e?i g?r?lmemi? bir vah?et ya?and?

e?i g?r?lmemi? bir vah?et ya?and?

Diyarbak?r 5 Nolu kitab?, 20 y?l ?nce yurtd???nda yay?nlanm??t?. 12 Eyl?l?den sonra Diyarbak?r 5 No?lu Cezaevi?nde ya?ananlar? anlatan kitap, 20 y?l sonra ilk kez T?rkiye?de de yay?nlan?yor


Diyarbak?r 5 Nolu kitab?, 20 y?l ?nce yurtd???nda yay?nlanm??t?. 12 Eyl?l?den sonra Diyarbak?r 5 No?lu Cezaevi?nde ya?ananlar? anlatan kitap, 20 y?l sonra ilk kez T?rkiye?de de yay?nlan?yor. Kitab?n yazar? Bayram Bozyel, ya?ad?klar?n? Diyarbak?r?dan Danimarka?daki bir arkada??na yazd??? mektuplarda anlatm??, bunlar farkl? bir imzayla yay?nland?klar?nda da kitap olu?mu?. Bozyel, y?llar sonra kitab? T?rkiye?de ve kendi imzas?yla yay?nlamaya karar vermi?. Kitap, 12 Eyl?l??n en karanl?k g?nlerinin ?nemli bir k?sm?n?n ya?and??? cezaevini anlatan ilk kaynak niteli?inde. Bozyel?le Diyarbak?r 5 Nolu ?zerine konu?tuk.

Kimdir Bayram Bozyel? ?sterseniz ?nce sizi tan?yal?m...
Resmi kay?tlara g?re 1961 y?l?nda Diyarbak?r??n Lice il?esinde do?mu?um. Ortaokul y?llar?nda yurtsever fikirlerle tan??t?m. Lise ??rencili?im, K?rt muhalefetinin ve sosyalist hareketin 1975-78?li y?llardaki y?kseli? d?nemine denk geldi.
12 Eyl?l 1980 y?l?nda askeri darbe ger?ekle?ti?inde Diyarbak?r E?itim Enstit?s? ??rencisiydim. 1982 y?l? ba??nda ger?ekle?tirilen toplu bir operasyon kapsam?nda yakaland?m. 70 g?n s?ren bir i?kence ve sorgulama a?amas?ndan sonra ?zg?rl?k Yolu davas?ndan tutuklanarak d?rt bu?uk y?l Diyarbak?r 5 No?lu Askeri Cezaevi?nde yatt?m.
Cezaevi ??k???ndan sonra ?stanbul ?niversitesi ?ktisat Fak?ltesi?ni bitirdim. ?niversiteyi bitirdikten bu yana aktif bir bi?imde demokratik K?rt hareketinin i?indeyim. 2002 y?l?nda kurulan HAK-PAR??n kurucular? aras?nda yer ald?m, ge?en be? y?l boyunca partinin Genel Ba?kan Yard?mc?l??? g?revini y?r?tt?m. Halen de?i?ik yay?nlarda yaz? ve makalelerim yay?mlan?yor.

Diyarbak?r 5 Nolu?nun ilk bask?s?, 1987 y?l?nda yurtd???nda yap?ld?. Aradan 20 y?l ge?tikten sonra bu kez kendi ad?n?zla, Diyarbak?r?da yay?nlad?n?z. Okudu?umuz kadar?yla kitab?n bir ilk yaz?l?? ?yk?s? de var. Hem kitab?n ilk yaz?l?? ?yk?s?n? hem de hangi nedenlerle kitab? yeniden kendi ad?n?zla yay?nlamaya y?neldi?inizi k?saca ??renebilir miyiz?
Cezaevinden ??kt???m?zda, ?zal h?k?meti y?netimde olsa da askeri y?netimin varl??? ve vesayeti yo?un bir bi?imde devam ediyordu. Ayr?ca cezaevi s?recinin k?t? etkilerini hen?z ?zerimizden atamam??t?k. ?te yandan ya?ad?klar?m?n bir bi?imde i? ve d?? kamuoyuna mal olmas? gerekti?ini d???n?yordum. Ne var ki, b?yle bir ortamda askeri rejimin y?z?n? te?hir eden bir kitab? ne kendi ad?mla yay?nlamay? g?ze alabilir ne de onu bas?p yay?nlayacak birilerini bulabilirdim. ??inde bulundu?um di?er olanaks?zl?klar da eklenince, ??z?m?, ya?ad?klar?m? par?a par?a mektuplar halinde yaz?p Danimarka?da ya?ayan Mehmet Bozhan arkada??ma g?ndermekte buldum. Sa? olsunlar, oradaki arkada?lar yazd?klar?m? derleyip toparlayarak F. Welat mahlas? ile ?Diyarbak?r 5 Nolu? ad?yla yay?mlad?lar. Diyarbak?r 5 Nolu, 12 Eyl?l d?neminin vah?etine ili?kin olarak -bildi?im kadar?yla- bas?lan ilk kaynak oldu.
Ge?en d?nem i?inde T?rkiye?de atmosfer k?smen olumlu y?nde de?i?ti. B?yle bir d?nemde Diyarbak?r 5 Nolu?yu tekrar basman?n, askeri darbelere ve ara rejim d?nemlerine ili?kin toplumsal duyarl?l??a bir katk?s? olaca??n? d???nd?m. Demokrasi d???na ??kman?n korkun? sonu?lar? konusunda haf?zalar?n taze tutulmas? gerekti?ine inan?yorum.
Kitab? kendi ad?mla yay?nlaman?n iki boyutu daha var. Birincisi, Diyarbak?r 5 Nolu?da anlat?lanlar ger?ek, ya?anm?? olaylard?r. Bu i?erikteki bir kayna??n ?zerinde mahlas isim yapay duruyordu. Oysa olaylar kadar insanlar da ger?ekti. Kendi ad?mla yay?mlaman?n kitab?n ger?ekli?ini g??lendirip tamamlad???n? d???n?yorum. Ayr?ca, 5 Nolu?yu kendi ad?mla yay?nlayarak, politik hayat ser?venimin cezaevi d?nemine ili?kin kesik par?as?n? yerine yerle?tirmi? oldum.

Hi? ku?kusuz 12 Eyl?l bir tek Diyarbak?r?daki cezaevlerinde ya?anmad?. T?rkiye?nin bir?ok cezaevinde de benzer uygulamalar vard?. Ancak baz?lar?nca Diyarbak?r Cezaevi?nin ayr? bir yeri var. Sizce de ayr? bir yeri var m?? Ya da, ?Senin i?kencecin daha iyi, benimki k?t?yd?? diyebilir miyiz?
12 Eyl?l rejimi insanl?k d??? y?z?n? esas olarak cezaevlerinde g?sterdi. Bu nedensiz de?ildi. ??nk? darbe rejimi, toplumun en diri g??lerini cezaevlerinde bo?mak istiyordu. Bu a??dan b?t?n cezaevlerinde benzer uygulamalar ya?and?.
Ancak 12 Eyl?l rejiminin Diyarbak?r Cezaevi?nde ba?vurdu?u uygulamalar?ndan farkl? bir beklentisi de vard?. Buradaki uygulamalardan beklenen sadece politik kadrolar? ezip sindirmek de?ildi, ayn? zamanda K?rtlerin maneviyat?n? k?rmak, onun varl???n? ve ?ahsiyetini yaralamakt?. E?er ?yle olmasayd?, ziyarete gelen tutuklu yak?nlar?na a?a??lay?c? uygulamalar uygulanmaz; i?yerinde, kahvede, k?yde ya?ayan K?rtlere kar?? topyek?n ve sistematik bask? ve i?kencelere ba?vurulmazd?.
Dolay?s?yla sorun ?benim i?kencecim, senin i?kencecin? aras?ndaki farktan ?ok, askeri rejimin farkl? cezaevlerinde, s?zgelimi Diyarbak?r 5 No?lu ile Metris?te neyi ama?lad??? ile ilgili farktan kaynaklan?yordu. Askeri rejim T?rkiye ?l?e?inde vah?ete varan uygulamalara ba?vururken, Diyarbak?r 5 No?lu?da insanl??a ve K?rtlere kar?? a??k bir su? i?ledi.

G?r?nen o, 12 Eyl?l??n belleklerde b?rakt??? izler, h?l? s?r?yor. Diyarbak?r 5 No?lu Askeri Ceza ve Tutukevi de, belleklerimizde kalan derin izlerden biri. ?zellikle Diyarbak?r Cezaevi?nin b?rakt??? izlerin neler oldu?unu, k?saca sizden alabilir miyiz?
12 Eyl?l d?neminde ve sonras?nda T?rk ve K?rt toplumuna kar?? e?i g?r?lmemi? insanl?k d??? uygulamalar ger?ekle?ti. Geride katledilen, sakat b?rak?lan on binlerce insan, ?rselenmi? y?z binlerce ya?am, birikmi? ?fke ve ac?lar kald?. Cezaevi s?recine ili?kin belle?imde en ?ok kalan iki ?ey oldu. Birincisi, orada fa?izmin ne denli insanl?k d??man? bir rejim oldu?unu g?rd?m, ya?ad?m. Ama ayn? zamanda orada insanlar?n inan?lmaz diren? ve dayanma g??lerine, destans? pratiklerine tan?k oldum, ya?ad?m. Bu y?n?yle, Diyarbak?r 5 Nolu?nun insanl???n ortak deneyimine d?n??t?r?lmesi gerekti?ini d???n?yorum.

Yitip giden bir gen?li?in, bir 78 ku?a??n?n varl???ndan s?z ediliyor. Siz de o ku?aktans?n?z. Sizden yitip gidenler neler oldu? Bug?n daha ?ok neleri, nas?l bir ya?am? arzuluyorsunuz?
78 ku?a??, hem devrimci-sosyalist muhalefetin y?kseli? d?neminin haz ve co?kusunu ya?ad?, hem de fa?izmin silindirinden ge?ti. S?z konusu olan maddi ve fiziki olanaklardan yoksunluk, ya?anan ac? deneyimler ise, 78 ku?a??n?n ve bu arada bir b?t?n olarak toplumun kaybetti?i s?ylenebilir.
?te yandan bu bir kavgad?r; ?zg?rl?k, insanca ve onurlu bir ya?am kavgas?. Siz ?zg?rl?k i?in m?cadele edersiniz, kar??dakiler size bask? uygular ve al?al?rlar. Burada hay?flanacak bir ?ey yok. Bu her yerde b?yle, ama daha ?ok da bu co?rafyan?n kaderi.
Tabii ki bir hayat? ya?amak varken, ya?anmas? i?in m?cadele etmek zorunda b?rak?lmak, top oynamak yerine, koca bir ?mr? sahay? ta?lardan temizlemekle ge?irmek ho? ve arzulanan bir ?ey de?il. ?nsan do?du?u ?evre gibi, ya?ayaca?? d?nemi de se?emiyor. ?nemli olan do?du?u ?evre ve ya?ad??? ?a?da nerede ve nas?l duraca??n? bilmektir.
Fehim I??k
www.evrensel.net