'Yeni anayasa ' ve nas?l bir anayasa ? 12

Fotoğraf: Derya Kayacan/EVRENSEL

Prof. Dr. A. ?lk? Azrak, AKP?nin haz?rlatt??? anayasa tasla??yla, kendi ?zerindeki yarg? denetiminden kurtulmay? ama?lad???na vurgu yapt?.


Maltepe ?niversitesi Hukuk Fak?ltesi ??retim ?yesi Prof. Dr. A. ?lk? Azrak, AKP?nin haz?rlatt??? anayasa tasla??n?n arkas?nda, ?siyasal ve sosyolojik bak?mdan sa?c?-muhafazakar, ekonomik bak?mdan da liberal ve k?reselle?meci kapitalizme ?lkenin kap?lar?n? ard?na kadar a?an bir yakla??m? g?rd???n? dile getirdi.

Say?n Azrak, AKP?nin haz?rlatt??? anayasa tasla??na ili?kin olarak, tasla??n haz?rlanma bi?iminden i?eri?ine kadar ?e?itli ele?tiriler yap?l?yor. Y?nteme dair tart??malardan ba?larsak, tasla??n tart??maya a??lmadan ?nce haz?rlan?p daha sonra kamuoyuna sunulmu? olmas?n? nas?l de?erlendiriyorsunuz?
Sorunuzu yeni bir anayasa haz?rlanmas? s?recinin ba??na d?nerek cevapland?rmak istiyorum. Ger?ekten bir yeni anayasa haz?rlanmas? d???ncesi ne zaman ve kimler taraf?ndan ortaya at?lm??t?r? Bilindi?i gibi, askeri cunta anayasas? olarak da an?lan 1982 Anayasas??n?n ortadan kald?r?lmas? fikri ve istemi, daha 1990?l? y?llar?n ba?lar?nda ortaya at?lm??t?r. O zaman yeni bir anayasa haz?rlanm?? ve y?r?rl??e konulabilmi? olsayd?, belki de bug?nlerin olumsuz ko?ullar? alt?nda bu sorun tekrar g?ndeme gelmemi? olacakt?. Hatta belki de bug?n?n olumsuz siyasal ko?ullar? bile olu?mayacakt?. Ne yaz?k ki o zamanlar bu f?rsat ka??r?lm??t?r. Sonra 1995?ten ba?layarak 2004 y?l?na kadar anayasan?n bir?ok maddesinde de?i?iklik yap?lm??t?r. Ama anayasay? t?m?yle y?r?rl?kten kald?r?p bir yeni anayasay? haz?rlayarak y?r?rl??e koyma d???ncesi 2000?de tekrar g?ndeme gelmi? ve merhum Prof. Eralp ?zgen?in ba?kanl???ndaki T?rkiye Barolar Birli?i?nin giri?imiyle 1 Haziran 2000?de olu?turulan ve benim de i?inde bulundu?um bilim kurulu taraf?ndan yakla??k bir bu?uk y?ll?k bir ?al??ma sonunda bir ?Anayasa ?nerisi? haz?rlanm?? ve kamu oyuna sunulmu?tu. Bu ?nerinin etkisi Ekim 2001?de yap?lan anayasa de?i?ikli?inde yer alan hak ve ?zg?rl?k ilkelerinin yeniden d?zenleni?inde kendini g?stermi?tir. Bu anayasa ?nerisi daha sonra 2005?te g?ncelle?tirilmi?tir.
?imdi AKP iktidar? kendisinin de daha ?nce yapt??? birka? anayasa de?i?ikli?ini de unutarak, sanki anayasa ihtiya? duyulan konularda (ki b?yle konular h?l? mevcuttur) de?i?tirilemezmi? gibi bir ?e?it total revizyon, yani topyek?n de?i?ikli?e giri?mi? bulunuyor. Oysa se?imden ?nceki bildiri ve beyanlar?nda b?yle bir ?eyin yer almad???n? g?r?yoruz. ?imdi anla??l?yor ki ama? asl?nda 12 Eyl?l cunta anayasas?n?n d?zeltilmesi de?il, AKP?nin daha ?nceki yasama d?neminde anayasan?n i?ine sokma iktidar?n? g?steremedi?i baz? hususlar? bu yeni anayasa bahanesiyle anayasan?n i?ine sokmakt?r. Bunlar?n ba??nda ?y?ksek ??retim kurumlar?nda k?l?k k?yafet serbestli?i? yani ?t?rban serbestli?i?nin sa?lanmas? ve ?Yarg?n?n zay?flat?lmas?? ve bu suretle siyasal iktidar ?zerindeki yarg?sal denetimin i?lemez hale getirilmesi gibi hususlar gelmektedir. Bu ?ylesine bir taktiktir ki, s?z? edilen de?i?iklikler tek ba??na yap?lsayd? ?ok g?ze batacak ve siyasal ve sivil muhalefetin hedef tahtas? haline gelecekti. Oysa ?imdi yepyeni bir anayasa tasla?? ile konuyu ve tart??may? geni?leterek kamuoyunu uzun tart??malar i?ine sokmak ve b?ylece hedef ?a??rtma takti?ini uygulamak daha ?ok i?lerine gelmi?tir. ?stelik de baz? safdil ayd?nlar?, ?i?te 12 Eyl?l Anayasas??n? kald?r?p yenisini getirerek uzun y?llard?r istedi?iniz ?eyi yap?yoruz? demagojisiyle kand?rma takti?ini izlemek hi? de yabana at?l?r bir kurnazl?k de?ildir.
Bunu nas?l yapacaklard?? ?imdi g?r?ld??? gibi iktidar sa?c? ve muhafazakarl???yla tan?nan bir ??retim ?yesinin ba?kanl???nda ba?ka muhafazakar 5 tane ??retim ?yesinden olu?an bir komisyona taslak haz?rlatt?ktan sonra da onlarla tatil beldelerinden birinde bulu?up s?zde tart???p bir sonuca var?ld??? bildirilerek... ??in ilgin? yan? ?udur ki bunu izleyen g?nlerde tasla??n i?eri?inin ve haz?rlan?? bi?iminin ?ok sert ele?tiriye u?rad???n? g?r?p bizzat AKP ba?kan yard?mc?lar?ndan birinin a?z?ndan bu tasla??n AKP?nin tasla?? olmad???n? kamuoyuna a??klamak suretiyle tart??malar? so?utma takti?ine ba?vurulmu? bulunmaktad?r. B?t?n bunlar AKP iktidar?n?n, yeni anayasa haz?rlanmas? s?recini ciddiyetten uzak ve ?ok yanl?? bir yola soktu?unu g?stermektedir.

Sizce bu taslak ?nceki anayasalardan hangi bak?mlardan ayr?l?yor?
Daha ?nceki anayasalar, ?zellikle 1924 ve 1960 sistem de?i?ikli?i getirmi? ve devletin yap?s?nda hem organik hem de i?levsel a??dan temel de?i?iklikler yapm??t?r. 1961 Anayasas? bu de?i?ikliklere ek olarak temel hak ve ?zg?rl?klerin ?evresini geni?leterek g?vencelerini art?rm??t?r. Bu y?zden de Fransa?da da oldu?u gibi cumhuriyetleri numaraland?rma y?ntemi benimsenirse 1961?e kadar olan d?neme 1. cumhuriyet, 1961?den 1982?ye kadar olan d?neme 2. cumhuriyet ve 1982 anayasas?n?n y?r?rl??e girmesinden sonraki d?neme de 3. cumhuriyet d?nemi denebilir. Merhum Hocam Prof. Dr. L?tfi Duran da bu g?r??teydi.
?imdi ?n?m?zde duran tasla?a bakarsak, bu tasla??n 1982 Anayasas??nda ele?tirdi?imiz bir?ok konuyu oldu?u gibi b?rakmas?na kar??l?k, sadece Askeri Y?ksek ?dare Mahkemesi?ni kald?rm?? oldu?unu g?r?r?z. Yarg? organlar?n?n yap?s? ve g?revleriyle ilgili olumsuz de?i?iklikle, t?rbana ili?kin de?i?iklik alternatifleri d???nda temel yap? oldu?u gibi b?rak?lm??t?r.
Yaln?z ?u var ki ?nceki anayasalar?n kurucu meclisler taraf?ndan haz?rlanm?? ya da g?r???lerek kabul edilmi? olmas?na kar??l?k ?imdikinde b?yle bir ?ey s?z konusu de?ildir. 1982 Anayasas??na gelince; o da o g?nk? ilk cumhuriyet meclisi , yani t?rev kurucu iktidar taraf?ndan kabul edilmi?ti.

Tasla?a bakt???n?zda, arkas?nda nas?l bir felsefe g?r?yorsunuz?
Tasla??n arkas?nda siyasal ve sosyolojik bak?mdan sa?c?-muhafazakar, ekonomik bak?mdan da liberal ve k?reselle?meci kapitalizme ?lkenin kap?lar?n? ard?na kadar a?an bir yakla??m a??k?a g?r?l?yor. Bence anayasa tasla??na bu felsefe egemen.

Taslak ?u ana kadar en ?ok, ?t?rban? konusu ?zerinden tart???ld?. Sizce bu tasla??n en ?nemli noktalar? neler?
Bu sorunun cevab? ??yle olabilir: Amerikan anayasa hukuku ??retisinde ?check and balance?, yani ?denetim ve denge? unsuruna bu anayasa tasla??nda yer verilmemi?tir. Ba?ka bir s?yleyi?le y?r?tmeye ve ba?bakana verilen yetkilere ve ?st?n duruma bak?l?rsa tasla??n ?ng?rd??? rejimin ba?kanl?k rejimi de?il, belki ba?bakanl?k rejimi oldu?u s?ylenebilir. Bu taslak, ba?bakan?n ?zerine bi?ilen bir elbisedir. ?te yandan denge unsuru gibi denetim unsuru da ?ok zay?flat?lm?? bulunmaktad?r. Siyasal iktidarlar ?zerindeki tek etkili denetim Anayasa Mahkemesi ve Y?ksek ?dare Mahkemesi, yani bizdeki Dan??tay??n denetimidir. Her ikisi de yap?sal bak?mdan olumsuz anlamda de?i?ikli?e u?rat?lm??t?r.

Temel hak ve ?zg?rl?klere yakla??m bak?m?ndan AKP?nin tasla??n? nas?l de?erlendiriyorsunuz?
Temel hak ve ?zg?rl?kler bak?m?ndan birka? de?i?iklik yap?lm??t?r. Bunlardan baz?lar? olumsuzdur. ?rne?in 1982 Anayasas??nda yer alan ve ki?iler i?in ?nem g?venceler yaratan ?ki?i dokunulmazl????na ili?kin h?k?m (md.19) taslakta yoktur. ?imdiki Anayasa?n?n 57. maddesinde d?zenlenmi? olan ?konut hakk?? da taslakta yoktur. Buna kar??l?k tasla??n 20. maddesinde ?ki?isel bilgilerin korunmas?? ve ?bilgi edinme hakk?? yenilik olu?turmaktad?r. Fakat bilgi edinme hakk? esasen bir kanunla kabul edilmi? bulunmaktad?r. Bunun d???nda bir yenilik s?z konusu de?ildir, ama ?nemli eksiklikler vard?r.

A?HM?in kararlar?ndan yararlan?ld??? iddias? ger?e?e uymuyor

Tasla?? haz?rlayanlar, Avrupa ?nsan Haklar? S?zle?mesi?nden ve A?HM kararlar?ndan faydaland?klar?n? dile getirdiler. Bu, demokratik bir anayasa haz?rlanmas? i?in ?ok ?nemli bir referans m?d?r?
Tasla?? haz?rlayanlar?n ileri s?rd?kleri, ?nsan Haklar? S?zle?mesi?nden ve A?HM kararlar?ndan yararland?klar? yolundaki iddia ?ok zay?f bir iddiad?r. ??nk? s?zle?meden yararlan?lan iki husus g?r?l?yor: ?ya?ama hakk?? ve adil yarg?lanma?. Bunun d???nda bir ?ey g?r?lm?yor. Buna kar??l?k A?HM kararlar?ndan yararlan?lm?? oldu?u iddias? ger?e?e uymuyor. E?er bu b?yle olsayd? A?HM?in t?rban konusunda verdi?i iki karar?n gerek?e ve h?k?m f?kralar?na t?m?yle kar??t bir ?neri 45. maddenin alternatifleri aras?nda yer almazd?. Kald? ki tasla?? haz?rlayanlar?n bir ???n? vesilesi yapt?klar? bu husus baz? bak?mlardan ???n? vesilesi de tel?kki edilmeyebilir.

?a?da? bir anayasan?n ilkelerini raporla?t?raca??z

AKP?nin bu tasla??n?n yan? s?ra, kamuoyunu bir de ?a?da? Anayasa Hareketi ad?yla bir giri?im yans?d?. D?SK, KESK, TMMOB ve TTB?nin ?nc?l?k etti?i bu giri?imde Prof. Dr. ?brahim Kabo?lu, Prof. Y?lmaz Aliefendio?lu ve sizin de ad?n?z ge?iyor. Nas?l bir anayasa haz?rl??? i?indesiniz? Haz?rlad???n?z anayasa tasla?? temel olarak nelere ?ncelik verecek?
Ba?ta D?SK olmak ?zere T?rkiye?nin zinde g??leri olan baz? sivil toplum ?rg?tlerinin inisiyatif ve deste?i ile giri?ilen ve bizlerin de i?inde yer ald??? ?al??ma gurubunun hedefi, tastamam bir anayasa tasla?? haz?rlamak de?il, T?rkiye i?in yap?lacak yeni bir anayasan?n ?a?da?l?k esas?na dayal? temel felsefesi, esasl? ilkeleri, yap?s?, demokratik hukuk devletine yak??an ?zg?rl?k anlay???n? belirleyerek geni? bir rapor halinde kamuoyuna sunmakt?r.

???i ve emek?ilerin ?rg?tlenmesinin ?n?ndeki engeller kald?r?lmal?

Anayasa de?i?ikli?i ile ilgili tart??malar devam ederken, ?zmir?de bulunan sendikalar?n ?ube ba?kanlar?n?n nas?l bir anayasa istediklerine dair g?r??lerini ald?k. Sendikac?lar, 1982 Anayasas? ile i??ilerin bir?ok hakk?n?n gasp edildi?ini ifade ederek, yeni anayasa ile ?ncelikle i??i ve emek?ilerin ?rg?tlenmesinin ?n?ndeki engellerin kald?r?lmas? gerekti?ini ifade ettiler.
Yeni bir anayasa haz?rlan?rken toplumun t?m kesimlerinin g?r??? al?narak haz?rlanmas? gerekti?ini ifade eden sendikac?lar, ancak bu ?ekilde yeni bir anayasadan s?z edilebilece?ini belirttiler.
?Emek ?rg?tlerine sorulmal??
T?rk-?? Ege B?lge Temsilcisi Mustafa Kundak??, 24 Ocak Kararlar? ve ard?ndan 12 Eyl?l askeri darbesi dolay?s?yla emek ?rg?tlerinin haklar?n? geriye g?t?ren yasal d?zenlemelerin hayata ge?irildi?ini ifade etti. Sosyal g?venlik, i? yasalar?, grevlerin yasaklanmas? ve k?dem tazminatlar?nda yap?lan de?i?ikliklerle son 20-25 y?ll?k s?re?te, i??ilerin haklar?n? s?rekli ya kaybetti?ini ya da korumak i?in ?al??t???n? belirten Kundak??, ?Ba??ms?z sendikac?l???n ya?ama ge?mesi gerekiyor? dedi. Siyasal demokrasinin yan?nda i?yerinde de demokrasinin sa?lanmas? gerekti?ini belirten Kundak??, ?Kongrelerimizde hep bunlar? dile getiriyoruz. Yap?lacak olan de?i?ikler i??i sendikalar? ve emek ?rg?tlerine sorulmal?d?r. Kaybetti?imiz haklar? telafi edecek bir anayasa istiyoruz? dedi.
?AB?den icazet alacaklar?
Tek-G?da ?? Ege B?lge Sekreteri G?rsel K?se de, anayasa de?i?ikli?inin gizli sakl? yap?lmamas? gerekti?ini belirterek, ?Bunun i?inde sivil toplum ?rg?tleri, i??i ?rg?tleri, di?er siyas? partiler olmal?yd?, tart???lmal?yd?? dedi.
Anayasan?n AB?nin istemleri do?rultusunda haz?rland???na dikkat ?eken K?se, ?AB Komisyonu onay verecek, icazet alacaklar. Bu ?lke bizim. Ama haz?rlanan anayasa bizim anayasam?z de?il? dedi. ?rg?tlenmenin ?n?ndeki her t?rl? engeli t?m?yle kald?rmas? gerekti?ini belirten K?se, ?500 ki?i ?al???yorsa y?zde 50+1 aran?yor. O sendika 100 ki?i ad?na oturup s?zle?me yapabilmeli? dedi.
?Sosyal devlet ilkesi korunmal??
E?itim Sen ?zmir 1 No?lu ?ube Ba?kan? Mahir Ulus da, ?Partiler Yasas? ve Se?im Yasas? yeniden d?zenlenmeli, grev hakk?n?n ?n?ndeki engeller kald?r?lmal?. Lokavt yasaklanmal?d?r? dedi. Anayasan?n sosyal devlet ilkesini korumas? gerekti?ini belirten Ulus, e?itimin her d?zeyde paras?z olmas? gerekti?ini vurgulad?.
Haber-?? ?zmir ?ube Ba?kan? Kemal ?l?io?lu da, ?u g?r??? dile getirdi: ?1982 Anayasas? ile ?u ana kadar bir?ok hakk?m?z gasp edildi. Bunlar?n ?ncelikle iade edilmesini, yaz?l? akitlerinin al?nmas?n? istiyoruz. B?t?n konfederasyonlar?n g?r??? do?rultusunda bir anayasa haz?rlan?rsa ancak o ?ekilde olur. Yoksa s?k?nt?lar?m?z?n bitmesi m?mk?n de?il. Bizim burada 5 ki?i ile y?r?memiz dahi sendikac?l?k yapmam?z?n ?n?nde bir engeldir.?
Genel-?? 5 No?lu ?ube Ba?kan? Mehmet ??nar ise, ?Ad? sivil olsa da pek askeri anayasalardan fark? yok gibi. Halk?n ve emek?ilerin taleplerine cevap verecek bir anayasa de?il? derken taleplerini de ?u bi?imde ifade etti: ??rg?tlenmenin ?n?ndeki t?m yasaklar?n kald?r?lmas?, i??ilerin ?zg?rce ?rg?tlenebilmesi, hak grevinin getirilmesi ve buna benzer d?zenlemelerin yap?lmas?n? istiyoruz. Her ne kadar mevcut anayasada ?sendikal hak anayasal hakt?r? denilse de i??iler sendikalara ?ye oldu?unda i?inden at?l?yor. ?zelle?tirme devam ediyor. Yeni anayasada da buna kar?? sessiz kalmamal?y?z. Olas? bir referandumda tavr?m?z? koymal?y?z. Patronlar?n ve t?ccarlar?n ??karlar? do?rultusunda bir anayasa yap?lmamal?, t?m emek?ilerin gerek sendikal gerekse siyasal ?rg?tlenmelerinin ?n?ndeki b?t?n engelleri kald?ran bir anayasa istiyoruz.?
YARIN: Prof. Dr. ?brahim Kabo?lu
Fatih Polat / Emine Uyar

İLGİLİ HABERLER

20 Haziran 2018 08:06
İsrail ordu sözcüsü Avichay Adraee, İsrail'e ait savaş uçaklarının Gazze'de Hamas'a ait 25 hedefe saldırı düzenlediğini kaydetti.

Toplam Query: 34