??sizlik ve yoksullu?un ba?kenti Diyarbak?r

??sizlik ve yoksullu?un ba?kenti Diyarbak?r

Sarma??k Yoksullukla M?cadele Derne?i ile Diyarbak?r Yerel G?ndem 21?in birlikte ger?ekle?tirdi?i ve proje koordinat?rl???n? Bar?? Dikilita???n yapt??? ?Diyarbak?r Kent Yoksulluk Haritas?? ?al??mas?, Diyarbak?r...


Sarma??k Yoksullukla M?cadele Derne?i ile Diyarbak?r Yerel G?ndem 21?in birlikte ger?ekle?tirdi?i ve proje koordinat?rl???n? Bar?? Dikilita???n yapt??? ?Diyarbak?r Kent Yoksulluk Haritas?? ?al??mas?, Diyarbak?r i?in ?yoksullu?un ba?kenti? benzetmesi yap?labilecek verileri ortaya koydu. Kentin 5 b?y?k mahallesinde ger?ekle?tirilmi? olan ara?t?rmaya g?re hanelerin ??te ikisi ayl?k geliri asgari ?cretin alt?nda bir gelirle ya?amaya ?al???yor.
Diyarbak?r??n yoksulluk haritas?n? ??karmay? ama?layan ?al??ma, kentin merkezinde bulunan 4 il?e belediyesinin s?n?rlar? i?indeki 5 mahallede uygulanm??. Yo?un g?? alm?? olan bu mahalleler, G?rdo?an Mahallesi, Fatihpa?a Mahallesi, Huzurevleri ? Peyas mahalleleri ve K?rhat Mahallesi. Toplam 5 bin 706 hanenin sosyo-ekonomik g?stergeleri topland??? ara?t?rmada Dicle ?niversitesi Sosyoloji B?l?m? ??rencileri ve Diyarbak?r Yerel G?ndem 21 g?n?ll?leri anket?r olarak g?rev alm??lar.
Zorunlu g???n mahallelere etkisi
Ara?t?rmaya g?re, 1990?2000 y?llar? aras?nda k?ylerinden Diyarbak?r?a g?? eden 2 bin 77 hanenin y?zde 51.6?s? temel g?? sebebi olarak ?b?lgedeki ?at??ma d?nemi?ni g?stermi?.
?K?y yakma-bo?altma uygulamalar??, ?korucu bask?s??, g?venlik g??lerinin bask?s? (k?t? muamele, koruculuk dayatmas?, g?da ambargosu, yayla yasa??) gibi nedenlerden kaynaklanan bu etken d???nda, g?? nedenini ?ekonomik? olarak belirten hanelerin oran? ise y?zde 30.5. Ancak bu durum, kentin ?ekim fakt?rlerinden ziyade, Ola?an?st? Hal d?neminde yayg?n olarak y?r?rl??e konulan yayla ve mera yasa??, g?da ambargosu, seyahat kontrol? gibi uygulamalarla sekteye u?rayan k?r ekonomisi oldu?u da bir ger?ek. Bu d?nemde temel g?? nedenini ?e?itim olanaklar?? olarak ifade eden hanelerin oran? ise y?zde 14.6.
B?y?k ?l??de 1990?lar?n zorunlu g?? s?recinde kurulmu? olan G?rdo?an Mahallesi?nde g?r??me yap?lan hanelerin ge?im kaynaklar?na ili?kin veriler, g??e e?lik eden vas?fs?zla?ma ile yeni gelenlerin kentsel i? ve emek pazar?ndan d??lanma boyutlar?n? ?arp?c? bir ?ekilde ortaya koyuyor. Hanelerin en az y?zde 63.2?si kentsel ekonomi s?re?lerinin d???nda, tar?m ve hayvanc?l?k (y?zde 4.2) ile mevsimlik i??ilik (y?zde 59) gibi k?ra dayal? ?retim faaliyetleri ile ge?iniyor.
1990?2000 y?llar? aras?nda Diyarbak?r?a g?? eden ailelerin toplam y?zde 63.4?? ekonomik ko?ullar?n?n g?? sonras? d?nemde k?t?ye gitti?ini ifade etmi?ler.
??sizlik y?zde 70
G?r???len hane reislerinin y?zde 20?si uzun s?reli olarak i?siz olduklar?n? belirtmi?, y?zde 38.1?i ise kendilerini ?vas?fs?z i??i? olarak nitelendirmi?ler. Bu kategoriye giren i?ler aras?nda hamall?k, pazarc?l?k, ayakkab? boyac?l???, tarla ve in?aatlarda g?ndelik?ilik, seyyar sat?c?l?k ve temizlik?ilik gibi i?ler say?lm??.
T?rkiye ?statistik Kurumu?nun 2000 Y?l? N?fus Say?m? verilerine g?re Diyarbak?r??n i?sizlik oran? y?zde 30.2. Diyarbak?r Ticaret ve Sanayi Odas??n?n 2002 tarihli bir ara?t?rmas?nda ise, Diyarbak?r?da 28 bin ?al??ana kar??l?k 312 bin ki?i i? ararken, il genelindeki i?sizlik oran?n?n y?zde 70?e vard??? saptanm??.
Sosyal g?vence durumu
G?r??me yap?lan hanelerde ?sosyal g?vencesi olmayan hane reisleri?nin oran? y?zde 19.3 olarak tespit edilmi?tir. Ye?il Kart sahiplerinin oran? ise y?zde 54.3. ?te yandan, 2006 y?l?nda Diyarbak?r?da ye?il kart almak i?in ba?vuran 43 bin 610 ki?iden sadece 16 bin 73 ki?iye ye?il kart verilmi?, ayn? d?nemde 12 bin 262 ki?inin ye?il kart? da iptal edilmi?. (SES 2006).
Hane reisinin i? durumuna ili?kin veriler, ?sosyal g?vence durumu? ile birlikte de?erlendirildi?inde, ara?t?rma alan?nda i? g?venli?i ve sosyal g?vencesi olan kay?tl? ekonomik sekt?rlerin d???nda kalan, dolay?s?yla i?siz veya ge?ici i?siz veya eksik istihdam ko?ullar?nda ?al??an hane reislerinin oran?n?n y?zde 73.6?ya ??kt???n? s?ylemek m?mk?n.
N?fusun y?zde 83.6?s?n?n ayl?k geliri 500 YTL?nin alt?nda
Ara?t?rman?n b?y?k b?l?m?n?n yap?ld??? Aral?k 2006??ubat 2007 d?neminde asgari ?cret 403 bin 3 YTL olarak belirlenmi?. Ara?t?rmaya g?re, hanelerin yakla??k ??te ikisinin ayl?k geliri asgari ?cretin alt?nda.
T?rk Harb-?? Sendikal Politikalar Ara?t?rma Merkezi?nin yapt??? ?al??maya g?re, Nisan 2007?de Asgari G?da Harcamas? (A?l?k S?n?r?) 4 ki?ilik bir ailenin t?ketmesi zorunlu olan g?dalar i?in harcamas? gereken tutar?n 616 bin 41 YTL olarak belirlendi?i hat?rland???nda, ayl?k geliri 500 YTL?nin alt?nda kalan hanelerin (y?zde 83.6) ?a?l?k s?n?r?? alt?nda ya?ad?klar? a??k. Ara?t?rma yap?lan hanelerde ?hane ba??na d??en ortalama ki?i say?s??n?n 6.34 oldu?u hat?rland???nda durumun vahameti b?t?n ??plakl??? ile g?zler ?n?ne seriliyor.
Okula gidemeyen ?ocuk ?ok
G?rdo?an Mahallesi?ne ait veriler d??ar?da tutulmak kayd?yla, g?r??me yap?lan toplam 4 bin 586 hanenin y?zde 71.5?inde alt? ya? ?zeri en az bir ki?inin okuma yazma bilmedi?i saptanm??. Okuma yazma bilmeyen toplam 6 bin 50 n?fusun 4 bin 712?sini kad?nlar, 1338?ini ise erkekler olu?turuyor. Ara?t?rma yap?lan hanelerin y?zde 18.1?inde ?okul ?a??nda olup okula gitmeyen en az 1 ?ocuk? bulunmakta. ?te yandan, Sosyal Hizmetler ve ?ocuk Esirgeme Kurumu (SH?EK) 2003 verilerine g?re Diyarbak?r?da yakla??k 30 000 ?ocuk sokakta ?al???yor.
Hanelerin y?zde 80?i yard?ma muhta?
Ara?t?rmaya kat?lan hanelerin y?zde 79.7?si hanenin temel gereksinimlerini kar??lamak i?in yard?ma ihtiya? duyduklar?n? belirtmi?ler. Ge?imlerini herhangi bir yard?ma ihtiya? duymaks?z?n kar??layabildiklerini ifade eden ailelerin oran? sadece y?zde 19.2. Ge?imlerini sa?lamak i?in yard?ma ihtiya? duydu?unu belirten hanelerde ?ncelikli ilk ?? ihtiya? kategorisi ?g?da?, ?i?? ve ?kira? olarak ifade edilmi?.
Ara?t?rma yap?lan hanelerin y?zde 70.9?u herhangi bir ki?i ya da kurumdan yard?m almad?klar?n?, y?zde 29.1?i ise en az bir ki?i ya da kurumdan yard?m ald?klar?n? belirtmi?. Yard?m alan aileler, akraba, kom?u, vak?f/dernek, belediye, Sosyal Yard?mla?ma ve Dayan??ma Vakf? ve di?er kategorilerinin en az birinden yard?m al?yorlar. G?rdo?an Mahallesine ait veriler d??ar?da tutuldu?unda, yard?m alan hanelerin yaln?zca %1,4??n?n ?s?rekli yard?m? ald??? ifade edilmi?. ?D?zensiz? olarak yard?m alan hanelerin oran? %11,6, ?y?lda bir ? s?rekli? yard?m alan hanelerin oran? ise %6,7.
B?y?k ?o?unlu?u gelecekten umutsuz
G?r??me yap?lan hane reislerinin y?zde 50.6?s? ?durumun de?i?meyece?ini? ifade etmi?. Y?zde 20.2?si ?durumun daha da k?t?ye gidece?ini?, y?zde 29.2?lik bir oran ise ?durumun daha iyi olaca??n?? dile getirmi?.
G?r??me yap?lan hanelerden sadece 1/3??n?n gelecekle ilgili olumlu beklentileri olmas?, bu mahallelerde ya?ayan insanlar?n ?nemli bir ?o?unlu?unun i?inde bulunduklar? durumdan bir ??k?? g?remedi?ini g?steriyor. (?stanbul/EVRENSEL)

10 bin gecekonduda 80 bin ki?i ya??yor

Kentsel konut stokunun n?fus art???na yan?t verememesi durumunda ortaya ??kan bar?nma sorununa kar??l?k geli?tirilen bireysel ??z?m ?gecekondula?ma? olmu?. Kentte bulunan 10 bin gecekonduda 80 bin ki?i ya??yor.
Ara?t?rma raporunda bu durumun yol a?t??? sonu?lar ise ??yle anlat?lm??: ?Gerek zorunlu g?? nedeniyle gerekse uygulanan ekonomi politikalar nedeniyle k?rsal ?retim ili?kilerinden ans?z?n koparak kentsel mekana g?? eden insanlar, kentsel sosyo-ekonomik s?re?lerin b?y?k ?l?ek d???nda kalmakta, ciddi ?l??de sosyo-k?lt?rel entegrasyon sorunlar? ya?amaktad?rlar. ?zellikle gecekondularda ya?ayan n?fusun ?o?unlu?u kent ya?am?n?n ?zerine kurulu oldu?u formel/kurumsal ili?kileri s?rd?rememekte ve e?itim, sa?l?k, spor ve k?lt?r gibi de?i?ik alanlardaki kentsel hizmet ve olanaklardan faydalanamamaktad?r. ?

Sanayi istihdam? oran? hep geriledi

1927 y?l?nda yap?lan Cumhuriyet?in ilk Genel N?fus Say?m? verilerine g?re, Diyarbak?r??n toplam sanayi istihdam? oran? a??s?ndan ?stanbul ve Bursa?dan sonra T?rkiye?nin 3. b?y?k kenti oldu?u tespit edilmi?. 1972 DPT verilerine g?re, Cumhuriyet?in ilk elli y?l? sonunda sanayi ?retimi a??s?ndan 27. s?raya gerileyen Diyarbak?r, 2000 y?l? itibariyle T?rkiye?nin 81 ili i?erisinde 54. s?raya kadar gerilemi?.Devlet Planlama Te?kilat?n?n (DPT) 2003 verilerine g?re, Diyarbak?r??n i?inde bulundu?u G?neydo?u Anadolu B?lgesi sosyo-ekonomik geli?mi?lik s?ralamas?nda T?rkiye?nin 7 co?rafi b?lgesi aras?nda son s?rada bulunan Do?u Anadolu B?lgesi?nden hemen ?nce 6. s?rada yer al?yor. Sosyal Kalk?nma Endeksi?ne g?re ise Diyarbak?r 81 il aras?nda ancak 63. durumda.

Baydemir: ?Hay?r? de?il istihdam alan? a??n

Diyarbak?r Kent Yolsulluk Haritas? Ara?t?rma Raporu, d?n Diyarbak?r?da a??kland?. A??klamas? s?ras?nda bir konu?ma yapan B?y?k?ehir Belediye Ba?kan? Osman Baydemir, devletin yurtta??na ?hay?r? yapma de?il, eme?iyle onurlu bir ?ekilde ge?inebilece?i istihdam alan? a?mas? gerekti?ini s?yledi.
B?y?k?ehir Belediyesi Tiyatro Salonu?nda yoksulluk raporunun a??klamas? dolay?s?yla yap?lan panele Bo?azi?i ?niversitesi Ekonomi B?l?m??nden Do? Dr. ?emsa ?zar, Ko? ?niversitesi Sosyoloji B?l?m??nden Yrd. Do?. Deniz Y?kseker panelist olarak kat?l?rken, Sarma??k Derne?i Genel Sekreteri ?erif Camc? moderat?rl?k yapt?. DTP Grup Ba?kan Vekili Selahattin Demirta?, DTP Diyarbak?r Milletvekilleri Ak?n Birdal ve G?ltan K??anak ve AKP Diyarbak?r Milletvekilleri Kudbettin Arzu, Abdurrahman Kurt kat?ld?. Panelde konu?an DTP Grup Ba?kanvekili Selahattin Demirta?, G?neydo?u Anadolu?daki yoksullu?un 1925?ten beri s?rd?r?len bir devlet politikas?n?n sonucu oldu?unu s?yledi.
Raporu tart??an Bo?azi?i ?niversitesi Ekonomi B?l?m??nden Prof. Dr. ?emsa ?zar ise, Diyarbak?r??n 1927 y?l?nda ?stanbul ve Bursa?dan sonra T?rkiye?nin en geli?mi? kenti oldu?unu hat?rlatarak, ?Oysa 80 y?l sonra bug?ne bakt???m?zda Diyarbak?r??n geli?mi?lik a??s?ndan T?rkiye genelinde 63. s?rada bulundu?unu g?r?yoruz. Bug?nk? yoksulluk tarihte birike birike geliyor? dedi.
?zar, b?lgeye uygulanan Cumhuriyet d?nemi politikalar?n?n toplumsal refahtan ?te g?venlik kayg?s? ile hayata ge?irildi?ini dile getirdi. Ko? ?niversitesi Sosyoloji B?l?m??nden Yrd. Do?. Dr. Deniz Y?kseker de, k?rlardan kentlere zorunlu g???n kentlerde sosyal d??lanman?n ?n?n? a?t???n? s?yledi.
Fatih Polat
www.evrensel.net