?Yeni anayasa? ve nas?l bir anayasa? 10

?Yeni anayasa? ve nas?l bir anayasa? 10

Anayasa tasla??n? haz?rlayan alt? ki?ilik bilim heyeti ?yelerinden Do?. Dr. Serap Yaz?c?, tasla?? haz?rlarken t?m mesleki birikimlerini ortaya koyduklar?n?, bununla birlikte haz?rlanan metnin m?kemmel oldu?u iddias?nda olmad?klar?n? s?yl?yor.


Anayasa tasla??n? haz?rlayan alt? ki?ilik bilim heyeti ?yelerinden Do?. Dr. Serap Yaz?c?, tasla?? haz?rlarken t?m mesleki birikimlerini ortaya koyduklar?n?, bununla birlikte haz?rlanan metnin m?kemmel oldu?u iddias?nda olmad?klar?n? s?yl?yor. Tasla?? ?liberal ve demokratik? olarak tan?mlayan Yaz?c?, ?Ele?tirilerin bilimsel kriterlere uygun, yap?c? bir bi?imde y?neltilmesi gerekir? diyor. Bilgi ?niversitesi Hukuk Fak?ltesi ??retim ?yesi Do?. Dr. Serap Yaz?c?, anayasa tasla??na ili?kin sorular?m?z? yan?tlad?.

Yeni anayasa tasla??n? haz?rlayan bilim heyetindeki isimlerden biri olarak, ?ncelikle tasla??n haz?rlan???ndaki y?nteme dair tart??malar? nas?l de?erlendiriyorsunuz? Zira, taslak ?zerinde yap?lan ele?tirilerin ba??nda ?konunun tart???lmaya a??lmadan, toplumun ?e?itli kesimlerinin g?r??leri al?nmadan olu?turuldu?u? geliyor...
Haz?rlad???m?z metin bir taslakt?r. Taslak ?al??mas? ise onu haz?rlayanlar taraf?ndan serbest bir tart??ma ortam?nda ?ekillenir. B?yle bir metin, ancak t?m?yle tamamland?ktan sonra kamuoyunun tart??malar?na a??l?r. Nitekim, bug?ne kadar ?e?itli kurulu?lar?n haz?rlatt?klar? taslaklar da ayn? y?ntemle haz?rlanm?? ve kamuoyuna duyurulmu?tur. ?rne?in, TOBB?un 2000 tarihli, TBB?nin 2001 tarihli, T?S?AD??n 1992 tarihli taslaklar?yla t?m?yle bir taslak niteli?inde olmayan, ancak ?e?itli anayasal ve yasal de?i?iklik ?nerilerini i?eren merhum B?lent Tan?r taraf?ndan T?S?AD i?in haz?rlanm?? olan demokratikle?me raporlar? da bu y?ntemle haz?rlanm??t?r. B?t?n bu taslaklardan hi?biri, haz?rlanma s?recinde kamuoyunun bilgisine veya kat?l?m?na a??lmam??t?r. ?te yandan, ?u g?nlerde Barolar Birli?i?nin 2001 tarihli tasla??n? g?ncelle?tirmek ?zere bir ekiple ?al??makta oldu?u, bu nedenle Abant ve ?zmir?de ?e?itli toplant?lar yap?ld??? bilinmektedir. Ancak bu g?ncelle?tirmenin hangi konuda oldu?una dair kamuoyunun en ufak bir bilgisi yoktur. S?z?n k?sas?, akademik ve teknik nitelik ta??yan taslak ?al??malar?n?n hi?biri kameralar ?n?nde ger?ekle?memi?tir. Bizim ?al??mam?za y?nelik bu t?r bir beklenti, meselenin ?z?n? ?arp?tmak amac?ndan ibarettir.

Taslak kamuoyuna ?renksiz?, ?ideolojisiz? bir anayasa tasla?? olarak sunuldu, ?te yandan tasla??n b?y?k ?l??de liberalizmi i?selle?tirdi?i g?r??leri dile getiriliyor. Ne dersiniz, haz?rlad???n?z taslak s?ylendi?i gibi liberal demokratik bir anayasa tasla?? m??
Renksizlik ve ideolojisizlik deyimleri, bu tasla?? haz?rlayan komisyon ?yelerine ait de?ildir. Ba?kan?m?z ve biz, hi?bir zaman bu ifadeyi kullanmad?k. ?u an AKP milletvekili olan Prof. Zafer ?sk?l bir r?portaj?nda bu kavramlar? kulland?. Kendisi, tasla?? haz?rlayan 6 ki?ilik komisyonda yer almamaktad?r. Haz?rlad???m?z taslakta ?zg?rl?k alanlar?n?, demokrasinin evrensel standartlar?na uygun k?lmaya ?al??t?k. Bu maksatla Avrupa ?nsan Haklar? S?zle?mesi, Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi?nin kararlar?, Birle?mi? Milletler Sivil ve Siyasal Haklar S?zle?mesi ile Avrupa Birli?i Anayasa Tasla??n?n Temel Haklar ?art??ndan ve ?e?itli kurulu?lar?n daha ?nce de?indi?im taslaklar?ndan ?nemli ?l??de yararland?k. Bundan ba?ka, Kopenhag Siyasi Kriterleri?nin gere?i olarak hukuk devletinin ?n?ndeki engelleri kald?ran ve bu ilkeyi g??lendirmeyi ama?layan ?e?itli yeniliklere yer verdik. B?t?n bu yenilikler, liberal ve demokratik bir anayasa d?zeninin ?z?n? ifade etmektedir. Bu nedenle, liberal ve demokratik s?fatlar? do?ru s?fatlard?r.

Taslak ?zerindeki tart??malar ?t?rban? konusuna d???mlendi. ??niversitede t?rban ?zg?rl???, yar?n ba?? ?rt?l? olmayanlara m?dahale edilmesine kadar gidebilir? g?r??? dillendiriliyor. ?te yandan bir de ba?? ?rt?l? olanlar?n e?itim hakk?n?n engellenmemesi g?r??? var. Haz?rlad???n?z taslak sizce bu ?eli?kili duruma yeterli bir yan?t veriyor mu?
T?rban, T?rkiye?nin ?ok uzun s?reden beri devam eden sosyolojik, siyasi ve hukuki bir meselesi. ?zellikle bu meselenin sosyolojik d?zeyde ?nemli bir ?at??ma boyutunu ifade etti?ini kabul etmek gerekir. Bir ?evre i?in gen? k?zlar?n y?ksek??retim kurumlar?na t?rbanl? olarak devam etmeleri laikli?in sonu olarak alg?lanmakta; bir ?evre i?inse bu t?r bir hak, laikli?in temel unsurlar?ndan biri olan din h?rriyetinin bir par?as? olarak g?r?lmekte. Toplumun adeta iki g??l? kampa ayr?ld??? bu noktada, meselenin sosyolojik ?at??ma boyutuna anayasa h?k?mleri yoluyla ??z?m getirilmesi m?mk?n de?il. B?yle bir beklenti, anayasa h?k?mlerine sahip olamayacaklar? ?l??de efsanevi bir g?? ba???lamak anlam?na gelir. Haz?rlad???m?z taslakta, sadece y?ksek??retim kurumlar?nda t?rban kullan?m?na olanak tan?mam?z?n ?e?itli hukuki nedenleri var. Bunlardan biri, T?rkiye?nin ?yesi bulundu?u Avrupa Konseyi ?yesi olan di?er hi?bir devletin y?ksek??retim d?zeyinde b?yle bir yasa?a yer vermemesi. Di?eri, T?rk pozitif hukukunda t?rban? yasaklayan a??k bir kural olmad??? halde bu t?r bir yasa??n, Anayasa Mahkemesi?nin 1991 tarihli yorumlu ret karar?ndan kaynaklanmas?. Tercihimizi belirleyen bir ba?ka fakt?r ise t?rban kullanmak isteyen gen? k?zlar?n, iki anayasal h?rriyetinden (e?itim h?rriyeti veya din h?rriyeti) birini se?meye zorlan?rken kendileriyle ayn? inanc? payla?an erkek ??renciler kar??s?nda e?itsiz bir muameleye tabi k?l?nmalar?. B?t?n bunlara ek olarak, Anayasa Mahkemesi?nin bir karar?ndan ve laik ?evrelerin t?rbanla laik d?zenin sona erece?i konusunda kurduklar?, pek de isabetli olmayan ili?kiden kaynaklanan bu yasa??n, san?ld??? gibi fiilen de i?lememesi. T?rkiye?nin pek ?ok ?niversitesinde yasa?a ra?men bu t?r ??renciler, ba?lar?n? s?k? bir materyalle kapatt?ktan sonra de?i?ik bi?imlerde ?apkalar giyerek bu iki h?rriyeti bir arada kullanmaya ?al???yorlar. Bu ise gerek yasa?? uygulayanlar, gerekse yasa??n muhataplar? bak?m?ndan ikiy?zl? ve onur k?r?c? bir tablo. B?t?n bu nedenlerle biz, haz?rlad???m?z taslakta bu durumu sona erdirmeye y?nelik bir d?zenlemeye yer verdik. Komisyonumuzda yer alan ?yelerden ben de dahil olmak ?zere hi?birimizin amac?, T?rkiye?nin laik d?zenini a??nd?racak bir s?rece kap? aralamak, yahut T?rkiye?yi Malezyal?la?t?rmak de?ildir. Bu nedenle bu t?r de?erlendirmeleri abart?l? buluyorum. Ancak, t?m d?nyada oldu?u gibi T?rkiye?de de davran?? kal?plar?n?n giderek muhafazakarla?t???, hatta dini sembollerin ge?mi?e k?yasla daha g?r?n?r hale geldi?i bir ortamda laik ?evrelerin endi?elerini, bu ?evrenin liberal bir mensubu olarak ?ok iyi anl?yorum. T?rkiye?nin laik d?zeninin her zaman varl???n? korumas? gerekti?ine, laik ya?ama bi?iminin din h?rriyetine tan?nan bir geni?lemeden etkilenmemesi ve bu ya?ama bi?iminin g?vence alt?na al?nmas? gerekti?ine ben de inan?yorum.

Taslak kamuoyuna yans?d?ktan sonra dile getirilen bir ele?tiri de tasla??n, AKP?nin elini devlet b?rokrasisine kar?? -askeri erk, Y?K vb- g?rece g??lendirdi?i; ancak insana, bireye ve topluma dair ?zg?rl?klerin ?kamu yarar?? gibi tan?mlarla g?lgelendi?i y?n?nde. Bu konuda neler s?ylersiniz?
Her ?eyden ?nce taslak, AKP H?k?meti dikkate al?narak de?il T?rkiye ger?ekleri ve 1982 Anayasas??n?n bug?ne kadar hemen hemen herkes taraf?ndan ele?tirilen h?k?mleri dikkate al?narak haz?rlanm??t?r. Bu y?ndeki ele?tiriler, AKP iktidar?n?n sonsuz olaca?? varsay?m?ndan kaynaklanmakta, bir ?lkede iktidar yetkilerinin se?imler arac?l???yla el de?i?tirece?i, bunun ise demokrasinin asli kural? oldu?unu g?z ard? etmektedir. T?rkiye?deki t?m anayasa hukuk?ular?n?n ve hukukun di?er bran?lar?nda ?al??an akademisyenlerin, ?e?itli kurum ve kurulu?lar?n, ayd?nlar?n ve toplumun b?y?k bir kesiminin oyda?ma i?inde olduklar? bir konu, 1982 Anayasas??n?n devlet kurumlar? aras?ndaki dengeyi bozacak bi?imde bir t?r vesayet?i demokrasi anlay???yla haz?rland???, bu nedenle de otoriter bir ruha sahip oldu?u yolundad?r. Cumhurba?kan?na parlamenter sistemle ba?da?mayan geni? yetkiler tan?nmas?, bunlar aras?nda y?ksek yarg? organlar?n?n kompozisyonunun belirlenmesinin de yer almas?, Y?ksek??retim Kurumu arac?l???yla ?niversitelerin ?zerkli?inin neredeyse ortadan kalkmas?, baz? yasal ve idari d?zenlemelere hukuk devletiyle ba?da?mayacak yarg? ba????kl???n?n tan?nmas?, bu vesayet anlay???n?n baz? ?rnekleridir. Haz?rlad???m?z taslakta, demokratik parlamenter sistemin gerektirdi?i ?nemli yeniliklere yer verdik. ?teden beri t?m anayasa hukuk?ular?n?n savundu?u gibi, cumhurba?kan?n?n yetkilerini ?nemli ?l??de s?n?rlayarak, 1961 Anayasas??nda oldu?u gibi y?r?tmenin iki unsuru aras?nda uyumlu bir model yaratt?k. ?te yandan, gene 1961 Anayasas??nda ve pek ?ok bat? demokrasisinde oldu?u gibi yarg? fonksiyonunu icra eden organlar?n demokratik me?ruiyetini g??lendirdik. ?rne?in Anayasa Mahkemesi?nin, Hakimler ve Savc?lar Y?ksek Kurulu?nun bir k?s?m ?yelerinin TBMM taraf?ndan se?ilmesine olanak sa?lad?k. Bu noktada bize y?neltilen ele?tiriler, ancak insafs?zl?kla a??klanabilir. Benzer d?zenlemeler, 1961 Anayasas??nda yer ald??? gibi ?e?itli kurumlar?n evvelce haz?rlam?? olduklar? taslaklarda da yer almaktayd?. Bu ele?tirilerde anla??lmas? hayli g?? olan ba?ka bir husus daha vard?r. 1982 Anayasas??n?n y?ksek yarg? organlar?n?n kompozisyonunun belirlenmesinde tek bir ki?iye, cumhurba?kan?na yetki tan?mas?n? demokratik bulmayanlar, TBMM?nin bu organlar?n sadece bir k?s?m ?yesini, ?stelik nitelikli ?o?unlukla; yani iktidar ve muhalefetin i?birli?i ile se?imini hangi gerek?eyle ele?tirmektedir? Kald? ki ele?tirdikleri bu nokta, her zaman y?celtilmi? s?fatlarla ifade ettikleri 1961 Anayasas??nda da yer almaktad?r.

Taslak haz?rlan?rken Avrupa ?nsan Haklar? S?zle?mesi, A?HM kararlar? ve Barolar Birli?i?nin daha ?nceki anayasa ?al??malar?n?n incelendi?i dile getirildi. Peki ?al??malar s?ras?nda ba?ka kesimlerin -?rne?in sendikalar?n uzun y?llard?r grevli toplus?zle?meli sendika hakk? gibi talepleri var- bu y?ndeki talepleri de masaya yat?r?ld? m??
Elbette toplumun t?m kesimlerinin menfaatlerini, talep ve beklentilerini dengeli bir bi?imde ele almaya ?al??t?k. Nitekim haz?rlad???m?z taslakta grev, lokavt ve toplu i? s?zle?mesine ili?kin h?k?mler yer almaktad?r. ?te yandan taslak, 67. maddesinde temel hak ve h?rriyetlere ili?kin milletleraras? antla?malar? kanunlardan ?st?n g?ren, kanunlar?n bu antla?malara ayk?r? olamayaca?? h?km?ne yer veren bir d?zenleme i?ermektedir. 119. maddesinde ise Anayasa Mahkemesi?ne bu antla?malara ayk?r? kanunlar? denetleme yetkisi sunmaktad?r. B?t?n bu d?zenlemeler, t?m hak alanlar?n? oldu?u gibi ?al??ma hayat?na ili?kin haklar? da otomatik olarak uluslararas? standartlara y?kseltmeyi hedeflemektedir.

Bilimsellikten uzak olmamal?d?r

T?rban kadar ?ne ??kmasa da T?rkl???n tan?m? ve ?niter devlet konusunda da taslak ele?tiriliyor. Tasar?da ?k?rm?z? ?izgilerin? korundu?u, demokrasinin devlet bi?imi olarak g?r?lmedi?i ve benimsenmedi?i belirtiliyor. Ne dersiniz?
1982 Anayasas??n?n vatanda?l??a ili?kin 66. maddesi, hem ?e?itli dil hatalar? i?ermekte hem de farkl? etnik k?kene ve dine mensup olan vatanda?lar bak?m?ndan hassasiyet uyand?ran ifadelere yer vermektedir. Her ?eyden ?nce bu maddede ?T?rk Devleti? ifadesi yer almaktad?r. Oysa, devletimizin resmi ad? T?rkiye Cumhuriyeti Devleti?dir. Bundan ba?ka madde, ?T?rk Devleti?ne vatanda?l?k ba?? ile ba?l? olan herkes T?rkt?r? demek suretiyle t?m vatanda?lar? bir ?rk?n ?at?s? alt?nda toplamaktad?r. Bu ise ?zellikle farkl? dini ve etnik k?kendeki vatanda?lar?m?z? incitmektedir. Bu nedenle biz, tasla??n vatanda?l?k hakk?n? d?zenleyen 35. maddesinde, farkl? etnik ve dini k?kenden gelen vatanda?lar?n hassasiyetini dikkate alan form?llere yer verdik. Tasla??n e?itim hakk?n? d?zenleyen 45. maddesinde ise e?itim dilinin T?rk?e oldu?u ilkesi vurguland?ktan sonra yabanc? dillerde e?itim ve ??retim hakk? ile e?itim s?recinde se?imlik olarak ??retilecek di?er dillere ili?kin esaslar?n kanunla d?zenlenece?i vurgulanm??t?r. Bilindi?i gibi T?rkiye, 2001 Anayasa reformlar?ndan sonra farkl? dil ve leh?elerin kullan?m?na ili?kin ?e?itli yasal reformlar? kabul etmi?tir. Tasla??n 45. maddesi, demokratikle?me paketi olarak adland?r?lan bu yasal reformlar?n anayasal dayana??n? olu?turacakt?r. Nihayet son olarak ?unu s?ylemek isterim ki biz, bu tasla?? haz?rlarken t?m mesleki birikimimizi ortaya koyan samimi bir gayret i?inde olduk. B?yle olmakla birlikte, bu metnin m?kemmel oldu?u iddias?nda de?iliz. Zaten hi?bir ger?ek akademisyen, yapt??? herhangi bir ?al??man?n m?kemmel oldu?unu iddia edemez; bu, bilimselli?e ayk?r?d?r. Bu y?zden toplumun farkl? kesimlerinin tasla?? ele?tirmeleri temel beklentimiz. Ancak bu ele?tirilerin bilimsel kriterlere uygun, d?r?st y?ntemlerle, yap?c? bir bi?imde y?neltilmesi gerekir. Ele?tiri h?rriyeti, demokrasinin olmazsa olmaz?d?r; ancak bu h?rriyet sald?rgan ve y?k?c?, bilimsellikten uzak olmamal?d?r.
YARIN: KESK Genel Ba?kan? ?smail Hakk? Tombul
Serpil ?lg?n
www.evrensel.net