Korku siyaseti yine devrede

Korku siyaseti yine devrede

Son bir haftad?r bas?n ?zerinden yine muhafazakarla?ma tart??mas? yap?l?yor. Yine diyoruz ??nk? ?ok de?il alt? ay ?nce de, laiklik-?eriat??l?k kampla?mas? ya?anm??, ?lkenin ?ranla?t??? s?ylenmi?ti.


Son bir haftad?r bas?n ?zerinden yine muhafazakarla?ma tart??mas? yap?l?yor. Yine diyoruz ??nk? ?ok de?il alt? ay ?nce de, laiklik-?eriat??l?k kampla?mas? ya?anm??, ?lkenin ?ranla?t??? s?ylenmi?ti. ?Laiklik elden gidiyor? slogan?n?n reva?ta oldu?u d?nem, Cumhurba?kanl??? se?imlerine denk gelmi?ti. Bug?nk? muhafazakarla?ma tart??mas? ise, t?rban sorununa kilitlenen anayasa de?i?ikli?ine ?tesad?f? etti. Bilgi ?niversitesi Sosyoloji B?l?m Ba?kan? Pof. Dr. Arus Yumul?la, son g?nlerin en ?ok ?zerinde konu?ulan kavramlar?n?, muhafazakarla?may? ve mahalle bask?s?n? konu?tuk.

Anayasa de?i?ikli?i konusu neredeyse t?rbana endekslenmi?ken, bir yandan da medyada T?rkiye?nin Malezyala?aca??ndan s?z ediliyor. Yine yapay bir g?ndem mi s?z konusu. ?yleyse neden?
?unu tespit etmemiz gerekiyor ki, T?rkiye?de ne zaman demokratikle?me yolunda bir ad?m at?lsa, kar??m?za hemen farkl? korkular, korku ?zerine kurulmu? senaryolar ??kar?l?yor ve var olan?n, var olabilecek durumdan daha iyi oldu?u fikri insanlara empoze ediliyor. Bu y?zden anayasa de?i?ikli?ini bir f?rsat olarak g?rmemiz gerekirken, neredeyse 1982 Anayasas??n? savunaca??z. Bu ger?ekten d???nd?r?c? bir durum.
Korku galiba son y?llarda d?nyada siyaset yapma bi?imi oldu. Devletlerin halklar?na verdikleri refah, adalet gibi s?zleri yerine getirmemeleri sonucunda kendilerini me?rula?t?rmak i?in kulland?klar? yeni kavram korku oldu. T?rkiye zaten buna al???kt?. Ancak bug?n sorun daha farkl? alg?lan?yor. T?rkiye?de her zaman devlet ile iktidar aras?nda, yani atanm??lar ile se?ilmi?ler aras?nda bir ayr?m vard?. Devlet dedi?iniz olu?um, bu ?lkede, kendisini her zaman halk?n se?ilmi? temsilcilerinden daha ?zerk bir konumda g?r?r ve resmi ideolojiyi gerekirse se?ilmi? h?k?metlere kar?? korur. Bunu biliyoruz. Bug?n geldi?imiz noktada, sorun olarak alg?lanan, Cumhurba?kanl????n?n, yani 1982 Anayasas??nca devleti temsil eden makam?n AKP?nin eline ge?mesi.

Atanm??lar a??s?ndan Necdet Sezer bir emniyet s?bab? m?yd??
?yle alg?lan?yordu. Onun i?in cumhurba?kanl??? s?recinde bu kadar ate?li tart??malar oldu, darbe olas?l?klar? dillendirildi.

Yani 80 Anayasas??n? da savunan kesimleri, se?im sonu?lar? etkilemedi?
Se?im sonu?lar?n? g?ren insanlar, kendilerine d?n?k bir sorgulama yoluna gitmi?lerdir diye umuyorum. Ama ben san?yorum ki, bir zaman sonra bu kesimler yine eski pozisyonlar?na geri d?necekler ve ayn? s?ylemleri tekrarlayacaklar. Kendileri s?ylemeyebilir, ba?kalar? s?yleyebilir ama bu s?ylemler tamamen ortadan kalkmayacak gibi duruyor.
T?rkiye hep, bir ara ?ranla??r, bir ara Cezayirle?ir. ?imdi de Malezyala??yor. Malezya, benzemeye ba?lad???m?z iddia edilen ?lkeler aras?nda hakk?nda en az bilgiye sahip oldu?umuz bir ?lke. ?ran, Cezayir korkular?n?n kullan?m s?resi doldu, s?ra Malezya?ya m? geldi?
S?yledi?im gibi, korku siyaseti neredeyse tek bi?im haline geldi T?rkiye?de. Ama bu Malezyala??r m?y?z, ?ranl?la??r m?y?z, yoksa Avrupala??r m?y?z gibi sorular?n ucu a??kt?r. Toplumlar d?z bir ?izgide ?nceden belirlenmi? bir noktaya do?ru ilerlemezler. Bunu g?rmek gerekiyor. ?ok farkl?, ?e?itli, beklenmeyen fakt?rler i?in i?ine girer ve toplum bamba?ka bir y?ne d?nebilir. Her M?sl?man toplumun ka??n?lmaz olarak ?ranla?aca??n?, Cezayirle?ece?ini ya da Malezyala?aca??n? s?ylemek, o toplumlar? olu?turan akt?rlerin iradesini yok saymak, t?m toplumsal de?i?imi yap?sal fakt?rlere indirgemek olur.

Peki, T?rkiye ger?ekten muhafazakarla??yor mu?
Dini muhafazakarla?ma asl?nda d?nyada kar??m?za ??kan bir olgu. Ve dinin siyasi s?ylemin bir par?as? haline getirilmesi sadece T?rkiye?de de?il, bir?ok ?lkede kar??la?t???m?z bir ?ey. Onun i?in bu sadece T?rkiye?ye ?zg?d?r diyemeyiz. Ama T?rkiye?ye d?nd???m?zde, ?unu belirtmek gerekiyor. Bu toplum zaten muhafazakar de?erleri savunan, onlara sahip ??kan bir toplum. Bug?n kad?n haklar?n?n alt? ?srarla ?izilirken, bu haklar?n tehlikede oldu?u vurgulan?rken, bu toplumda bu iktidardan ?nce de, t?re u?runa kad?nlar?n ?ld?r?ld???n? unutuyoruz. Bu durum muhafazakarl?ktan da ?te bir durum iken, bunu bir veri olarak kabul ediyoruz, ama devletin resmi ideolojisine kar?? alg?lanan t?rban s?z konusu oldu?unda, o zaman insanlar?n sesi y?kselmeye ba?l?yor.

Cumhuriyet mitinglerinde oldu?u gibi, bug?n de tart??ma kad?nlar ?zerine odaklan?yor. Neden?
T?rkiye Cumhuriyeti Bat?l? bir toplum kurmak ?zere yola ??km??t?, proje b?yle bir projeydi. Ve kad?nlar da bu projenin ta??y?c? akt?rleri olacaklar idi. O y?zden tart??ma bu kadar kad?n ?zerinde odaklanmaktad?r.
?Kad?nlar korkmal? m?d?r? sorusuna, ?nl? Sosyolog ?erif Mardin, ?kad?nlar korkular?nda haks?z de?ildirler? yan?t?n? veriyor. Muhafazakarla?ma tart??mas?n?n bu en can al?c? sorusuna sizin yan?t?n?z ne?
?erif Mardin de bu toplumda ??z?lmemi? bir kad?n sorunu oldu?undan bahsediyor. San?yorum kad?nlar?n korkular?n? hakl? bulmas?n?n alt?nda yatan neden bu. Bu sadece dinle a??klanacak bir olgu de?il. Sosyal bilimlerde kesin ?ng?r?lerde bulunmak, ?bu olursa ?u olacak, bu de?i?mez evrensel bir yasad?r? demek, toplumu ?al???rken, do?ay? ?al???yormu? gibi davranmak do?ru de?ildir. Mardin de asl?nda bunu diyor. ?T?rkiye Malezya olacak? demiyor, sadece ?olabilir? diyor. Sosyal bilimler ancak olas?l?klardan bahsedebilir.

O zaman veriler ?zerinden gidelim. Zira, yak?n zamanda bu konuda pek ?ok ara?t?rma yap?ld?. Ara?t?rma sonu?lar? muhafazakarla?ma konusunda bize nas?l bulgular veriyor?
Anket metodu ile yap?lan ara?t?rmalar onu yapan ara?t?rmac?n?n yorumlamas?na ba?l?d?r. Oradan ??kan sonu?lar? yorumlayan, asl?nda ara?t?rmay? yapan ki?idir. Burada akt?r?n kendi davran???na atfetti?i anlam ile ilgili bir veriye ula??lamaz. Yani, kad?n mayolu denize girmekten neden imtina ediyor? Bu dini bir ideolojiden dolay? m?, muhafazakarl?ktan m? ya da bilmedi?imiz ba?ka bir nedenden dolay? m?? Biz bunu bilmiyoruz. Yani anket metodu bize akt?r?n davran??? alt?nda yatan nedeni kesin bir ?ekilde vermez. Bunu belirleyen, bunun ne oldu?una karar veren ki?i ara?t?rmay? yapan ki?idir. Onun i?in bu sonu?lardan yola ??karak, akt?r?n ne anlam atfetti?ini s?yleyemeyiz, bu ba?ka metodlar gerektirir.

Bir toplumun muhafazakarla?ma s?recini hangi ko?ullar h?zland?r?r?
Modernle?me s?recinin, yani mahallenin ??z?lmesine de neden olan karma??k s?re?lerin, dini duygular? da zay?flatmas? bekleniyor idi, dini inan?? ve tezah?rler en fazla ?zel alanda var olacaklard?. Ama ?yle olmad?. Bunun ?ok ?e?itli nedenleri var. ??te modernitenin s?z verdi?i vaatleri yerine getirememesi ve bilimin ayn? ?ekilde t?m sorunlar? ??zmeyi vaat etmesi ama bunu ba?aramamas?, ?zellikle bu d?nyada cennet vadeden sol ideolojinin ??kmesi ile art?k bu d?nyan?n daha iyi bir yere gelmesinin m?mk?n oldu?una dair inanc?n zay?flamas? ki ?zellikle post modernizmin yayg?n kabul g?rmesi ile bu inan? olduk?a sars?ld?. ??te yaln?zla?m??, yabanc?la?m??, yoksulla?m?? insanlar kurtulu?u ve hayat?n anlam?n? dinde aramaya ba?lad?lar. Din kamusal alana geri d?nd?. Ancak bu d?n?? ?ok ?e?itli ?ekillerde oldu. Devletler dini s?ylemi benimsediler, farkl? dinsellikler, dinsel tezah?rler ortaya ??kt?.
Din konusuna bakt???m?zda sek?lerle?iyor muyuz, yoksa daha fazla dine mi d?n?yoruz tart??malar? sosyal bilimciler aras?nda yayg?n. Bu konuda fikir birli?i yok. Bug?n g?rd???m?z dini tezah?rlerin asl?nda sek?lerle?menin bir sonucu oldu?unu iddia edenler i?in bildi?imiz anlamda geleneksel din ?nemini kaybetmektedir. Mesela, bat?da kiliseye gidenlerin say?s?nda d???? ya?anmaktad?r. Bu g?r?? der ki, ?d?nya gittik?e sek?lerle?iyor?, hi? olmazsa bat? i?in durum bu. Ama di?er taraftan farkl? dinsellikler ortaya ??k?yor. Daha bireyselle?mi?, daha sembolikle?mi? ve farkl? dinlerden ??eler i?eren dini tezah?rler ile kar?? kar??yay?z. Bu y?zden d?nyan?n sek?lerle?mesinden bahsedemeyiz, ??nk? geleneksel dinlerden farkl? bir ?ey olsa da yine de ?bu bir dinselliktir? diyen bir g?r?? var. Di?er tarafta k?kten dinci ak?mlar her dinde art?yor.

T?rkiye?ye d?nersek?
T?rkiye?ye d?nd???m?zde, T?rkiye muhafazakarla??yor mu derken, T?rkiye zaten muhafazakar bir ?lkedir. Bunun alt?n? ?izmek gerekiyor. T?rkiye muhafazakar de?erlere sahip ??kan, sahip ??kt??? i?in de bununla gurur duyan, kendi de?erlerini ?Bat?l??, ?modern? de?erlerden ?ok daha ?st?n bulan bir toplum olmu?tur. En moderninden, en gelenekseline kadar her kesimde bu kar??m?za ??kmaktad?r. Onun i?in burada sorun, kurucu ideolojiye, resmi ideolojiye bir kar?? duru? var m?, yok mu? Tart??ma buradan ??k?yor. Ve buradan topluma do?ru yayg?nla??yor ve buradan kad?nlar?n hayat tarzlar? tehlikede mi de?il mi, hepimizin ya?am tarz? tehlikede mi de?il mi, bu sorunlar tart???l?yor.

?zellikle orta s?n?f i?inde son birka? y?ld?r oru? tutmayanlar oru? tutmaya, ba??n? ?rtmeyen kad?nlar ?rt?nmeye ba?lad?lar. ?o?u Ramazan ay?na mahsus bu ?abalar i?ine girenleri ne etkiliyor? ?ktidar m??
Bu ?lkede, g?ndelik hayat?nda i?ki i?en ama Ramazan?da i?ki i?meyen insanlar her zaman vard?. Ancak son d?nemde dini kimli?ine sahip ??kan insanlar?n say?s?nda bir art?? ya?and?. Bu biraz g?ndelik hayat? estetize etme, kutsal ile bezeme ?abas?, kutsal?n d?nyevile?mesi. Ayn? zamanda dinin bireyselle?mesi. Oru? tutmad??? halde iftar yapan, iftar davetleri veren insanlar var. Ama bunlar sembolik kimliklerdir. G?ndelik ya?ant?n?z? pek fazla de?i?tirmeden dini kimli?inize ?e?itli ?ekillerde sahiplenmekten ibaret kalan bir pratik. Bu kesimlerde bu pratikler bir s?re sonra bitebilir, ya da devam eder bunu bilmiyorum.

Dolay?s?yla muhafazakarla?man?n bir delili olarak g?sterilemez?
G?sterilemez ??nk? o dinin di?er ibadet ?ekillerini, sizden istedi?i davran??lar? yapmadan sadece ?? be? davran?? ile bu dini ya?amakt?r. Bu da daha ?ok orta s?n?flarda g?rd???m?z bir ?ey. Kendi dini pratiklerine sahip ??kan ona uygun ya?ayan insanlar vard? ama bu 90?lardan itibaren bunun da g?r?n?r k?l?nmas?, medya e?li?inde hacca gidilmesi ya da iftar davetleri verilmesi, bu kesimde kar??m?za ??kmaya ba?lad?. Ayn? ?slami kesimin yeni orta s?n?f?n?n o ?muhafazakar burjuva? diye adland?r?lan s?n?f?n, ?laik? kesimin davran??lar?n? benimsemesi gerekiyor. ??te Capris Otel gibi otellerin ?o?almas?. Kendi hayat tarzlar?na uygun bir ?ekilde ?modern? hayat?n baz? pratiklerinin benimsenmesi, ?slami kuaf?rler, lokantalar, oteller asl?nda o burjuva ya?am?n?n par?alar?d?r bunlar da o kesimce benimsenmeye ba?lanm??t?r. Ama d?n??t?r?lerek. (?stanbul/EVRENSEL)

Ke?ke 12 Eyl?l?den sonra mitingler olsayd?
T?rkiye?de dinci bir darbe tehlikesinden s?z eden yaz?lar? nas?l kar??lad?n?z?
Bu toplum darbelere al???k bir toplumdur. ??nk? bu toplum art arda gelen darbeler yolu ile sorunlar?n? siyasetin i?inden ??zme yetene?ini kaybetmi?. Ke?ke laiklik mitingleri benzeri mitingler 12 Eyl?l?den sonra yap?lsayd?, ke?ke halk 12 Eyl?l?den sonra sokaklara d?k?lebilseydi. Bu ?lkede bu kar?? duru?lar g?sterilebilseydi. Yani darbe olur mu bunu bilmiyorum ama halkta darbelere kar?? bir kar?? duru?, direni? olmad???n? bug?ne kadar g?rd?k. Ben insanlar?n kendi ya?am bi?imlerine sahip ??kmalar? gerekti?ini, bunun bir sorumluluk oldu?unu d???n?yorum. H?k?metle i? yap?yor diye e?inin ba??n? ?rtt?ren ve bunu normal kar??layan zihniyettir sorun olan. Kendi ya?am tarzlar?m?z kadar ba?kalar?n?nkini de savunmak durumunday?z. Ve b?yle bir darbe oldu?unda da ilk kar?? ??kmas? gerekenlerin de mesela ?slami kesim i?indeki demokratlar oldu?unu d???n?yorum.

Bask? her yerde

Muhafazakarla?ma tart??malar? yap?l?rken, mahallenin bask?s?ndan s?z ediliyor. ?Mahalle bask?s?? kavram?n? a?ar m?s?n?z? Ve bu mahalleler neredeler?
?u anda ?yle bir mahalle yok bizim hayat?m?zda. Mahalle bask?s? denilen, yani ?erif Mardin?in y?llar ?nce dillendirdi?i mahalle konusu T?rkiye?de yok de?il. T?rkiye?de mahalle bask?s? evde var, okulda var, sokakta var, e?itim sisteminde var, her tarafta var. Yoksa, mahalle, Anadolu?nun ?cra k??esinde i?e kapal? ya?ayan co?rafi bir b?lgeden ibaret de?il. Kendi do?rular?n? olmas? gerekenmi? gibi g?ren ve bu do?rular? ba?kalar?na zorla empoze etmeye ?al??an s?r?den ayr?lan? kurt kapar mant??? ile hareket eden bir bask?d?r.

T?rban serbest b?rak?lmal?
T?rban serbest olursa ne olur? Ya?am tarzlar?m?z tehlikeye mi girer?
Ne olursa olsun t?rban?n serbest b?rak?lmas? gerekti?ini d???n?yorum. ??nk? yasaklarla bir yere var?lmayacakt?r. Bug?n yasaklars?n?z, be? y?l sonra ba?ka bir ?ekilde kar??n?za ??kar. Bunu ya?ad?k ve g?rd?k. T?rban serbest b?rak?l?rsa ne olur, bilmiyorum. Ancak e?er insanlar t?rban takmak istiyorlarsa ve bunu kimliklerinin bir par?as? olarak g?r?yorlar ise, bunu yasaklayarak bu sorunu ??zemezsiniz. Bir de ?unu biliyorum, bizim toplum bask?ya dayal? bir toplumdur. As?l sorun buradad?r; sorun, istemeyen insanlara zorla t?rban takt?rmakt?r. Yoksa etkilenir takar, ?slami kimli?ini g?r?n?r k?lmak i?in takar, bunlar bireysel tercihlere ba?l?d?r. T?rbanl? kesim ?zerinde yap?lan ara?t?rmalar g?steriyor ki, bu kesimde de bireyselle?en yani dini bireysel ?ekilde ya?ayan, dinin totalize edici ?zelli?ini kabul etmeyen, kendi bireysel tercihlerini de bu dini ya?am?n i?ine katan insanlar var. Bu yolda da ilerleyebilir bu toplum. Ama ters y?nde de ilerleyebilir, bunu bug?nden ?ng?rmek zor. Ama bu sorunlar ancak demokrasi ile a??l?r. Bu demokratik zihniyet hem devlette, hem halkta yerle?melidir. ?nsan haklar? ve demokrasi ?er?evesinde kal?nd??? s?rece, ben herkesin, kimseye empoze etmeden, kendi ya?am tarz?n? ya?ama hakk? oldu?una inan?yorum.
Serpil ?lg?n
www.evrensel.net