asya pasifik

asya pasifik'te bu hafta

japonya?da bo?ta-?al??anlar


Geleneksel olarak ?i?siz?in tan?m?, ?emek g?c? i?inde etkin olarak i? arayan ama bulamayan? bi?imindedir. Dolay?s?yla, bir i? yapmayan ama, bir i? de aramayan bir insan, tutumbilimde (iktisat) ?i?siz? say?lmaz; ??nk? i? aramad??? i?in, emek g?c?n?n bir ??esi olarak kabul edilmez. K?reselle?meyle birlikte gelen esnekle?me dalgas? ve ?zellikle Japonya?da ?bo?ta-?al??anlar?, bu yal?n ?i?sizlik? tan?m?n? bu?uland?rarak, konuya, ?ya var ya yok? ?st?nden tan?m yapmaya giri?en klasik Aristocu mant?k yerine, se?enekleri derecelendiren sa?akl? mant??? dayat?yor. Bu yaz?da, ?al??anlar ile i?sizler aras?ndaki gri alanlardan birine, ?bo?ta-?al??anlar?a ?eviriyoruz kalemimizi...
?Bo?ta-?al??an? s?zc???n?, Japonca?ya ?free? (?ngilizce?de ??zg?r, serbest?) ve ?arbeiter? (Almanca?da ?i??i?) s?zc?klerinin birle?imiyle ge?mi? ?freeter? s?zc???n?n kar??l??? olarak ilk kez burada ?neriyoruz. Japonca?da oldu?u gibi, T?rk?e?de de, ?bo?ta gezen? s?zc???yle ??al??an? s?zc???n? bir araya getirerek ?bo?ta-?al??an? s?z?n? kullan?yoruz.
?Bo?ta-?al??an? s?z?, Japonya?da 1980?lerde kullan?lmaya ba?land?. Japonya?da, ?al??anlar genellikle, ayn? kurumda ?m?r boyu ?al???rlar; ?irketler de zaten ayn? ?irkette ?m?r boyu ?al???lmas?n? ?zendirir. Oysa 80?lerle birlikte, gen? ku?akta ge?ici i?lerde ?al??ma e?ilimi ba?g?sterdi. Gen?ler, bir ?nceki ku?ak gibi, ?m?rlerini, Japonya?daki ?irketlerin uzun ?al??ma saatlerine harcamak (ya da gen?lerin diliyle ?g?mmek?) istemiyorlard?. Onlar?n bu isteksizlikleri, daha esnek ?al??ma ko?ullar?na yol a?an kondu tipi ?irketlerin yaratt??? dalgayla birle?ince, ?bo?ta-?al??an? kavram? ortaya ??kt?. Bo?ta-?al??anlar, y?ksek ayl?k veren ama ba?l?l?k isteyen bir i?te ?al??maktansa, d???k ayl?k veren ama ge?ici olan i?leri ye?liyorlard?. ?Bo?ta-?al??anlar? i?in, o zamanlar, ?par?a-i??i? s?zc??? de kullan?labilirdi. Bunlar, ?irkete ya da fabrikaya ba?l? olarak ?al??mak yerine, i? par?as?na ba?l? olarak ?al???yor ve i? bitince, ba?ka bir ge?ici i?e y?neliyorlard?. T?m toplumlarda, ge?ici i??iler, o ya da bu bi?imde g?r?lm??t?r; ancak, i?sizlikten de?il, g?n?ll? olarak ge?ici i?lerde ?al??mak, bu kadar kitlesel olarak, ilk kez Japonya?da g?r?l?yordu...
?irketlerin t?m?yle bilgisayarla?mas? ve bili?im toplumlar?na ?zg? a? tasar?m? vb. par?a-i?lerin yayg?nla?mas?yla, ?bo?ta-?al??an? kavram? da yeni bir nitelik kazand?. Bug?n, Japonya?da kimi ara?t?rmac?lar, ?bo?ta-?al??an?lar?, ?g?n?ll? olarak ge?ici i?lerde ?al??an? olarak olduk?a geni? bir bi?imde tan?mlarken, bir di?er ara?t?rmac? ?be?i ise, ?a?ba? (internet) tabanl? par?a i? yap?p a?ba? kahvelerinde ve bilgisayar kullan?labilen lokanta gibi ortamlarda sabahlayan g?vencesiz bili?im i??isi? olarak tan?ml?yor.
Yakla??k 130 milyonluk Japonya n?fusunda, bo?ta ?al??anlar?n say?s?n?n 2000?li y?llarda 2-4 milyon oldu?u s?yleniyor. Orana vuruldu?unda, bo?ta ?al??anlar?n genel topluma etkisinin az oldu?u d???n?lebilir; ancak, bu 2-4 milyonluk g?vencesiz bili?im i??isi alt-s?n?f?, tutumbilimde ??arpan etkisi? olarak adland?r?lan olgu gibi, topluma, katlana katlana etki ediyor. Bir kere, Japonya?n?n n?fusu ya?lan?yor. 7 milyon Japonyal?, 80 ya? ?st? ve 27.5 milyon Japonyal?, 65 ya? ?st?! Bo?ta-?al??anlar?n toplumsal g?vencesi yok ve toplumsal g?vence dizgesine de katk?lar? yok. Ya?lanan n?fus ve yayg?nla?an bo?ta-?al??ma nedeniyle, Japon tutumyap?s?n?n (ekonomi) ?n?m?zdeki 30 y?l i?inde ??kece?i d???n?l?yor ve ge?enlerde istifa eden Japonya?n?n ge?en g?nlerde istifa eden Ba?bakan? ?inzo Abe?nin de toplumdaki sayg?nl???n?n ve oylar?n?n b?y?k d?????, toplumsal g?vence ile ilgili sorunlara ba?lan?yordu. Abe?nin toplumsal g?venceden kesinti yapmaya y?nelik siyasa ?nerileri, 27.5 milyon ya?l? Japon?un oyunu yitirmesine yol a?m??t?. Bu tabloya, bo?ta-?al??anlar?n oran?n?n yava? da olsa her y?l artt???n? ekleyelim.
Artan ya?l? n?fus oran?yla, ??k??e do?ru giden Japonya toplumu, bu sorunu ??zmek i?in, bo?ta-?al??anlar?, s?rekli emek g?c?ne katmaya ?al???yor; insan-i??ilerin yerini alacak robot-i??i ?al??malar?na a??rl?k veriyor ve ka?ak g??men i??ilere g?z yumuyor. Eski bir Japon gelene?i ise, ?l?me ?ok yakla?m?? anne-babay? ulu bir da?a b?rak?p gitmek bi?imindeydi...
Japonya?n?n hangi ??z?m?/??z?mleri benimseyece?ini kestirmek zor... ?ster o ??z?m olsun ister bu ??z?m, Japonya?da gen?lik de ya?l?l?k da ayr? sorun...
Dr. Ula? Ba?ar Gezgin
www.evrensel.net