benim de sinemalar?m vard?...

benim de sinemalar?m vard?...

Sabah olmu?, g?n a?arm??t?. G?rev yapt???m Bursa?dan yola ??km??; do?up b?y?d???m, sokaklar?nda terli terli ko?turdu?um, insanlar? iklimi gibi s?cak Adana?yla bir kez daha kucakla?m??t?m.


Sabah olmu?, g?n a?arm??t?. G?rev yapt???m Bursa?dan yola ??km??; do?up b?y?d???m, sokaklar?nda terli terli ko?turdu?um, insanlar? iklimi gibi s?cak Adana?yla bir kez daha kucakla?m??t?m.
Otomobil, ?ocuklu?umun ge?ti?i Seyhan Irma?? boyunca ilerliyordu. Buralar otuz y?ld?r de?i?memi?ti. Sokaklarda h?l? ?ocuklu?um ko?uyordu. ?rili ufakl? ama bah?eli evlerin ?n?, her yaz sabah?nda oldu?u gibi elde hortumlar, sulan?yordu. At arabalar? ve trakt?rler yollardaki yerlerini ?oktan alm??lard?.
Buras? Adana?n?n g?neyiydi. Portakal bah?eleri ve pamuk tarlalar?n?n k?y?s?nda, g?r?n?m? y?llard?r de?i?meyen siyah beyaz bir foto?raf gibi g?r?n?yordu g?z?me.
Yaln?z bu kez foto?raf karelerinde otuz y?ld?r de?i?meyen bir ?ey daha vard?: Yazl?k sinemalar. Nas?l olmu?tu da ?u ana kadar ne benim, ne de di?er insanlar?n dikkatini ?ekmemi?ti? Orada ?ylece, ?Yeter ki bize dokunmay?n, biz; otuz y?l, k?rk y?l, gerekirse bir ?m?r boyu sizlere de zarar vermeden dururuz yerimizde, kim bilir belki bir g?n nostalji olsun diye yeniden gerekiriz size? der gibiydiler.
Kendi kendime d???nd?m ve bir zamanlar hayal d?nyam?n geli?mesine sonsuz katk?lar? olmu? yazl?k sinemalar hakk?nda bir ara?t?rma yapmaya karar verdim.

Sinema i?in ?nemli bir kent
1970?li y?llarda T?rk sinemas? i?in hem mekan olarak hem de pazar olarak ?ok ?nemli bir yermi? Adana. O y?llarda Adana?da 200 yazl?k sinema oldu?unu ve Ye?il?am filmlerinin ilk ?nce Adana?da seyirciyle bulu?tu?unu; Adana?ya gelen filmlere g?sterilen ilginin, o filmin ?lke d?zeyinde de tutaca??n?n ?l??t? say?ld???n?, o d?nemlerde sineman?n kalbi olan Adana?da her hafta mutlaka ?nl? sanat??lar?n a??rland???n? ??rendim.
Adana, T?rk a?k filmleri aras?nda en iyi olarak g?sterilen, ba?rollerini Kadir ?nan?r ve T?rkan ?oray??n oynad??? ?Selvi Boylum Al Yazmal?m?, yine Kadir ?nan?r??n ba?rol?nde oynad??? ?Tatar Ramazan?, Y?lmaz G?ney?in ?Umut?, C?neyt Ark?n??n ?Ala Geyik?, ayr?ca ?Bereketli Topraklar ?zerinde?, ?Z?kk?m?n K?k??, ?Ben Bir Kanun Ka?a??y?m?, ?Ben Bir Sokak Kad?n?y?m? ve ?G?nah?n? ?deyen Kad?n? gibi filmlere mekan olarak da hizmet etmi?tir.

?ki kilometrekarede 7 sinema
Evet, bug?nk? Ta?k?pr??den Paksoy Ya? Fabrikas??na kadar olan iki kilometrekarelik alanda tam yedi yazl?k sinema oldu?unu tespit ettim. Bunlar: ?Alemdar, ?nci, ?oray, Melek, Seher, Seyhan (K?se) ve G?ne?li sinemalar?. Fakat bina olarak yaln?zca ??? (G?ne?li, Seyhan, ?nci; seyircisiz olarak ne kadar ayakta kal?nabilirse o kadar) ayakta? Bunlardan G?ne?li Sinemas? benim de s?k s?k gitti?im; Y?lmaz G?ney filmlerini izledi?im, delikanl?l?k d?nemimde ?n?nde durup ?u me?hur i?birlik?i beyaz gazoz ve g?nebakanl? gecelerimi ya?ad???m bir mekand?.
1980?li y?llar?n ba??nda kapanan G?ne?li Sinemas??n?, kurulu?undan kapat?ld??? g?ne kadar Ekrem Yarar i?letmi?. O, ?imdi hayatta de?il. ?Babam?n i?letti?i sineman?n as?l sahibi Yusuf K?zay, sinema kapand?ktan sonra buraya oto y?kama servisi a?m??. ?imdilerdeyse depo olarak kullan?l?yor? diyor o?lu Seyhan Yarar.
G?ne?li Sinemas?, d?n gibi akl?mda. ?n tarafta bekar erkeklerin oturdu?u tahta sandalyeler, arka tarafta bir metre y?kseklikteki, betonla ?evrili ve i?inde d?rt tahta sandalyenin oldu?u aile localar??
Localar d?rt ki?ilikti ama sinemaya be? veya alt? ki?iyle gelen aileler, g?revlilerle tart??ma pahas?na sandalyelere iki?erli oturup film seyrederlerdi. Filmi seyredenler sadece sinemadakiler de?ildi. Sineman?n etraf?ndaki evlerin damlar?nda ?aylar demlenir, karpuzlar kesilir ve oralar?n deyimiyle ?bele?e? film izlenirdi. Sonraki y?llarda bunu fark eden sinema i?letmecileri, sinema duvarlar?n?n ?st?ne siyah perdeler ?ekerek filmin ?bele?? izlenmesi olgusuna son vermi?lerdi.

Seyhan (K?se) Sinemas??n?n fark?
Seyhan Sinemas??n?n sahibi, K?se lakapl? Mehmet Nisan. Bu nedenle sineman?n ad? K?se Sinemas? olarak da an?l?rm??. 1967-1970 y?llar? aras?nda faaliyet g?steren bu sinemay?, Celal Nisan i?letmi?. 8 ?ubat 2005?te vefat eden Celal Nisan??n e?i Sabahat Nisan, ?Biz sinemada film izlerken bazen ya?mur ya?ard? ve ko?tura ko?tura damlara serdi?imiz ?ama??rlar? toplar, tekrar film izlemeye gelirdik? diyor. Celal Nisan??n o?lu Emirhan Nisan, babas?n?n ?l?m?nden y?llar sonra, i?inde bozuk para olan kocaman bir ?uval buldu?unu ve bunun, b?y?k olas?l?kla sinema i?letmecili?i s?ras?nda babas? taraf?ndan sakland???n? s?yl?yor.
?u an Adana Ya?cami civar?nda terzilikle u?ra?an 1955 do?umlu Seyfi B?y?knisan, Seyhan Sinemas??ndaki ?Tarkan? filminin g?sterimine Kartal Tibet?in geldi?ini s?yl?yor. Yine bu sinemay? ziyaret edenler aras?nda, Tanju G?rsu ve Nebahat ?ehre de var. Seyfi B?y?knisan ekliyor: ?Sadece artistler de?il, halk ozanlar? da Seyhan Sinemas??na s?k s?k gelirlerdi. Bunlardan biri de o y?llar hen?z tan?nmam??, ?zzet Alt?nme?e?nin ?alg? ?efli?ini yapan Ozan Halit Arapo?lu?ydu.?

Y?lmaz G?ney: G?n?llerin ?irkin Kral?
Seyhan Sinemas??n? ziyaret edenlerin i?inde ?ok ?zel biri daha vard?: ?irkin Kral. Ona ayr?ca bir paragraf a?mak gerekiyor elbette. Konu?tu?umuz Kerim Nisan ve Seyfi B?y?knisan, bir yaz ak?am? k?rm?z? renkli ?psala marka araban?n, sineman?n alt?ndaki kahvenin ?n?nde durdu?unu; Y?lmaz G?ney, Hayati Hamzao?lu ve 1968 y?l?nda SES dergisinin d?zenledi?i ?Sinema Artisti Yar??mas?? ???nc?s? olan Fatma Karanfil?in de Seyhan Sinemas??na geldi?ini s?yl?yorlar: ?O y?llarda ?ocuklar, gen?ler aras?nda Y?lmaz G?neyci?ler ve C?neyt Ark?nc??lar ?eklinde safla?ma olur ve Y?lmaz G?ney her zaman g?n?llerin ?irkin Kral? olurdu.?
?z?m ba?lar?ndan film izlemeye?
??z?m ba?lar?ndan, pamuk tarlalar?ndan be? kilometrelik yolu e?ek ?zerinde gelip film izlerdik.? B?yle s?yl?yor Zeynep Han?m. O g?nlerde sadece gen?ler ya da entelekt?eller de?ildi sinemaya giden. ?oluk ?ocuk, gen? ya?l?, ev kad?nlar?, yazl?k sinemalar?n ?ak?llar? ?zerindeki tahta sandalyeleri doldururlard?.

?Yasad???? bir e?lence!
O y?llarda s?zlenen, ni?anlanan ?iftlerin en gizli ka?ama??yd? yazl?k sinemalar. Babalara, annelere, d?n??te ya?anacak tart??ma ve dayak pahas?na beyaz yalanlar s?ylenerek, beyazperdenin b?y?l? havas? solunurdu.

At arabalar?n?n arkas?ndan...
Siyah beyaz g?nlerin ak?am vakitleri? Evlerin ?n? yine sulanm??? Kad?nl? erkekli topluluklar yine yollar?n kenarlar?na oturmu?? G?nebakan ??tlat?l?yor? Bir anda ortal??? toz toprak i?inde b?rakan filmlerin tan?t?ld??? at arabalar? ??k?yor ortaya. At arabalar?n?n ard?ndan ko?an onlarca ?ocuk? Benim ?ocuklu?um, bizim ?ocuklu?umuz?
?Bu ak?am G?ne?li Sinemas??nda??
G?ney ?zk?l?n
www.evrensel.net