. maddesinin birinci f?kras?na paralel olarak, din ve inan? ?zg?rl???n?n b?t?n unsurlar?n? i?erecek ?ekilde kaleme al?nm??t?r. ?kinci f?krada ise, y?r?rl?kteki metne birtak?m eklemelerde bulunmak suretiyle inan? ?zg?rl??? tahkim edilmeye ?al???lm??t?r. Ki?inin, sadece ?dini inan? ve kanaatlerinden dolay?? de?il, ama ayn? zamanda bunlar? ?de?i?tirmekten? dolay? da k?nanamayaca?? ve ayr?ca farkl? bir muameleye tabi tutulamayaca?? ifade edilmi?tir. B?ylece, inan? ?zg?rl???n?n bir par?as? olan, ?dini inan?, d???nce ve kanaatleri de?i?tirme ?zg?rl???? g?vence alt?na al?nm??t?r. Tasla??n ???nc? f?kras?nda, ibadet ?zg?rl??? i?in ?ng?r?len s?n?rlama sebepleri s?ralanm??t?r. D?rd?nc? f?krada, devlete, ?ocuklar?n e?itiminde, ebeveynin dini ve felsefi inan?lar?n? dikkate alma y?k?ml?l??? getirilmi?tir. Bu d?zenleme, ??o?ulculuk? a??s?ndan b?y?k ?nem ta??maktad?r. Bununla ilgili ayn? f?krada ?ng?r?len bir ba?ka de?i?iklik ise, din e?itim ve ??retiminin zorunlu olmaktan ??kar?lmas? veya en az?ndan bu derslerden muafiyet imkan?n?n tan?nmas?d?r. B?ylelikle, 82 Anayasas??n?n y?r?rl??e girmesinden hemen sonra hakl? ele?tirilere maruz kalan ?zorunlu din dersleri? uygulamas? ya tamamen kalkacak ya da bu derslerden muaf olmak m?mk?n hale gelecektir. Son olarak, mer?i h?km?n be?inci f?kras?nda yer alan ve din ?zg?rl??? i?in ?ng?r?len k?t?ye kullanma yasa??; yani din istismar? yasa??, s?bjektif ve keyfi de?erlendirmelere a??k unsurlardan ar?nd?r?lm??t?r.

Bir ba?ka sorun da haklar konusu. Yeni taslakta haklar?n d?zenlenirken bir?ok y?n?yle yoruma m?sait ve kesin h?k?mleri olmad??? ortada. Hak ve ?z?rl?klerin korunmas?nda, d???nce ve ifade ?zg?rl?kleri konusunda bir anayasal g?vencenin ?n?n? a?t???n? s?ylemek m?mk?n m?? De?ilse bu nas?l a??labilir?
Temel hak ve ?zg?rl?kler konusunda 82 Anayasas??n?n genetik yap?s?nda var olan anti-?zg?rl?k?? ruh, Anayasa?da ger?ekle?tirilen de?i?ikliklerle ?nemli ?l??de t?rp?lenmi?, evrensel standartlar? yakalama do?rultusunda ciddi ad?mlar at?lm??t?r. Haz?rlad???m?z taslak, at?lan bu ad?mlar? tamamlay?c? bir ?zelli?e sahiptir. Anayasan?n ba?lang?c?, insan? esas alarak kaleme al?nm??; devletin temel ama? ve g?revi, insan odakl? olarak tan?mlanm??; temel hak ve ?zg?rl?kleri k?t?ye kullanma yasa?? daralt?lm??; bilgi edinme hakk?, ki?isel bilgilerin korunmas? hakk? ve ?ocuk haklar? gibi yeni haklara yer verilmi? ve bir?ok hak ve ?zg?rl???n s?n?rlar? geni?letilmi?tir.
?fade ?zg?rl??? konusunda anayasal d?zenlemelerde bir sorun olmad??? kanaatindeyim. T?rkiye?de ya?anan sorun, ?ok b?y?k ?l??de yarg?n?n tavr?ndan kaynaklanmaktad?r. Yarg?n?n hak eksenli de?il de, devlet ve otorite eksenli kararlar vermesi, ifade ?zg?rl???n?n bir t?rl? g?venceye kavu?turulamamas? sonucunu do?urmaktad?r.

Bir de bilim ?evreleri taraf?ndan ?ok?a dile getirilen sosyal politikalar meselesi. Haz?rlanan taslakta bug?n ?lkede ya?anan sosyal ve s?n?fsal e?itsizlikler ve buna ba?l? b?lgesel e?itsizlik, ya?anan i?sizlik, yoksulluk, sosyal g?venlik, i? g?vencesi gibi konulara neredeyse de?inilmiyor, tam tersine bu durumu daha da derinle?tirecek d?zenlemeler daha etkili gibi. Bu durumu nas?l yorumlamal??
Mevcut Anayasa?daki d?zenlemeler b?y?k ?l??de muhafaza edildi. Sosyo-ekonomik alanda ya?anan sorunlar? derinle?tirici herhangi bir de?i?iklik ?nerisinde bulunmad?k. Ekonomi-politik konusunda, h?k?metlerin ellerini ba?lay?c? d?zenlemelerin yap?lmas?n?n do?ru olmad??? kanaatindeyiz. Bug?n liberaller, yar?n sosyalistler iktidar olabilir. Farkl? modelleri temsil eden iktidarlar?n ellerinin bug?nden ba?lanmas? do?ru de?il diye d???nd?k. Bu ama?la, her iki ya da ba?ka modellerin de y?r?t?lebilmesini m?mk?n k?lacak bir ?er?eve ?izilmeye ?al???ld?.

Taslakta, farkl?l?klara y?nelik m?tevaz? bir vurgu yap?ld?
?lkenin en ?nemli meselelerinden biri olan K?rt sorununun ??z?m? ve k?lt?rel haklar ve kimlik sorunu da, yine arzu edildi?i ?l??de anayasa tasla??nda pek yer bulmuyor. Tasla??n bu ?ekilde ??kmas? AKP?nin K?rt sorununa bak???n? m? ortaya koyuyor. Yoksa ba?ka nedenlerle mi bunu a??klamak gerekir?
Bilim Kurulu olarak anayasa tasla??n? haz?rlarken ba??ms?z ve serbest?e hareket etti?imizi belirtmek isterim. Her ne kadar taslak AKP ad?na ve onun talebi ?zerine haz?rlanm?? ise de, tasla??n haz?rlanma s?recinde ne AKP?nin ve ne de bir ba?ka kurum ya da kurulu?un bizlere y?nelik bir telkini ya da y?nlendirmesi olmad?. Ancak bizler, T?rkiye?nin ?artlar?n?, farkl? toplumsal kesimlerin hassasiyetlerini ve beklentilerini dikkate alarak ve bir sorumluluk bilinci i?inde hareket ederek anayasa tasla?? haz?rlamaya ?al??t?k. ?Olan? ve ?olmas? gereken? ayr?m?nda, ?m?mk?n olan?? form?le etme ?abas? i?inde olduk.
K?rt sorunu, Alevi sorunu, gayrim?slim az?nl?klar sorunu gibi T?rkiye?nin kadim ve kronik kimlik sorunlar?n?n ??z?m?nde de ayn? yakla??m tarz? belirleyici oldu. Bu ba?lamda, k?lt?rel kimlik haklar?na taslak metinde yer verilmedi. Ancak, bir yandan farkl?l?klara y?nelik m?tevaz? bir vurgu yap?ld?; di?er yandan da, k?lt?rel kimlik haklar?n?n kanun koyucu taraf?ndan tan?nmas?n? engelleyecek yasaklar koymaktan ka??n?ld?.
Anayasan?n ba?lang?? k?sm?nda, ?her t?rl? ayr?mc?l??? reddeden, farkl?l?klar?m?z? k?lt?rel zenginli?imizin kayna?? olarak g?ren bir e?itlik anlay???na sahip? oldu?umuz vurgusu yap?ld?. Dini e?itim ve ??retime ili?kin iki alternatifli bir ?neri haz?rland?. Bunlardan birincisinde dini e?itim ve ??retim iste?e ba?l? hale getirildi; ikincisinde ise, bu derslerden muafiyet imkan? tan?nd? (Taslak, m. 24/4). ?zellikle, toplumda az?nl?kta kalan bireyleri korumak i?in, ifade ?zg?rl???n?n, ?her t?rl?k ayr?mc?l?k, d??manl?k veya kin ve nefret savunuculu?unun ?nlenmesi? amac?yla s?n?rlanabilece?i kabul edildi (Taslak, m. 26/3). San???n; kendisine y?neltilen su?laman?n niteli?i ve sebebi hakk?nda anlad??? bir dille bilgilendirilmek ve mahkemede kullan?lan dili anlayamad??? veya konu?amad??? takdirde, bir terc?man?n yard?m?ndan yararlanmak hakk?na sahip oldu?u belirtildi (Taslak, m. 32/6). Vatanda?l???, farkl?l?klar? kapsay?c? ve ku?at?c? bir tan?ma kavu?turmak amac?yla ?? alternatifli bir ?neri haz?rland? (Taslak, m. 35/1). Bu alternatiflerden 1 ve 3 No?lu olanlarda, ?T?rkiye Cumhuriyeti vatanda?l???? ifadesine yer verildi. Son olarak, anadilde e?itim ve ??retimin ?n?ndeki anayasal engel kald?r?ld? (m.45/5).
YARIN: Gazetemiz yazarlar?ndan Avukat Kamil Tekin S?rek, yeni anayasa
tasla??n? ayr?nt?l? olarak de?erlendirdi
Ali R?za K?l?n
www.evrensel.net