KENT YAZILARI

KENT YAZILARI

  • ?lkemizde ?ehir planc?lar?n?n yapt?klar? i?e en az inand?klar?, ?retimi sonras?nda umutsuz bekleyi?e girdikleri konular?n ba??nda korunmas? gereken do?al ve k?lt?rel de?erlerimiz i?in ?retilmekte olan ?koruma ama?l?? planlama ?al??malar? geliyor.


    ?lkemizde ?ehir planc?lar?n?n yapt?klar? i?e en az inand?klar?, ?retimi sonras?nda umutsuz bekleyi?e girdikleri konular?n ba??nda korunmas? gereken do?al ve k?lt?rel de?erlerimiz i?in ?retilmekte olan ?koruma ama?l?? planlama ?al??malar? geliyor. ?zellikle kentsel sit alanlar? i?in haz?rlanmakta olan koruma ama?l? imar planlar?, ?ok de?i?ik nedenlerle ger?ekle?emiyor, uygulanam?yor. Son y?llarda konuya ili?kin mevzuatta birbiri ard?na yap?lan de?i?iklikler, K?lt?r ve Turizm Bakanl??? taraf?ndan y?r?rl??e sokulan ?artnameler, plan haz?rlanmas?n? zorlay?c? s?re k?s?tlar?, Tarihi Kentler Birli?i benzeri koruma yanl?s? olu?umlar, koruma alan?na yasal dayanaklar? da olu?turularak verilen maddi desteklere ra?men, umutlar ye?ermiyor. Ge?ti?imiz hafta i?inde, 8 Kas?m D?nya ?ehircilik G?n? nedeniyle TMMOB ?ehir Planc?lar? Odas? taraf?ndan d?zenlenen, planlama meslek alan?n?n konu?uldu?u Kolokyum?da, k?sa s?reli de olsa
    tart???lan ?koruma planlamas??n?n, yeni bir anlay??la ele al?nmaya ve yeni uygulama ara?lar?n?n geli?tirilmesine gereksinimi var.
    ?zellikle, Cumhuriyet ?ncesi d?nemlerden bug?ne uzanan ge?mi?e sahip olan kentlerimizin pek ?o?unda, ba?ta geleneksel kent merkezleri olmak ?zere, ciddi bozulmalara u?ram?? olsa da geleneksel kentsel dokuyu, geleneksel dokuyu olu?turan yap?lardan ayakta kalanlar?n yo?unla?t??? b?lgeleri g?zlemlemek m?mk?n. Bu alanlarda ya?anan bozulman?n ba?l?ca nedeni de ne yaz?k ki planlama. Geleneksel de?erleri g?rmeden ya da g?rmezden gelerek yap?lan planlama ?al??malar? sonucunda, ortaya ??kan yeni ve y?ksek yo?unluklu, y?ksek katl? imar plan? kararlar?, bu alanlarda ya?anan bozulman?n en ?nemli nedeni.
    Ba?ta kent merkezleri olmak ?zere, kentsel arsa rantlar?n?n en ?st de?erlere ula?t??? alanlarda, geleneksel dokunun bask?dan etkilenmesi ka??n?lmaz bir durum. Bu durum, koruma ama?l? imar planlar? d???nda, ?lkemizde haz?rlanmakta olan di?er imar planlar?n?n korumay? ama? edinmemesinden kaynaklan?yor. Oysaki, her t?r planlama karar?n?n ?ncelikle koruma-kullanma dengesini g?zeten kararlardan olu?mas? gerekli. E?er, ge?mi?ten g?n?m?ze dek haz?rlanan t?m planlar, koruma-kullanma dengesini yeterince g?zetse, ne bu de?erleri b?yle h?zl? t?ketecektik, ne ahlar vahlar i?itecektik, ne de ?koruma ama?l? imar plan?? gibi garip savunma ara?lar? ?retmek zorunda kalacakt?k.
    ??nk?, koruma ama?l? imar planlar?, ad? ve i?erik tan?m?yla bak?ld???nda, di?er imar planlar?ndan ayr??makta ve di?er planlar? do?rudan sab?kal? konuma sokan, korunmas? gereken alanlar? di?er planlara kar?? savunan ara?lara d?n??mektedir. Oysaki, teorik a??dan bak?ld???nda hi?bir planlama karar? olamaz ki, ama?lar? aras?nda ?koruma? bulunmas?n.
    Bug?n geldi?imiz noktada, gecikmeli de olsa, kentlerimizde geleneksel doku izlerinin g?zlendi?i alanlar kentsel sit alan? ilan edilerek korunmaya ?al???l?rken, sit s?n?rlar? d???nda kalan yak?n alanlar kendi haline b?rak?lmaktad?r. Bu durum, kentsel sit alanlar?n? okyanus ortas?nda savunmas?z bir adaya d?n??t?r?rken, alana bask?y? artt?rmakta, ??k?nt?y? kolayla?t?rmaktad?r.
    Sit s?n?r?nda ayakta kalm?? bir geleneksel yap? sahibi, hemen sit alan? s?n?rlar? d???nda verilen y?ksek katl? yap?la?malar? g?rd?k?e, u?rad??? ekonomik kayb? hesaplayarak, kolayl?kla koruma kar??t?na d?n??mektedir. Ba?ta bu neden olmak ?zere, kentsel ula??m sisteminde kilitlenmenin ?nlenmesi, kentsel sit alan?nda ortaya ??kan altyap? eksikli?inin yak?n alanlardan kar??lanabilmesi gibi pek ?ok gerek?e, kentsel sit alanlar?n?n kentin b?t?n? ile birlikte ele al?narak planlanmas?n? zorunlu k?lmaktad?r. Bug?nk? mevzuatta yer alan, etkileme ge?i? alanlar? bu ama?la d?zenlenmekte olsa da yetersiz kalmaktad?r.
    Bunun yan?nda, her ne kadar yap?lmas? zorunlu da olsa, plan? arzulayan, plan? yapt?ran, planlayan, inceleyen, onaylayan ve plan?n onanmas?n? bekleyenlerin bak?? a??lar?nda ve plan? isteme ama?lar?nda var olan farkl?la?ma ve hatta ?eli?ki, koruma planlamas? alan?nda var olan bir ba?ka ?nemli sorun olarak ortaya ??kmaktad?r.
    Bug?n i?in, ?lkemizde koruma duyarl?l???na sahip kesimler, sivil toplum olu?umlar? i?inde ve meslek odalar?nda ?rg?tl? ya da bireysel olarak, hemen her il ve il?eye yayg?nla?m?? durumdad?r. Bu kesimler, sahip olduklar? d?nya g?r??leri do?rultusunda, korunmas? gereken de?erlere sahip ??karak korumay? arzulayan kesim olarak ses vermektedir. Gerek bu kesimlerin bask?lar? ve gerekse getirilen yasal s?re k?s?tlar?, idareleri korunmas? gereken alanlarda plan yapt?rmaya ve onaylamaya zorlamaktad?r. Her ne kadar, koruma bilincine eri?mi? ve ger?ekten isteyerek koruma kararlar?na imza atan idareler bulunsa da, b?y?k b?l?m? koruma ama?l? planlar?n? zorunluluktan ya da artan bask?dan dolay? yapt?rmaktad?r.
    Koruma ama?l? imar planlar?n?n yap?m?n? ?stlenen ekipler aras?nda, az say?da da olsa, korumaya g?n?l vermi?, planlama ?al??mas?n? ekonomik beklentiden ?te, koruma duyarl?l??? ile ele alan gruplar bulunsa da, ekiplerin ?nemli bir b?l?m? koruma konusunda yeterli bir birikime sahip olmadan bu planlama ?al??malar?n? ?stlenmektedir. Bu durum, koruma ama?l? imar plan? ?al??mas?n?n i?eri?ini s?radanla?t?rmakta, planlar? salt ekonomik beklentilerle ?retilen s?radan belgelere d?n??t?rmektedir.
    Koruma ama?l? imar planlar?n?n yap?m?n? bekleyen, korunmas? gereken alanda ya?ayanlar?n, haz?rlanacak plandan beklentisinin, plan yap?lmas?n? isteme amac?n?n da bamba?ka oldu?unu d???nd???m?zde, koruma ama?l? imar planlar?n?n neden ba?ar?ya ula?amad???n? daha a??k g?rebiliyoruz.
    Ba?ar? ?ans? iyi niyetli rastlant?lara kalm?? bir s?recin sonunda elde edilen ?r?nlerle, do?al ve k?lt?rel de?erlerimizi, kentsel sit alanlar?m?z? korumaya, ya?atmaya ?al??mak, bug?n i?in koruma ama?l? planlama ?al??malar?m?z?n temel a?mazlar?ndand?r. Koruma alan?ndaki ?nemli sorunlar aras?nda yer alan, koruma projelerine uygulamaya y?nelik yeterli kaynak yarat?lamamas? bile, b?ylesi bir a?maz kar??s?nda ?nceli?ini yitirmektedir.
    Koruma projelerinde ba?ar?ya ula?abilmenin temelinde, ilgili kesimlerin ?ama? uzla?mas?n?n? sa?lanmas? yat?yor. Bunu sa?laman?n yolu ise koruma alanlar?nda do?rudan planlama kararlar? ile olu?turulan bask?n?n azalt?lmas? ve k?lt?rel de?erlerin korunmas? konusunda bilin?lendirmenin
    art?r?lmas?ndan ge?iyor. K?lt?r ve Turizm Bakanl????n?n, gecikilen her g?n?n, sahip oldu?umuz k?lt?rel miras?n bir par?as?n?n daha yitirilmesi anlam?na geldi?inin bilinciyle ?ok h?zl? hareket etmesi gerekiyor.
    Necati Uyar
    www.evrensel.net