?evli evine gider...?

?evli evine gider...?

Bu t?rk?y? duymu?sunuzdur. ?Oy ak?amlar ak?amlar? diye ba?lar...


Bu t?rk?y? duymu?sunuzdur. ?Oy ak?amlar ak?amlar? diye ba?lar, sonra ak?amlar? evi olanlar?n evine gitti?ini s?yleyip soruverir: ?Garip nerde ak?amlar??
Bu dize i?imi burkar. Bir anda benzeri bir s?r? anlat?y? y??ar belle?ime. Nizipli Deli Mehmet seslenir sanki: ?B?lb?l?n vatan? bah?eler ba?lar/Garibin vatan? kahveler hanlar...?
Kahvelerin hanlar?n yoksullara, gurbet?ilere yurt olu?u mudur i? s?zlatan, bak?ms?zl??? m?? Belki de bir halk ?yk?s?n?n ?aresiz Kerem?ini hat?rlamakt?r ac? olan. ?ehrin birinde bir hanc? Kerem?le arkada??n? havan?n so?uklu?una, ya?an kara ra?men hana almaz. Kap?y? kilitleyip gider. (Herhalde paralar? yoktur diye...) Asl?nda bir padi?ah o?lu olan Kerem, donmamak i?in han?n kap?s?n? k?ran bi?are bir a??kt?r ?imdi.
Bir zamanlar, yani ?kinci Abd?lhamit d?neminde, ?stanbul?da sabaha kadar a??k hamamlar varm??. Bu hamamlar y?kanmak i?in de?il, geceyi ge?irmek, bar?nmak i?inmi?. ?Sabah?? Hamamlar?? denilen bu hamamlar?n camekan da denilen soyunma odalar?, otel odas? g?revi yaparm??. Bu tan?kl?k Re?at Ekrem Ko?u?nun Yang?n Var??ndan. Re?at Ekrem ayn? eserinde, 1892?de Tophane?deki Yamal? Hamam?da yersiz yurtsuzlar?n kald?klar?n?, bunlar?n ?ocukluktan delikanl?li?a kadar her ya?ta oldu?unu, kimi pe?tamal ile kimi i? donuyla hamam?n b?t?n?nde (?g?bek ta??ndan sofa ve halvet setlerine kadar?) yan yana yatt?klar?n?, bir tulumbac? reisinden naklen anlat?r. Tophane?de bu t?r hamam ?okmu?. Zaten ?k?lhanbeyi? deyimi de hamam k?lhan?nda yatan yersiz yurtsuz anlam?na gelir.
Eskiden Taksim civar?nda ?stanbul?a ?zel oldu?unu sand???m ?sabah?? kahveleri? vard?. ??inde sabaha kadar uyumamak ko?uluyla yar? kayk?l?p oturulan bu kahvehanelerde uyuyanlar?, garson ?Uyumak yasak? diye uyar?r, iki de bir ?ay getirirdi. Benzerleri daha sonra ?ehirleraras? otob?slerin beklendi?i yerlerde a??ld?. ?zellikle televizyon ekranlar?nda film oynat?lanlar? ra?betteydi.
Bu yerlerin ?stanbul?a ?zel olu?unu san???m, uyumaktan ?ok zaman ge?irmek i?in sabaha kadar oturuluyor gibi alg?lay???m, bir ya?ama eksikli?indenmi?.
Bir de Cahit S?tk??n?n ?u d?rtl???nden olmal?:
?Meyhaneler, sabah?? kahveleri,
C?mle e? dost, ?air, ressam serseri,
Art?k c?mb??te yoksam geceleri
Sanmay?n taraf?mdan h?yanet var.?
Sabah?? kahveleri Resmi Gazete?de!
Oysa sabah?? kahvelerinin asl?nda ne oldu?u, ?stanbul?daki gurbet?iler i?in ?nemi, Sait Faik?in Birtak?m ?nsanlar adl? ?yk?s?nde anlat?l?r:
?A?abey, biz Tophane?deki sabah?? kahvelerinde yatar?z. Hepimiz hamal, u?ak gibi herifleriz. Ama namusumuzla ya??yoruz. Ne yapal?m? Be? on para kazan?r?z. Geceleri de kahveciye be? kuru? verir, bir k??ede uyuruz. Ne yapal?m? Otellere para m? dayan?r? En a?a??s? otuz kuru?. Otuz kuru?la iki g?n ge?imimiz var...
Ha! Bu ak?am polisler geldiler. Sabah?? kahvelerinde yatmak yasakm??. Hepimizi ??kard?lar. Biz de hep birlik olduk. Gidelim valiye ??kal?m; uyand?ral?m, derdimizi anlatal?m, dedik.?
?imdi bu kahvelerin ?ehirdeki durumu nas?ld?r bilemiyorum ama Resmi Gazete?de 13/07/1974 tarihli ?Kimlik Bildirme Kanununun Uygulanmas? ?le ?lgili Y?netmelik?te, ??zel durumu olan sabah?? kahveleri? ile ilgili bir madde bile var: ??skele, istasyon, hava meydan?, terminal, garaj, benzin istasyonu ve benzeri kara, deniz hava ula??m merkezleri ile fuar, panay?r, sergi ve pazar kurulmas? gibi zorunluluk olan zaman ve yerlerdeki sabah?? kahvesi ve di?er benzeri tesislerin, o yerin ba?l? bulundu?u kolluk ?rg?t? ile belediye veya k?y idaresinin olumlu g?r??? al?nd?ktan sonra mahallin en b?y?k m?lkiye amiri taraf?ndan ge?ici veya s?rekli olarak a??k tutulmas? ve buralarda ki?ilerin kalmas? i?in verilen izin belgesinin, tesislerin g?r?n?r bir yerine as?lmas? zorunludur. Buralarda kalanlar i?in bildirim yap?lmaz.?
Son y?llarda ne ?ok insan evsiz barks?z kald?. Do?al afetler (depremler, sel bask?nlar?, toprak kaymalar?) bir yandan, idari felaketler ?te yandan... Elinde tapu vaat eden ka??tla gecekondusu ?n?nde kala kalanlar, kiras?n? ?deyemeyenler... Kurdu?u derme ?atma ?ad?rda ya?ayanlar...
Bir de sokakta ya?amalar? neredeyse do?al kar??lanmaya ba?layanlar var. Hani kar ya?d???nda donmas?nlar diye spor salonlar?na al?nanlar. Ka? ki?iler, neden sokaktalar? Bu sorular? soram?yorum.

?Bug?n bayram erken kalk?n ?ocuklar...?
Cihangir?de bir ma?arada ya?ayan tiner ba??ml?s? ?ocu?un foto?raf?n? g?rd?n?zse, siz de tek bir soru soramazs?n?z. (Hayk?rmak istersiniz yaln?zca.) ?u T?rkiye ger?e?ini bir yerlerde okuduysan?z donars?n?z: ?T?rkiye?deki kimsesiz ?ocuk say?s? 700 bin. SH?EK?in himaye etti?i ?ocuk say?s? 21 bin ve tam 20 bin ?ocuk ise sokaklarda ya??yor.?
Yirmi bin ile yirmi bir bini toplars?n?z... K?rk bir bin...
Geri kalan? d???n?rs?n?z. Vedat T?rkali?nin ?stanbul ?iirinin bir iki dizesi ?arpar kulaklar?n?za: ?Tophane?nin karanl?k sokaklar?nda/Koyun koyuna yatan ?ocuklar?nla...?
Sonra yurdumuzda say?s? h?zla artan sokak ?ocuklar?n?n nedenlerini sorars?n?z kendi kendinize. Ara?t?r?rs?n?z da.
Sizi yat??t?rmasa da ?unlar? yeniden ??renirsiniz:
?lkemizdeki h?zl? end?strile?me s?reciyle sa?l?ks?z kentle?me ve toplum yap?s?ndaki de?i?ikliklerle birlikte aile yap?s? da farkl?la?m??t?r. Bu farkl?la?maya ayak uyduramayan ailelerdeyse istenmeyen de?i?imler g?r?lmektedir. Bu de?i?imlerin ilki g??t?r. Ekonomik nedenler yan?nda ter?r ve benzer sebeplerle ya?ad??? yerden ayr?lan/ayr?lmaya zorlanan aileye, para getiren ki?i b?y?k ?ehirde de?i?mektedir. Eskiden para getiren, evin ge?imini sa?layan evin babas?yken, onun i?siz kalmas? sonucunda, eme?i daha ucuz oldu?undan daha kolay i? bulan evin annesi ?al??maya ba?lamaktad?r.
B?y?k ?ehirlere g?? edilmesi sonucunda hem?ehri dayan??mas? s?rse bile akrabalar?n sa?lad??? pek ?ok olanak ve k?s?tlama ortadan kalkmaktad?r. Bu durum ?ocuklar? olumsuz etkilemekte; b?y?kbaba, b?y?kanne, teyze, amca otoritesinden kurtulan ?ocuklar, k???k yerden b?y?k yere gelince disiplinden de kopmaktad?r. ?ocuklar ilk olarak okula devam etmemeye ba?larlar. Bunda ku?kusuz kalabal?k s?n?flarda ??retmenin ilgi azl??? ve arkada? ?evresi edinememenin de pay? vard?r. ?ocu?un okuldaki ba?ar?s?zl???n?n nedeninin ara?t?r?lmas? pek s?z konusu de?ildir. Genellikle bu durumda ?ocu?un e?itimini tamamlamas?ndan ?nce, ?ocu?un aile b?t?esine katk?da bulunmas? beklenmektedir. ?ocu?un ya??na uygun olmayan, ruhsal ve fiziksel sa?l???n? tehlikeye sokan i?lerde ?al??mas? do?al g?r?lmektedir. Pek ?ok ?ocuk, ?al??t?klar?nda kulland?klar? maddelerle ba??ml?l?k kazanmalar?na neden olan mobilya cilalama, ayakkab? yap?m? benzeri i?lerde ?al??t?r?lmaktad?r.
Bu s?re?te yoksullukla birlikte k?lt?rel ?at??may? da ya?ayan aileler, kent ya?am?n?n d???na itilmektedir. K?rsal kesimde ailenin yak?n ?evresinden geleneksel olarak ald??? psikolojik, sosyal, ekonomik deste?i kentlerde sa?layacak toplumsal kurumlar yoktur/yetersiz kalmaktad?r. B?ylece zorunlu olarak ya da b?y?k ?mitlerle kente g??en y???nlar?n aile ili?kileri olumsuz etkilemekte ve bu, ?ocuklar? ba??bo?lu?a s?r?klemektedir.
?al??an ?ocuklar para kazand?klar? i?in kendilerini yeti?kin gibi duyumsamakta, ?o?u zaman ailenin denetiminden uzakla?t??? ya da ba?ar?s?z oldu?u, uyum sa?layamad??? i?in e?itimini yar?m b?rak?rken ya??tlar?n?n gruplar?ndan soyutlanmaktad?r. Ancak yeti?kinlerin d?nyas?na da girememektedir. Bu ?ocuklar bilinen bir?ok nedenle i? ortam?na da uyum sa?layamay?nca i?ten ayr?lmaktad?r. Sonras? sokaktaki s?n?rs?z, sorumsuz ?zg?rl?k... Ve toplumsal ya?amdan b?t?n?yle kopu?...

S?n?r?n esnekli?i...
Y?llard?r bu konuyla u?ra?an Yusuf Ahmet Kulca (Pedagog-Gazeteci-Umut ?ocuklar? Derne?i Ba?kan?) ile Do?. Dr ?mran Korkmazlar-Oral (Pedagog-Psikolojik Dan??man, ?stanbul T?p Fak?ltesi ?ocuk Ruh Sa?l??? ve Hastal?klar? Anabilim Dal? ??retim ?yesi) ?stanbul?daki Yoksulluk Sempozyumu?nda sunduklar? bildiride (30-31 May?s 2003), sokak ?ocuklar? ile sokakta ?al??an ?ocuklar aras?nda ?u ayr?m? yaparlar:
?Sokak ?ocuklar?, 24 saat sokakta ya?ayan, ailesiyle ili?kileri kopuk olup ge?imini sokaktan sa?layan, zaman zaman su?a bula??p, zaman zaman tiner, bali gibi u?ucu maddeler kullanan ya da bunlara gereksinim duyan, soka??n ?zg?r ortam?n? mekan edinen ?ocuklard?r. Bu ?ocuklar?n aile, okul, ?ocuk kurumlar? gibi kendine kar?? sorumlulu?u olan ki?i ya da kurumlarla hemen hemen hi? temaslar? bulunmamaktad?r. ?e?itli nedenlerle evden ka?m??, aile ve toplumla ba?lar? tamamen kopmu? olan bu ?ocuklar, kom?nler halinde, kendilerine ?zg? kurallar?yla k?pr? alt? ya?am?n? se?mi?tir. Ya?amlar? i?in sokak, onlar?n 24 saatlik meskenleridir. (...) Sokakta ?al??an ?ocuklar ise ailesinin ge?imine katk?da bulunmak ya da kendi masraflar?n? kar??lamak i?in g?n?n bir b?l?m?nde sokakta ?al??an ?ocuklard?r. Mendil, sak?z, su, kart satanlar, ayakkab? boyac?l??? yapanlar, k?rm?z? ???kta araba cam? silenler, sabit noktalarda dilencilik yapanlar buna ?rnektir. Genelde tiner, bali ve benzeri madde ba??ml?l?klar? yoktur. Bu ?ocuklar?n aile ili?kileri bir ?ekilde s?rmektedir.?
Bence as?l tehlike, bu ikisi aras?ndaki s?n?r?n esnekli?idir. ??nk? sokakta ?al??an ?ocuklar okula d?zenli devam edemedikleri gibi, sigaraya-uyu?turucuya al??ma, kolay yoldan para kazanma, su?a y?nelme, d??lanma, a?a??lanma, ?iddet gibi tehlikelere de maruz kalmakta, sokakta ya?ayan bir konuma gelebilmektedirler.
Kulca ile Korkmazlar-Oral?a g?re ??stanbul?da 2 bin, T?rkiye?de 6 bin sokak ?ocu?u oldu?u tahmin edilmektedir?. Yoksulluk, ?ocuklar?n soka?a d??mesinde en ?nemli etkenlerden biridir. Ve T?rkiye?de pek ?ok ?ocuk bu risk alt?ndad?r. ??nk?: ?9 milyon 300 bin ?ocuk yoksulluk i?inde ya??yor. Korunmaya muhta? ?ocuk say?s? 700 bin. 7-18 ya? aras?nda okula gitmeyen ?ocuk say?s? 8 milyon 120 bin. Her g?n ortalama 107 ?ocuk ?l?yor. ?ocuklar?n y?zde 72?si ana-baba, y?zde 22?si ??retmen taraf?ndan ?iddete maruz kal?yor.?
Ve T?rkiye?nin bir ?ehrinde ya?ayan 9 ya??ndaki ?A.G.?nin yazd?klar?n? hat?rlars?n?z:
?Ben cennete gitmek istiyorum. Orada ku?lar, kelebekler, g?zel renkli ?i?eklermi? gibi kokuyor. Orada elma, portakal, muz, kivi, her t?rl? meyve yemek istiyorum. Benim bisikletim olmas?n? isterdim... Ve boyac?l?k i?ini art?k hi? yapmak istemiyorum. Oturup dinlenmek istiyorum, orada g?zelce yat?p uyumak istiyorum, kitap okumak istiyorum... Okulumu bitirirsem doktor olmak istiyorum. Hastalar? iyi yapmak istiyorum. D??ar?da kar ya??yor, ???yorum.?
Bayram?n sonuna da gelmi? olsak, bo?az?m?zda tad?na dayan?l?r bir ?eyler b?raks?n istiyoruz an?msad?klar?m?z. Olmuyor...
Sennur Sezer
www.evrensel.net