SSGSS?de ?sosyal g?venlik? hakk?-3-

SSGSS?de ?sosyal g?venlik? hakk?-3-

Sosyal g?venlik sistemi kimleri kapsayacak?


Sigortal? say?lmayanlar
Mevcut durumda; 506 say?l? Yasa kapsam?nda orman i?leri (?cretle ve s?rekli olarak ?al??an hari?) ve ev hizmetlerinde ?al??anlar ile meslek veya sanat okullar? ??rencileri, 1479 say?l? Yasa'ya g?re kendi ad?na ve hesab?na tar?m i?i yapanlar ile 18 ya??n? doldurmayanlar sigortal? say?lm?yor.
Yeni yasada; ev hizmetlerinde ?al??anlar, er-erba? ve yedek subay okulu ??rencileri, meslek ve sanat okullar? ??rencileri, 18 ya??n? doldurmam?? olanlar, tar?m ve orman i?lerinde ?al??an k?yl?ler, kendi hesab?na ?al??an ve az kazanan k???k esnaf ve meslek odas? mensuplar? sigortal? say?lm?yor.
Sigortal? say?lanlar
Mevcut durumda; 506 say?l? Yasa kapsam?nda hizmet akdine dayanarak ?al??t?r?lanlar ile ??raklar ve meslek? e?itim g?ren ??renci ve kursiyerler (k?sa vadeli sigorta kollar? kapsam?nda); 5434 Yasa kapsam?nda genel b?t?e ve kurulu? kanunlar?na g?re ayl?k veya ?cret alan memur ve hizmetliler; 1479 say?l? Yasa kapsam?nda kendi ad?na ve hesab?na ba??ms?z ?al??anlar ile t?m sigortal?lar?n bakmakla y?k?ml? oldu?u ki?iler sigortal? say?l?yor. H?k?ml? ve tutuklular yaln?z hastal?k, anal?k, i? kazas? ve meslek hastal?klar? sigorta kollar?nda sigortal? say?l?yor.
Yeni yasada "sigortal?" tan?m?, "K?sa ve/veya uzun vadeli sigorta kollar? bak?m?ndan ad?na prim ?denen ki?i" olarak yap?ld?ktan sonra sigortal? say?lmayanlar d???nda herkes sigortal? say?l?yor. K?sa vadeli sigorta kollar? t?m n?fus i?in prim ?demek ko?ulu ile zorunlu iken, uzun vadeli sigorta kollar? zorunlu olmaktan ??kart?l?yor.
Kapsamda yap?lan de?i?iklikler, do?umdan ?l?me herkesi ilgilendiriyor, ancak baz? gruplar a??s?ndan farkl?l?klar g?steriyor.
18 ya? alt? ki?iler GSS kapsam?nda ve primleri devlet g?vencesine al?n?yor. Bilindi?i ?zere 18 ya? alt? "sahipsiz" ?ocuklar?n devlet korumas? alt?nda olmas? gerekiyor ve bu alanla ilgili hukuki d?zenleme ve kurumsal yap?lar mevcut. 18 ya? alt? "sahipli" ?ocuklar ise zorunlu GSS kapsam?ndaki ebeveynlerinin bakmakla y?k?ml? oldu?u ki?iler. Yasa y?r?rl??e girdi?inde GSS ba?vuru bildirgesini s?resinde vermeyen sigortal?ya asgari ?cret tutar?nda para cezas? getiriliyor. Tescilleri yap?ld??? halde, 5 y?l? a?an s?reye ili?kin prim borcu bulunanlar?n, sigortal?l??? durdurulacak ve prim borcunun ait oldu?u s?reler sigortal?l?k s?resi olarak say?lmayacak. Sigortal? daha sonra m?racaat ederek bor? tutar?n? ?? ay i?inde ?derse, ge?en s?reler sigortal?l?k s?resi olarak de?erlendirilecek.
H?k?metin 18 ya? alt?nda 24 milyon n?fus oldu?u tespiti ?zerinden en fazla kulland??? "18 ya? alt? koruma alt?na al?nm??t?r" s?ylemi, b?yle bir nesnellik ?zerine oturuyor. Evet, verilen hak k???msenemeyecek boyutlardad?r. Ancak "sahipli" n?fusun ?demedi?i prim borcu da er-ge? giydirilmi? faizleri ile birlikte sahibinin kar??s?na ??kacak. ??nk? prim ?demeyenlere Amme Alacakl?lar?n?n Tahsili Usul? Hakk?nda Kanun h?k?mlerine g?re en ge? bir y?l i?inde icra takibi ba?lat?lacak.
?al??t?r?lan h?k?ml? ve tutuklular?n i? kazas? ve meslek hastal?klar? ile anal?k sigortas? korunurken, hastal?k sigortas? hakk? ellerinden al?n?yor. Bilindi?i ?zere h?k?ml? ve tutuklular ciddi sa?l?k sorunlar? ile kar?? kar??yalar ve bu sorunlar?n mali boyutlar? da olduk?a y?ksek. Anal?k hakk?n? kullanabilecek ka? mahkum var, ya da bu ?lkede i? kazas? ve meslek hastal??? ge?iren ka? mahkum tespit edilmi?; bu da bilinmeyen (!) boyutu.
?ste?e ba?l? sigorta
Mevcut durumda; 506 say?l? Yasa kapsam?nda herhangi bir sosyal g?venlik kurulu?una ba?l? sigortal? olmayanlar, her ay 30 g?n ?zerinden en az 1080 g?n ve y?zde 30 prim (prime esas kazan? alt s?n?r? ile ?st s?n?r? aras?nda) ?deyerek; 1479 say?l? Yasa kapsam?nda sigortal? say?lmayanlar, talepleri halinde (basamak se?erek) y?zde 20 prim ?deme ko?uluyla iste?e ba?l? malull?k, ya?l?l?k ve ?l?m sigortas? yapt?rabiliyor. 1479 say?l? Yasa kapsam?ndaki iste?e ba?l? sigortal?lar, talepleri halinde y?zde 20 ek prim ?deyerek sa?l?k sigortas?ndan da yararlanabiliyor.
Yeni yasaya g?re iste?e ba?l? sigorta; GSS (anal?k, i? kazas? ve meslek hastal?klar? hari?) ve uzun vadeli sigorta kapsam?nda olmay? sa?layacak. Sigortal? olabilmek i?in 18 ya??n? doldurmak, sigortal?l?k nedeniyle ayl?k ba?lanmam?? olmak, T?rkiye'de ikamet etmek, zorunlu sigortal? olmay? gerektirecek kadar ?al??mamak, ay i?erisinde 30 g?nden veya son bir y?l i?inde 360 g?nden az ?al??mak ya da tam g?n ?al??mamak gerekiyor. ?ste?e ba?l? sigorta primi, prime esas kazanc?n alt-?st s?n?r? aras?nda belirlenen kazanc?n y?zde 32'si (y?zde 20 uzun vadeli sigorta, y?zde 12 GSS) olacak. ?ste?e ba?l? sigortal?, bakmakla y?k?ml? olunan ki?i olsa dahi, GSS primi ?demek zorunda. Sigortal? say?lmayan ve ye?il kart da alamayan dar gelirliler, zorunlu GSS i?in prime esas kazanc?n alt s?n?r?n?n iki kat? prim ?deyecek.
Esnek ?al??anlara ya da kapsam d???na ?neri!
?ste?e ba?l? ek sigortal? olanlar cepten ?deme yaparak sigortal? say?lacaklar. Kapsam d??? sigortal?lara ve k?smi zamanl? ?al??anlara gerekli s?reyi tamamlama olana?? (hangi i?ten kazanarak verecek?) sa?l?yor. K?smi zamanl? ?al??anlara prim g?n say?s?n? doldurup ya?l?l?k sigortas? hakk? alabilmek i?in iki ayr? prim ?deme (birinin kayna?? belirsiz) ?neriliyor.
Sonu? olarak; h?k?metin s?rekli kulland??? "T?m n?fus kapsama al?nm??t?r" s?ylemi do?ru de?ildir. Kapsam, kapsam d??? ki?ilere her durumda GSS zorunlu olmak ko?ulu ile prim miktar? iste?e ba?l? k?sa ve uzun vadeli sigorta yolu a??k olmak ?zere geni?letilmi?tir. S?ylemlerin aksine, yoksul kesimler yine kapsam d??? b?rak?lm??t?r.
YARIN: ?? kazas? ve meslek hastal?klar? sigortas?
Haz?rlayan: Celal Emiro?lu
www.evrensel.net