?iddetten ka?arak kurtulmak zor

?iddetten ka?arak kurtulmak zor

?Bir s?z ar?yordum, bir ses duydum.Bir ???l???n pe?ine tak?l?p uzaklara gittim.Duydu?um sesin, ?iddetten do?an ac?n?n sesi oldu?unu bilmiyordum, ??rendim.S?yleyecek bir s?z?m var art?k.?


?Bir s?z ar?yordum, bir ses duydum.
Bir ???l???n pe?ine tak?l?p uzaklara gittim.
Duydu?um sesin, ?iddetten do?an ac?n?n sesi oldu?unu bilmiyordum, ??rendim.
S?yleyecek bir s?z?m var art?k.?

Sava? ve ?iddetin d?rt bir yan?m?z? sard??? bir d?nem ya??yoruz. Bug?n egemen olan k?lt?r a??s?ndan bak?ld???nda hi? ?a??rt?c? olmayan bir s?re? bu. Ancak insanl???n bu k?lt?re-sisteme kar?? m?cadelesi sayesinde olu?mu? ?insanl?k k?lt?r?? a??s?ndan bakt???m?zda ise olup bitenler hepimize ac? veriyor; ?biz bunu hak etmiyoruz? dedirtiyor. Ama, ?a??rman?n ya da ac? duyman?n yetersiz tepkiler oldu?unu da biliyoruz. Yani bu duygular sorunun ??z?m?ne katk? sunmuyor. T?pk? anlaman?n tek ba??na yetersizli?i gibi... Ama asla anlams?z de?il bu tepki ve ?aba.
Anlamak, bilmek, hem her t?rl? sorunun kayna??n?, ba?lant?lar?n? ortaya ??karmay? gerektirir, hem de sorunun ??z?m?ne dair bir plan ya da projeye ihtiya? duyar. Daha a??k s?ylemek gerekirse, ?rne?in ?iddet k?t?d?r demek; bir ba?kas?n?, farkl? olan? yok etmenin ?do?alla?t?r?ld???? bir ortamda ku?kusuz ?nemlidir ve cesaret gerektiren bir i?tir. D?nemsel olarak bak?ld???nda toplumu farkl? bir d???ncenin varl???na, bir sorunun de?i?ik ?ekillerde ??z?lebilece?ine ikna etmekte belirli ?l??de yarar da sa?layabilir. Ancak, bunun kayna??, ba??nt?lar? ger?ek y?nleriyle ele al?nmadan bir varsay?m olman?n ?tesine ge?mez. Daha k?t?s? bu bi?imde s?ylenen her s?z kaybolmaktan kurtulamaz.
Bir kez daha K?rt sorunu
Oya Baydar??n son roman? ?Kay?p S?z? ?iddet ekseninde, ?iddetin d?nemsel ?kayna??? sayd??? K?rt meselesini ele al?yor. Ger?ek?ili?inden ku?ku duyulmayacak karakterlerin, zaman zaman ger?ek ?st?ne ??kan bir olay ?rg?s?nde bir araya getirildi?i roman, T?rk edebiyat?nda son be? y?lda, K?rt sorununun bir ter?r sorunu olarak de?il de, toplumsal bir sorun olarak ele al?nd??? ender ?r?nlerden biri olarak kar??m?za ??k?yor.
Orhan Pamuk?un ?Kar??, Vedat T?rkali?nin ?Kay?p Romanlar?? yola ??kt?klar? nokta bak?m?ndan ?Kay?p S?z?le benzerlikler ta??yan romanlar olarak s?ralanabilir. Her iki edebiyat?? da K?rtleri kendi ya?ad?klar? co?rafyada anlamaya ?al??m??lard?. Daha do?rusu okura anlatmaya ?al??m??lard?.
Gerek Kar, gerek Kay?p Romanlar T?rkiyeli ayd?n?n, edebiyat??n?n Cumhuriyet tarihi boyunca yok say?lan K?rtleri anlama ?abas?n?n ?r?nleri oldular.
Kay?p Romanlar ve Kay?p S?z aras?nda roman adlar?ndan ba?layarak, karakterlerde de bir benzerlik olmas?, sorunun sonu?lar?n?n art?k herkes taraf?ndan benzer bi?imde alg?land???n? g?steriyor.
Tan?d?k karakterler
Kay?p S?z, d?rt farkl? ki?inin a?z?ndan ?iddeti tart??t?ran, bunun insanl??a verdi?i zararlar? ele alan bir roman. Her bir karakter asl?nda bug?n herhangi bir yerde kar??la?abilece?imiz ?l??de ger?ek; ya?am?n i?inden.
Gen?lik d?nemlerinde devrimci bir faaliyet y?r?ten ancak, ?zellikle darbeden sonra farkl? bir y?nelime giren bir yazar ?mer Eren. ?stelik s?radan bir yazar da de?il. Kitaplar? kap?? kap?? sat?lan pop?lerli?i yakalam?? bir yazar. Bir d?nemden sonra ise kitaplar?n okurunun beklentisine g?re, onlar?n ilgisini ?ekebilecek ?ekilde yazmaya ba?layan ama bir noktadan sonra tamam?yla t?kanan, yazamaz hale gelen bir yazar. ?mer Eren?in, ili?kileri rutinle?mi?, zaman zaman imza g?nlerinde ya da ?e?itli toplant?larda halkla bulu?man?n ?tesinde ger?ek ya?amla bir ilgisi kalmam??. Ve Eren?in ya?am?, bir otogarda bir ?serseri kur?un? sonras?nda de?i?iyor. Biri memleketinde kim oldu?unu bilmedi?i ki?ilerin (korucu, asker ya da gerilla) tecav?z?ne u?ram??, hamile kalm?? bir kad?n; Zelal, di?eri t?p fak?ltesini yar?da b?rakarak ??kt??? da?larda umdu?unu bulamad??? i?in ka?an bir K?rt genci; Mahmut. Birlikte ?iddetten ka?arlarken ?iddete yakalanan iki gen?. Ve onlar?n hikayesini dinleyip etkilendi?inden, bu gen?leri bildikleri, b?t?n hayatlar?n? ge?irdikleri topraklar?ndan ka??ran nedenleri yerinde g?rebilmek i?in yollara d???yor ?mer Eren.
Di?er taraftan ?mer Eren?in e?i, tan?nan bir bilim kad?n? olan Prof. Elif Eren ise, y?llar ?nce ?lkede kendince bir ka??? sonucunda Norve??te kimsenin kap?s?n? kilitleme gere?i duymad??? ve ?ok az ki?inin ya?ad??? bir adaya hapseden o?lunun, Deniz?in pe?inden Avrupa?ya gidiyor. Deniz hem anne ve babas?n?n kendisinden beklentilerini kar??layamam?? olmas?, hem de k?sa bir s?re Irak?ta foto muhabirli?i yaparken tan?k oldu?u vah?ete dayanamamas? nedeniyle k???k bir adaya s???n?yor. Orada tan??arak evlendi?i e?iyle yapt??? bir T?rkiye ziyaretinde ise, e?i, bir canl? bomban?n hedefi olarak hayat?n? kaybediyor.
Ka??? ??z?m de?il
Oya Baydar, ?iddetin sonu?lar?n?, ?iddetsiz bir ??z?m?n olanakl? oldu?unu g?stermeye ?al???rken, bunun her kesimin i?selle?tirdi?i bir y?ntem oldu?undan hareketle, olabildi?ince ?tarafs?z? bir hikaye anlat?yor kitab?nda. ?iddetten ka?man?n olanaks?z oldu?unu, ne kadar ka??l?rsa ka??ls?n ?iddetin bir yerde ka?an? yakalayaca??n? g?stermeye ?al???yor. T?pk?, tarafs?zl???n, tarafs?z s?z?n suya yaz?lm?? olmas? gibi...
Evet, ?iddet k?t?d?r... Ama bunu s?ylemekle yetinmek de her ?eyin birbirine kar??t???, ortal???n toz-duman oldu?u bir d?nemde, ?iddetin, sava??n, ter?r?n g?r?n?mlerinin ?tesinde ger?ek kaynaklar?n? ortaya ??karacak bir ?aba haline d?n??emiyor.
Roman?n kahramanlar?ndan Zelal, ?nl? yazara s?yledi?i ?u s?zler nas?l bir ya?am istedi?ini g?stermesinin yan?nda, ka???a dayal? oldu?u i?in bunun olanaks?zl???n? da ortaya koyuyor:
?Bana bir ka??? hikayesi anlat. Bir ka??? hikayesi ki ac?kl? olmas?n, kimse ?lmesin, kimse aglamas?n. Mademki masalc?s?n sen, g?zel bir masal anlat bana. Sevenler kavu?sun, karde?ler bar??s?n... Bir g?zel hikaye ki ka?anlar menzile sa? salim ula?s?n, ?ocuklar ?lmesin, sevenler ayr?lmas?n, kimse a? kalmas?n. Umut olsun, bar?? olsun sonunda... sonu iyi bitsin?
?iddetsiz bir d?nya m?mk?n m??
T?rkiye Cumhuriyeti kurulal? beri ??z?lmemi? bir sorun olarak de?i?ik bi?imlerde varl???n? s?rd?ren K?rt sorununa edebiyat?n ilgisinin artmas?n?n ??z?m i?in ?e?itli olanaklar yaratabilece?i ortada. Anla??lmaz, halk?n ya?ad??? sorunlardan habersiz g?r?nen edebi eserler yerine, toplumun ger?ek sorunlar?n? konu edinen ve d?nemsel olarak bak?ld???nda cesurca say?labilecek ad?mlar?n at?lmas?na, toplumun bug?n her zamankinden daha fazla ihtiyac? var.
?stelik bu art?k ertelenemez bir sorumluluk olarak herkesin ?n?nde duruyor. ?iddetsiz, sava?s?z, kay?ps?z bir ya?am i?in ger?ek bir m?cadeleden ba?ka bir yol g?r?nm?yor. Ve bunu yaparken as?l olarak s?n?fl? bir toplumun ka??n?lmaz bir sonucu olan bu ?k?t?l?klere? ?sistem i?inde iyile?tirilmesi m?mk?n olmayan hastal?klara? kar??, ger?ek toplumsal-politik ?znelerle birlikte hareket etmek, sonu? alman?n da tek yolu.
Oya Baydar??n y?llar ?nce ?T?rkiye ???i S?n?f?n?n Do?u?u? konulu doktora tezinin ?niversite Profes?rler Kurulu taraf?ndan kabul edilmemesi ?zerine ??rencilerin ?niversiteyi i?gal etti?i hat?rland???nda ya da Baydar??n genel yay?n y?netmenli?ini yapt??? T?rkiye Sendikac?l?k Ansiklopedisi?nin temel mant??? d???n?ld???nde ger?ek toplumsal ?znelerin kimler olabilece?i de ortaya ??k?yor zaten.
Son olarak, Baydar??n roman? boyunca anlatmaya ?al??t??? K?rt sorununun ??z?m? i?inse, bug?n her ?eyden ?nce, gemi az?ya alm?? ?rk??l??a, ?ovenizme kar?? K?rt ve T?rk emek?ilerinin karde?li?ini sa?lamak i?in, onlar?n birbirlerini anlamaya ?al??mas?na yard?mc? olabilecek ad?mlara, ?u s?ralar ihtiya? duydu?umuzu bir kez daha hat?rlamakta yarar var. Hem s?yleyecek s?zlerimiz hem de s?z?n yan?nda yapabileceklerimiz var bug?n.
Mutlu insanlarla dolu bir d?nyay? bir ?topya olmaktan kurtaracak olan da bu ?abalar olsa gerek.
Nurettin ?ztatar
www.evrensel.net