Che birilerini rahats?z ediyor

Che birilerini rahats?z ediyor

?mk?ns?z De?il ?stelik Gerekli: K?resel Sava? ?a??nda ?yimserlik temas?yla d?zenlenen 10. ?stanbul Bienali?nin a??l???nda Antrepo 3 Binas??n?n ?n?nde ?Che Guevara 10. ?stanbul Bienali?ni ziyaret ediyor? heykeli diken ...


?mk?ns?z De?il ?stelik Gerekli: K?resel Sava? ?a??nda ?yimserlik temas?yla d?zenlenen 10. ?stanbul Bienali?nin a??l???nda Antrepo 3 Binas??n?n ?n?nde ?Che Guevara 10. ?stanbul Bienali?ni ziyaret ediyor? heykeli diken Zafer Minta???n eseri bir g?n sonra kaybolmu?tu. Marmara G?zel Sanatlar Fak?ltesi (MGSF) ??retim G?revlisi Zafer Minta?, bienal kapsam?nda yer almayan eserinin kaybolmas? ?zerine gazetelere Che heykeli i?in 100 YTL ?d?ll? bir kay?p ilan? vermeyi d???n?yor. Che heykeliyle neyi ama?lad???n? ve sanat-sermaye ili?kisinden, g?ncel sanata, estetik bak???ndan ??retim ?yelerinin bienale ili?kin a??klamas?na de?in g?r??lerini a??klayan Zafer Minta? ile s?yle?tik.

Bienalin a??l???nda Antrepo?nun ?n?ne Che heykeli dikerek neyi ama?lad?n?z?
Bir senedir d???nd???m bir ?eydi. Hayat?m?zda her ?eyi sermaye kirleterek dolduruyor. Sonu?lar? itibariyle insana ait t?m verileri alarak, insan? t?m benli?inden s?y?ran bir noktaya g?t?r?yor. Tamamen ekonominin belirleyicili?inden dolay? sermaye, insan ili?kilerini nesnele?tiriyor. ?nsan? nesneye mahkum ediyor. Sosyal alandan, akademik d?nyaya, siyasete ve hayat?n t?m k?lcal damarlar?na sirayet ediyor kapitalizm. ?nsan?n kimli?ini ekonomik veriler ?zerinden ?al??t?r?yor, sermaye, para ve nesneler. Dolay?s?yla sanat da bundan pay?n? fazlas?yla al?yor. Do?ru ile yanl??, iyi ve k?t?, etik ve reellik her ?ey birbirine kar???yor bu sistemde. Baudrillard?in dedi?i gibi sim?latif bir hayat b?nyemize girmeye ba?lad?. Paran?n g?c? yani kapitalizm silip s?p?r?yor ortal???. ?leti?im ve teknolojideki ilerlemeyle nesnelerin feti?le?tirilmesi ?zerinden d???nmeye ve alg?lamaya ba?l?yoruz. Bireyin kendisini korumas? zorla??yor. Dolay?s?yla bilincin k?rle?tirildi?i bir m?dahaleden s?z edebiliriz. Borsa gibi spek?lasyona dayal? oynamalar, finans d?nyas?ndaki alt-?st olmalar, asl?nda sim?latif s?ylemler; yani ger?ek olmayan ?varm?? gibi? g?stergeler bizi esir al?yor. Her t?rl? de?eri d?n??t?rerek, en ahlaki s?fata b?r?n?yor. Kapitalizm ka??t ?zerindeki de?erler ile demokrasi havarisi bile kesiliyor. Kaygan bir zeminde k?resel gidi?at?n neresinde duruyor sanat ve sanat?? sorusu etraf?nda d???nmeye ba?lad?m. ABD?nin Irak?ta iddia ettikleri yalan ??kmad? m?? Yani biraz da bu kadar iyimser olabilir mi sanat, diye sorulmal?. Protesto ama?l? bir i? de?il daha ?ok provokasyon yaratmak istedim.

Peki neden Che?
Bienal gibi kapsaml? bir sanatsal etkinli?i kendine y?neltiyor, sermaye. Che de asl?nda bir sanat??. ??nk? ?her insan bir heykeldir? (Joseph Beuys) s?z?nden yola ??karak; kendini d?n??t?ren her insan bir sanat??d?r diye d???nmek gerekir. Kendi varl???n? yaratma m?cadelesindeki her insan sanat??d?r. Che gibi kapitalist emperyalist sisteme kar?? sava?m?? devrimci bir insan? bile sermaye bir mala, t?ketim nesnesine d?n??t?rd?. 20. y?zy?l?n tarihi devrimci fig?rlerinden birini yutabiliyor. ?ok uluslu devasa ?irketler, paran?n g?c?yle hayat?n t?m alanlar?n? yeniden anlamland?r?yor. K?sacas? Che biraz rahats?z etsin birilerini istedim. Kapitalizmin her ?eyi s?p?rd??? bir zaman diliminde Che?yi hat?rlatmak istedim. Bienale kar?? oldu?umdan de?il, sanat??y? ve sanat ortam?n? bir tart??ma alan?na ?ekmek i?in Che?yi se?tim.

G?ncel sanat, sistemi sorgulam?yor mu?
G?ncel sanat protest sanat?n d???ndad?r. K?rat?rler daha ?ok sermaye destekli ?al???yorlar. G?ncel sanat hayat?n i?erisindeki detaylarda sakl? olan olay, olgular?, durumlar? g?steriyor. Varo?lara gidip ya da sokaktan bir ayr?nt?y? al?p i?liyor. Daha ili?kiler ba?lam?nda resmediyor. Sava?m?yor, durumu g?steriyor. Problem var ama problemli davranmaya ?al??m?yor. Kendi i?erisinde g??l? bir alg?s? da var. Farkl?l?klar?, dipte, k?y?da, k??ede kalm??; genelin d???nda kalanlar? g?steriyor. Bu y?n?yle kar?? de?ilim. Temsil mant???n? reddetmesi ve ?oklu okumalara alan a?mas?na kar?? de?ilim. Oysa bu kaygan zeminde hareket eden kapitalizme soru sormak laz?m. ?nsana dokunman?n, e?reti durdu?u bir d?nemden ge?iyoruz. Mekanik bir ili?ki a??n?n, maddi g?stergelerle hayat?n anlat?m?n? sorgulamaya, itiraz edilmeli. G?ncel sanat, ehlile?mi? bir durumu veriyor. Che?yi bir mit yapan ise kendi ya?amsal edimiyle yol almas?d?r, verili sisteme kar?? olmas?d?r. Bug?n Che?yi g?sterge olarak ta??yan insanlar-gen?ler ise bir kimlik aray???nda. Arada kalm??l???n sonucunda belki de bir aray??t?r.

D???nceleriniz Nicolas Bournaud?un ?ili?kisel estetik? bak???n? hat?rlat?yor....
Sava??p, kar?? durmak yerine; sistemin i?ine s?zarak yeni bir ?neri olu?turabilir. Ba??r?p, ?a?r??an ve cepheden ele?tiren sanat yerine sistemin i?ine girerek; bir yar?k olu?turulmal?. Yani geleneksel reflekslere dayal? itirazlar?, sistem kendi lehine d?n??t?rebiliyor. A??k u?lu bir d?nemde herkesin kafas? biraz kar???k. Kar?? durarak bu i?in, denklemin ??z?lemeyece?i ortada. D?n??t?r?c? projelerin, i?lerin tart???larak yeni bir alg?, estetik olu?turulmal?. Bournaud, g?nl?k pratiklerde ya da toplumsal ili?kilerde ?izofrenik durumu g?steren, de?ifre eden yap?s?yla ?nemlidir. Tabii ki bug?n?n sanat? disiplinler aras? yap?s?yla hem de i?erik a??s?ndan farkl? duruyor.

Provokasyon yaratmak amac?yla yapt?m dedi?iniz Che heykeli, bir anda ortadan kayboldu, pek antreponun ?n?nde duramad?. Heykelin nerede oldu?unu biliyor musunuz?
Bienalin a??l???nda Antrepo 3 binas?n?n ?n?ne koydu?um Che heykelini ertesi g?n gitti?imde yerinde bulamad?m. Daha sonra yetkililere sordu?umda 8 Eyl?l Cumartesi sabaha kar?? onlar da yerinde g?remediklerini, ?evreyi ve depolar? aramalar?na kar??n bulamad?klar?n? s?ylediler. Heykelin kaybolmas? benim i?in ilgin? bir sonu? oldu. Tabii ki heykelin kaybolmas?na bir taraftan ?z?l?yorsunuz bir taraftan da Che nin ger?ek ya?am?ndaki gibi bir gece ans?z?n kaybolmas?ndaki paraleli?e de ?a??r?yorsunuz. Bir yerde Che?nin kaderiyle benim yapm?? oldu?um heykelin kaderi ayn? yerde bulu?mu? oldu. Bu olay?n benim yapt???m i?in i?eri?ini daha da anlaml? hale getirdi?ini s?ylemek m?mk?n.

?Kay?p ilan?? konusunda ne s?yleyeceksiniz?
Yukar?da s?yledi?im gibi heykelin kay?p olmas? benim i?in ilgin? bir geli?meydi. Bu olay?n sonucunda kay?p ilan? vererek projeyi devam ettirmek istedim. Bu nedenle de gazetelere ?Kay?p ilan?? vermeyi d???n?yorum.
Sonu?ta Che?nin 10. ?stanbul bienalini ziyaret etmesi ve arkas?ndan esrarengiz bir ?ekilde kaybolmas? benim bu projemin hem devaml?l??? a??s?ndan hem de sonucu a??s?ndan ?ok daha anlaml? bir konuma oturmu? oldu. (?stanbul/EVRENSEL)
?nan K?z?lkaya
www.evrensel.net