Eskiden buralar S?merbank?t?.

Eskiden buralar S?merbank?t?.

1987 y?l?nda ?zelle?tirme kapsam?na al?nan S?merbank??n o y?l itibari ile 500?e yak?n ma?azas?, 41 fabrikas? ve 43 banka ?ubesi vard?. O y?ldan bu g?ne gelen s?re?te par?a par?a sat?lan i?letmeler ayn? zamanda b?y?k direni?lere de ...


1987 y?l?nda ?zelle?tirme kapsam?na al?nan S?merbank??n o y?l itibari ile 500?e yak?n ma?azas?, 41 fabrikas? ve 43 banka ?ubesi vard?. O y?ldan bu g?ne gelen s?re?te par?a par?a sat?lan i?letmeler ayn? zamanda b?y?k direni?lere de sahne oldu. ?zelle?tirmenin gerek?esi bilindik idi: Kurumun hantalla?mas?... T?rkiye?de sanayi tesisi olmayan y?llarda SEKA, Erdemir, Karab?k Demir ?elik, ?sdemir, ?eker Fabrikalar? gibi tesisleri dolayl? olarak ya da do?rudan do?uran S?merbank hantalla?t??? gerek?esi ile par?a par?a yok edildi. Bu par?alardan birisi de S?merbank ?zmir Basma Sanayii idi. Bir?ok yerde oldu?u gibi Alsancak?ta bulunan Basma Fabrikas??nda da tam anlam?yla bir talan ya?and?. 2000 y?l?nda kapat?lan ve 2002 y?l?nda ?l ?zel ?daresi?ne devredilen tesis s?zde e?itim kampus? olacakt?.
Ama may?s ay?nda Milliyet Ege?de yay?mlanan bir haber ?zelle?tirmenin bu dev tesisleri ne hale getirdi?ini g?zler ?n?ne seriyordu. Fabrikadaki makinelerin b?y?k b?l?m? ?al?nm?? geri kalan? da hurdal?k olmu?tu. Asl?nda kapat?ld?ktan sonra tekstil sanayindeki geli?im tarihini ifade eden makineler koruma alt?na al?n?p kurulacak sanayi m?zesinde korunacakt?. Ama talan edilen koca tesislerin makineleri bile korunamam?? yok olmaya ve h?rs?zlara terk edilmi?ti. Haberde AKP?li ?zmir ?l Genel Meclisi Ba?kan??n?n g?r??lerine de yer veriliyordu. Habere g?re, AKP?li ba?kan?n milli miras?n bu ?ekilde talan edilmesinden dolay? y?re?i s?zlam??.
Harabenin foto?raflar?
Ya?anan bu talan ve h?rs?zl?k ?zmirli gen?lerin olu?turdu?u Nmodern Foto?raf Grubu?nun ?yelerinin de y?re?ini s?zlatm??. Tabi ba?kan?n y?re?indeki s?z? ile gen?lerin y?re?ine d??en ate?in fark?n? s?ylemeye gerek yok. Gen?ler ?izinsiz? olarak girdikleri binalarda yapt?klar? ?ekimler ile kendi deyimleriyle S?merbank??n tarihsel biraz da melonkolik hikayesini g?r?nt?lemi?ler. ?zelle?tirmeye kurban edilen o kurumda ?al??m?? i??ilerin emekleri, makinelerin art?k olmayan sesleri yans?m?? karelerine. Grup ad?na yapt?klar? ?al??ma ile ilgili bilgi veren K?r?at ?resin, S?merbank??n kendileri i?in ne ifade etti?ini sordu?umda ?unlar? s?yl?yor: ?Gen? ve yoksul Cumhuriyet 1933 y?l?nda S?merbank?? kurdu. Ekonomi onu yaratan unsurda; halkta temelleniyor ve g?c?n? yine halka b?rak?yordu. ?lke halk? kendi yaratt??? kurulu?la basmay?, diviti, kefen bezini, patiskay? ??rendi. Do?ru d?zg?n ?iskarpin? giydi. S?merbank i?inde o kadar ilerledi ki fabrikalar?n?n deneyimine ve kadrosuna dayal? olarak, o me?hur, ??zel? sekt?r?m?z iplik, dokuma ve tekstille giyim sanayiinde geli?me imkan?n? buldu. S?merbank??n ?lke genelinde tekstilden demir-?eli?e ?retim, ara?t?rma ve geli?tirme yapan 56 tesisi vard?. Bu tesislerde 62 bin ki?i ?al???yordu. ?lke halk? kendi ?retti?ini ?lkesiyle payla??yordu. Bu tesisler yok pahas?na sat?ld?. Koskoca ekonomik i?letmeler, bu ?zelliklerinin d???nda, yaln?zca gayrimenkul de?eriyle sat?ld?. ?zelle?tirme ad? alt?nda S?merbank??n halka ait de?erleri, ekonomi i?in ?nem ta??yan ?retim tesisleri gayrimenkul spek?lat?rlerine pe?ke? ?ekildi. S?merbank ?at?s? alt?nda ger?ekle?en y?llar?n birikimi yat?r?mlar?, makineleri, yeti?mi? insan g?c?, pazar? yok edildi.?
Korku k?lt?r?
?n?nden her g?n binlerce insan?n ge?ti?i bu viraneli?e 2007 k???nda bir?ok kereler foto?raf ?ekmek i?in izinsiz olarak girmi?ler. ??nk? izin al?nmas? gereken kurumlarda kar??lar?na o ?ok bildik cevap ??km??: Yasak. K?r?at ?resin d??ardan tamamen korku evini and?rd???n? s?yl?yor binan?n. Bunun nedeni de olduk?a basit tabii: Yap?lan bozgunculu?un halk taraf?ndan g?r?lmesi ve sorgulanmas?na engel olmak. Yarat?lan bu korku k?lt?r?ne ra?men binaya giri?lerini ??yle anlat?yor ?resin: ?Binaya hep beraber akl?m?zda S?merbank, an?lar ve y?re?imizde derin bir h?z?nle girdik. Etnik k?ken ay?rt etmeden, dil, din ayr?m?n?n hi? olmad??? bir yerin son temsilcisinin, son nefesinde yan?na gidiyorduk. ?yle ki ad? bu topraklar?n ilk uygarl?klar?ndan geliyordu; S?merbank. Bir arada yaln?zca halk i?in ?retim yap?lm??t?. ?ocuklu?umuzun ayakkab?lar?, ?antalar?, k?yafetleri annelerimizin ?zenle se?ti?i ger?ekten se?ebildi?i kuma?lar?, evlerimizin e?yalar?n? ?retmi?ti bu ?lkenin insanlar?.?
H?rs?zlar, tiner t?pleri ve alkol ?i?eleri
Peki neler g?rd?ler binaya girdiklerinde. Yine ?resin anlat?yor: ??ki ana bina, ?retim binas?, e?itim ve idari bina, santral binas? ve sosyal binalardan olu?an tesis u?suz bucaks?z bir g?r?n?me sahip. H?rs?zlar kemirmi?ler her yeri; tiner ve alkol ?i?eleri, bali t?pleri, prezervatifler ve daha bir?ok at?k bir zamanlar i??ilerin ?lke i?in omuz omuza ?retim yapt?klar? yerin yeni sahiplerinin alay edilircesine b?rakt??? izlerdi. Bu ki?iler halk? uzak tutman?n en iyi yoluydu; sistemin asalak ?ocuklar? sistemi koruyordu. Ana ?retim tesislerinden ba?lad?k foto?raflamaya. K?r?k d?k?k dev gibi makineler, sonsuzlu?a uzanan bo? mekanlar, i??ilerin soyunma odalar? devrilmi? dolaplar, k?r?k aynalar?Dola?t?k?a i?imiz burkuldu, ?fkelendik.
Foto?raf?n? ?ektikleri fabrika 1985?te ?zelle?tirme kapsam?na al?nm??t? ve 2000 y?l?nda da ?retim durdurulmu?tu. Ama i?eride g?rd?kleri farkl? bir ger?e?e i?aret ediyordu: ?Dolaplar, musluklar, masalar, sandalyeler b?t?n e?yalar ?yle demiyordu. Sanki buraya 70?lerin sonundan bu yana hi?bir yat?r?m yap?lmam??t?. Can ?eki?en tesisin i?inde dola??rken ?lkenin yak?n tarihini d???nd?k. Birbirine k?rd?r?lan gen?ler, hakk? yenilen hatta katledilen emek?iler, 24 Ocak kararlar?...?
Ve sergi...
Foto?raf??lar?n her biri kendi teknikleri ve usluplar? ile ?al??m??. Deklan??re her bast?klar?nda ?l?m d??e?indeki bir dostun son nefesine tan?kl?k ettiktlerinin bilinci ile ?ekmi?ler foto?raflar?n?. ?Tesisten ??karken bitkindik. Ta??maktan hi?bir zaman yorulmad???m?z makinelerimizin, ?antalar?m?z?n, tripotlar?m?z?n alt?nda eziliyorduk. Yorgunluktan de?ildi bu ezilme, art?k ?lke insan?n?n hakk?n? omuzlar?m?zda ta??yorduk ve bunu payla?mal?yd?k? diyen ?resin bu sorumluluk ile ?al??malar?n? sergileme karar? ald?klar?n? s?yl?yor.
Nmodern foto?raf??lar?n?n ?al??mas? eski bir dosta a??t de?il sadece. Bir talan?n ?yk?s? ve daha da ?tesinde sanat?n i?levselli?inin ve bu i?levin halktan yana olmas? gereklili?inin en g?zel ?rneklerinden biri.
Not: Nmodern Foto?raf Grubu?nun S?merbank ?al??mas? ?FSAK??n 2. Gen? Foto?raf??lar Festivali kapsam?nda 30 Eyl?l?e kadar Beyo?lu Foto?raf Cafe?de izlenebilir. Bilgi i?in (212) 252 26 61

Temelleri ??renci evinde at?ld?

?ncelikle Nmodern bir arkada? toplulu?u. ?yeleri aras?nda idari yada ba?ka bir s?fatta herhangi bir kadro ve hiyerar?ik d?zen bulunmuyor. ?yeler ?al??mak istedikleri konunun se?iminde ve sanatsal ifade a??s?ndan tamamen ?zg?r. Ortak projelerde konunun belirlenmesi t?m ?yelerin kat?ld??? toplant?da ve oybirli?i ile ger?ekle?iyor. Nmodern?in ilk ad?mlar? ?zmir Narl?dere?de, gecekondu semtinde kurulmu?, belediye sitesi Narbel de bir ??renci evinde at?ld?. Birlikte foto?raf ?eken, denemeler ger?ekle?tiren, foto?raf ve sinema ?zerine konu?an, sanat tarihi ve ?a?da? sanat ara?t?rmalar? yapan, ders ?al??an ve birlikte e?lenen en ?nemlisi birlikte ya?ayabilen grup narbelmodern.blogspot.com adresiyle S?tk? ?lanbey, Ersin ?leri, Adnan Ekin ?nc?l???nde ilk sanal etkinli?ine ba?lad?. Daha sonra gruba dahil olan Asl?han G??l?, Bur? K. Tansu, ?zer Y?ce, G?khan Atak?l?n? ve K?r?at ?resin?in kat?l?m?yla daha ciddi ve kapsaml? proje ?retimi ve bunlar?n yay?nlanmas? i?in internet sitesinin kurulmas? ger?ekle?ti.
Grup hakk?nda daha ayr?ntl? bilgi www.nmodern.org sitesinden edinilebilir.
Taylan ?zg?r Efe
www.evrensel.net