?niversiteler ve Y?K 1

?niversiteler ve Y?K 1

Y?K ve ?niversite sisteminin bask?c? ve antidemokratik yap?s? ??retim elemanlar?n?n bilim ?retmesinin ?n?nde en b?y?k engel


T?rkiye?de ilk kez Y?ksek??retim Kurulu (Y?K) ve ?niversite sisteminin bask?c?, antidemokratik ve otoriter yap?s? bilimsel bir ara?t?rmayla ortaya konuldu. Ara?t?rman?n sunucunda ise ?niversitelerde bir korku imparatorlu?u olu?turuldu?u ortaya ??kt?.
Yrd. Do?. Dr. Erkan Yaman doktora tezi olarak ?niversitelerde g?rev yapan akademisyenlerin maruz kald??? bask?lar? ara?t?rd?.?niversitelerde ??retim elemanlar?na uygulanan ayr?mc?l?k, bask?, eziyet, korkutma, k?f?r, hakaret, taciz gibi resmi olmayan cezalar bir akademisyen taraf?ndan doktora tezine konu edildi. Marmara ?niversitesi E?itim Bilimleri Enstit?s??nde bir e?itim y?netimi sorunu olarak ??retim ?yelerine uygulanan informel (resmi olmayan) cezalar ara?t?r?ld?. Yrd. Do?. Dr. Erkan Yaman??n yapt??? ara?t?rman?n tez dan??manl???n? Prof. Dr. Ho?can Ensari yapt?. Buna g?re ?niversitelerimizin genel g?r?n?m? ??yle: ?Korku k?lt?r? hakim. Bask?c? ve otoriter y?netim anlay??? ?niversiteyi yozla?t?r?yor. Akademisyenler s?rekli sindiriliyor, tehdit ediliyor. Adam kay?rma ve yanda?l?k had safhada. ??retim elemanlar? bu ortamda bilim ?retemiyor ve mutsuz.?
Halen Sakarya ?niversitesi?nde ??retim ?yesi olarak g?rev yapan Erkan Yaman, doktora tezini T?rkiye?nin de?i?ik b?lgelerindeki ?niversitelerde informel cezalara maruz kalm?? ??retim ?yeleri ile y?z y?ze g?r??meler yaparak ger?ekle?tirdi. Ara?t?rmaya g?re ?niversitedeki otoriter yap? sisteme uymayan ??retim ?yelerine yasa ve y?netmeliklerde yer almayan cezalar veriyor. Bu cezalar tutum ve davran??lar yoluyla ?u ?ekilde tezah?r ediyor: ?Ayr?mc?l?k, kay?rma, y?ld?rma, korkutma, ihmal, s?m?r?, istismar, bencillik, eziyet, ?iddet, bask?, sald?rganl?k, hakaret ve k?f?r, bedensel ve cinsel taciz, g?rev ve yetkinin k?t?ye kullan?m?, dedikodu, dogmatik davran??lar, yobazl?k, ba?nazl?k.?
Askeri hiyerar?i
Ara?t?rmada ?niversitelerde olu?turulan korku k?lt?r?, ??retim ?yelerinin anlat?mlar?yla ele al?n?yor. ?smi a??klanmayan bir ara?t?rma g?revlisi, ?niversitelerde askeri hiyerar?ik yap?lanman?n bir benzerinin varl???na dikkat ?ekerek ??yle konu?uyor: ?Bir akademisyen d???n?n ki ba??ms?z d???nce s?re?lerini ve do?ru bildi?ini her f?rsatta ifade etmesi gereken bir bilim insan? tuvalete giderken dahi izin isteyecekti. Bu korkun? bir manzarayd?.? Akademisyenlikte usta-??rak ili?kisi bulunmas?, amirin onay? olmadan bir ?ey olunamayaca?? sonucunu do?uruyor. Bu da insanlar?n hak aramadan ?ekinme ve korkuyu beraberinde getiriyor. B?ylece ideolojik yap?lanma ve kadrola?ma da etkisini devam ettirebiliyor.
?D??man ??retim ?yeleri?
Resmi olmayan cezalar aras?nda y?neticilerle ters d??en ??retim elemanlar?na ambargo uygulanmas? da bulunuyor. Bir yard?mc? do?ent, y?neticilerle ters d??t??? i?in ?niversitedeki memur ve m?stahdemlere var?ncaya kadar herkese kendisiyle konu?ulmamas? talimat? verildi?ini ifade ediyor. ??retim ?yesi, ya?ad?klar?n? ??yle anlat?yor: ?Tabii ki kimse bizimle arkada? olmuyordu korkudan. Korkuyorlard? insanlar, memur ve hizmetliler dahil. Onlara bizim i?in ?d??man ??retim ?yeleri? denmi?ti. Maalesef korkun?. Akademik camiada bunlar? da ya?ad?k.?
Korku k?lt?r?
Yrd. Do?. Dr. Erkan Yaman, T?rkiye?nin en ?nemli sorununu ayd?nlar?n hen?z bu korku k?lt?r?n? tart??maya dahi a?amamas? olarak g?r?yor ve ?u yorumu yap?yor: ?Korku k?lt?r? bir d?nya g?r???, ya?ama bak?? tarz?, di?er insanlarla payla??lan bir alg?lama zemini olu?turur. Bu alg?lama zemini, insan?n ?z?n?, onurunu, tekli?ini ?nemsemez; bu zeminin ?nemsedi?i en ?nemli fakt?r g??t?r. Bu bir k?lt?rd?r ve ?lkemizdeki insanlar bu k?lt?r?n i?inde yo?rulmu?lard?r... T?rk toplumunun en can al?c? sorunu budur. Nitekim ara?t?rmam?z?n bulgular?nda da ??retim elemanlar?, ?al??t?klar? fak?lte ya da b?l?mlerde y?neticileri taraf?ndan olu?turulan korku k?lt?r?n?n onlarda ciddi d?zeyde olumsuz ?rg?t iklimi alg?s?n?n ve sorunlar?n olu?mas?na neden oldu?unu belirtmi?tir.?
Bilimsel ara?t?rmada ??retim ?yelerinin en ?ok ?ikayet etti?i konular?n ba??nda ??retim elemanlar?na akademik y?kseltmelerde kadro verilmemesi veya engellenmesi; yapt?klar? bilimsel ?al??malara de?er verilmemesi; yay?nlar?n?n y?neticiler taraf?ndan olumsuz bi?imde ele?tirilmesi gibi davran??lar geliyor.
Bask?, hocalar? hasta ediyor
?niversitelerdeki bask? ve sindirme k?lt?r?, akademik camian?n en alt mertebesi kabul edilen ara?t?rma g?revlili?inden itibaren olu?turuluyor. Ara?t?rma g?revlisinin gelece?i, i? hayat? ve y?kselmesi s?rekli bir ?st amirinin elinde oldu?u i?in ?zel i?lerde kullan?ld???na vurgu yap?l?yor. Ara?t?rma g?revlileri, informel cezaya maruz kalmamak i?in ??retim ?yeleri ve y?neticilerin derslerine giriyor; ama ?cretini ba?kas? al?yor, onlar ad?na akademik ?al??ma yap?yor; ama ismi yaz?lm?yor, ?zel i?lerinde kullan?l?yor veya ?anta ta??t?l?yor. ?nformel cezalar?n ??retim eleman? ?zerindeki fiziksel ve psikolojik etkileri de doktora tezinde ara?t?r?ld?. Buna g?re cezaya maruz kalan akademisyenlerde kronik uyku bozuklu?u, kronik yorgunluk sendromu, a??r? kilo alma veya verme, boyun ve s?rt a?r?lar?, kalp ritim bozuklu?u, a??z kurulu?u, sersemlik hissi, kontrol?n? yitirme korkusu, titreme ve se?irmeler, nefes almada zorluk, alerjik reaksiyonlar, ba? a?r?s? veya migren, ka??nt? ve d?k?nt?ler, sa?larda beyazla?ma veya d?k?lme gibi fiziksel etkiler g?r?ld?. Cezalar?n en ?nemli psikolojik etkisi ise stres, mutsuzluk ve h?z?n olarak ortaya ??kt?.
Y?K ne zaman kuruldu

Y?ksek ??retim Kurumu (Y?K), 2547 say?l? Y?ksek??retim Kanunu uyar?nca 6 Kas?m 1981?de, Prof. Dr. ?hsan Do?ramac??n?n ba?kanl???nda kuruldu. 12 Ekim 1980 askeri darbesi Y?K ile ?niversiteleri, i?levlerini yerine getirememe pahas?na denetim alt?na ald? ve akademik s?k?y?netim kurumu olu?turdu. Y?K Kanunu parlamentodan ge?meden, 1982 Anayasas??yla g?venceye al?nd? ve uygulamaya konuldu.
Y?ksek??renim ya?am?n?n genel ve ?zel, t?m alanlar? Y?K??n sorumlulu?u i?ine girdi. Y?K??n kurulmas?n? izleyen d?nemde, 200?e yak?n ??retim ?yesi hi?bir kamu g?revinde g?rev alamayacaklar? ibaresiyle ?niversite kap?s?n?n ?n?ne konuldu, 70 binden fazla ??renci disiplin soru?turmas?ndan ge?irildi ve ?niversiteden at?ld?. ?niversitelerin kendi b?t?elerine sahip olma yetkileri, Y?K ile birlikte ellerinden al?n?rken, 1984 y?l?ndan itibaren, ???rencilerin e?itim masraflar?na kat?lmas?? gerek?esiyle har? uygulamas?na ge?ildi.
SUNU

Alaaddin ?enel ?Osmos Kronos? adl? kitab?n?n ?ns?z?nde kendi ba??ndan ge?en ve ?zerinden y?llar ge?mesine ra?men unutamad??? bir olay? anlat?r. Darbe sonras?nda polis ??rencileri tutuklamak i?in s?n?flar? basmaktad?r. ?Yeni bir insan tipi? yeti?tirilmesinin ?n?nde engel olabilecek b?t?n ??rencileri tek tek toplamaktad?r. ?enel?in Siyasal Bilgiler Fak?ltesi?nde ders verdi?i s?n?fa giren polis K?rt bir ??renciyi yaka pa?a g?zalt?na almak ister. O karga?ada hen?z gen? bir ??retim ?yesi olan ?enel, ??renciye dersin ba??nda verdi?i kalemi geri ister.
Olay do?rudan Y?K?le ilgili de?il ku?kusuz. ?niversitelere y?nelik bask?n?n bir sonucu olarak de?erlendirilebilir. Hayat? boyunca b?yle bir olayda tutuklanan ??renciden kalemini istemek d???nda bir ?ey yapamad??? i?in ?kendine k?zan? ??retim ?yesi ise Y?K nedeniyle ?niversiteden ili?i?i kesilen, insanl?k tarihi konusunda yapt??? ?eviriler ve yazd??? kitaplarla topluma katk?s? olan bir insan...
?niversitelerde bilimsel ?al??malar?n gerilemesi, ??retim ?yelerinin bilim ad?na yapt?klar?n?n yok say?lmas?, tezlerinin ?resmi teze? uygun olmad??? i?in reddedilmesi, ?niversitelerin sivil ve resmi polisin temel ?al??ma alan? haline getirilmesi, bilime ayr?lan kaynaklar?n azalt?lmas? gibi uygulamalarla ?niversite bir bak?ma k??laya d?n??t?r?ld?. Hi?bir akademik ?al??mas? olmayan ki?ilerin birden bire profes?r olmas?, ba?ta Y?K??n kurucu ba?kan? olan Do?ramac? olmak ?zere bir?ok ??retim ?yesinin ad?n?n intihalle (bilim h?rs?zl???) an?lmas? gibi olaylar, ard? ard?na ortaya ??kt?.
Emre Kongar??n ?Hocaefendi?nin Sandukas?? adl? kitab?ndaki adland?rmas?yla ?Giftos Carpantiye?den ba?layarak b?t?n Y?K ba?kanlar? ayn? politikalar?n uygulay?c?lar? olarak g?rev yapt?lar.
Eserleri ortada. Onlar ?imdi gerici ama ?yeni? politikalar i?in yeni bir Y?K?? tart???yorlar. Ancak, bu sorunu da tarihte hep oldu?u gibi ?lkenin ve d?nyan?n gelece?i i?in m?cadele edenler ??zecek gibi g?r?n?yor. Korkuyu yenecek olanlar da onlar.
YARIN: Y?K??n ?eyrek asr? ve ?niversiteler
Haz?rlayanlar: B?lent Zeytin-?ahin Do?an
www.evrensel.net