18 Ekim 2009 00:00

Halit Refiğ için

Haremde Dört Kadın”, “Yorgun Savaşçı” ve “Aşkı Memnu” gibi dönemlerinde olay olmuş film ve dizilerin usta yönetmenini yitirdik. Kimdi Halit Refiğ?

Paylaş
Haremde Dört Kadın”, “Yorgun Savaşçı” ve “Aşkı Memnu” gibi dönemlerinde olay olmuş film ve dizilerin usta yönetmenini yitirdik. Kimdi Halit Refiğ?1965 yılında gösterime giren “Haremde Dört Kadın” filmi düşünülürse bir Osmanlı karşıtı. Senaryosunu Kemal Tahir’in yazdığı filmin kahramanlarından Sadık Paşa, cahil ve zevkine düşkün olduğu kadar dindar geçinen bir Osmanlı paşasıdır. Üç karısı vardır ve çocuğu olmamaktadır. Haremindeki kadınlardan kimi paşanın Jöntürk olan tıbbiyeli yeğenine aşıktır. Kimi Paşa’nın asker yeğeninden çocuk peydahlamaya çalışmaktadır. Kimininse haremdeki bir başka kadınla arasında eş cinsel bir aşk vardır. Paşa nüfuzunu arttıracak bir oğul sevdasıyla dördüncü eşi alma hazırlıklarına kalkınca ortalık karışır. Bu arada Paşa’nın Jöntürk yeğeni de kendisine aşık ama yüz bulamayan eş tarafından öldürülecektir: “Bir Jöntürk’ü öldürdüm, padişahım çok yaşa!” Bu filmin Antalya Altın Portakal Film festivalinde başına gelenleri Agah Özgüç’ün 100 Filmde Türk Sineması kitabından özetleyebiliriz; “Harem yaşamının cinselliğiyle, kıskançlık çatışmalarıyla ve baskılarıyla, dönemin siyasal atmosferi içinde gelişen film, katıldığı ‘nde bazı olaylara neden oldu. Gösterim sırasında bir grup milliyetçi gencin saldırısına uğradı. Tepkinin nedeni Osmanlı paşasının dört karılı olmasıydı.” Kaynaklara göre ilk kez bu festivalde politik olgular su yüzüne çıkmış, kimi gruplar, kendi ideolojilerine uygun olmayan filmleri protesto etmişler. Halit Refiğ’in Haremde Dört Kadını da grupların kara listeye aldığı filmlerdenmiş, olaylar çıkmış, filmin gösterimi engellemek istenmiş. Asıl ilginci, olaylar sırasında sahneye çıkan Antalya Emniyet Müdürü, “Endişenize mahal yok. Çünkü jüri sizin protesto ettiğiniz filmi birinci seçmez” demiş. Jüri de tüm bu dış baskılara boyun eğerek ‘in yönettiği ““ filmini birinci seçmiş. Aynı grubun seçilmesinde sakınca gördüğü öteki filmler “Ben Öldükçe Yaşarım” (Başrol Yılmaz Güney, Yönetim –Senaryo: Duygu Sağıroğlu), “Muradın Türküsü” (Senaryo: Yaşar Kemal-Ayşe Şasa, Yönetmen Atıf Yılmaz) ve “Toprağın Kanı” (Senaryo: Recep Bilginer, Yönetmen Atıf Yılmaz).Sözü başından alalım, kimdi Halit Refiğ? Benim için öncelikle bir sinema ustası. Sonra, ‘ulusal sinema’ akımının öncülerindendir. 1971 yılında “Ulusal Sinema Kavgası” adlı bir de kitap yayımlamıştı. Temelde Kemal Tahir’in eserlerinin etkisiyle doğduğunu kabul ettiğimiz Ulusal Sinema akımının (Kitabın şimdilerde yeni baskısı da yapıldığına göre) artık ciddi olarak irdelenmesi gerekmektedir. Bu irdeleme bize Halit Refiğ filmlerinin örnekse Moskova Festivali’ne ilk davet edilen film olan “Şehirdeki Yabancı”dan, ilk iç göç filmi olan “Gurbet Kuşları”ndan “Köpekler Adası”na uzanan çizginin de açıklamasını getirecektir. Halit Refiğ, “Ulusal Sinema Kavgası”nda Doğu (İslam) ve Batı (Hıristiyan) toplumlarının farklı değişme çizgilerini karşılaştırarak Batı’nın sanat eserleri ve estetik felsefesinin Batı toplumlarının ekonomik yapısı ve kendine özgü üretim ilişkilerinin bir sonucu olarak doğduğu sonucuna varır. Ona göre, köleliğe dayanan bir antik geçmişi olan, feodaliteden sanayi ve ticarette belli bir sınıfın egemenliğine geçen Batılı toplumların sanatları ve estetik anlayışlarıyla tarihinin hiçbir döneminde genel olarak kölelik, özel olarak toprak köleliği bulunmayan Türkiyeli toplumun, sanayi sınıfının da tam egemen olmadığı düşünülürse, estetik anlayışının örtüşmesi olanaksızdır. Halit Refiğ, “Ulusal Sinema Kavgası”nda Batı ve Türk sanatları arasındaki temel ayrımının ‘birey/fert’ olduğunu da vurgular “Batı sanatları toplumsal bir konu anlatsa bile, bireyin dramı üzerine kurulmuştur. Geleneksel ve klasik Türk sanatlarında (Yani ister halk, ister saray sanatı olsun) fert önemli rol oynamaz. Önemli olan toplumun içinden temsilci tiplerin tasviri ve kamusal bilinçtir” demişti.Onu yitirdiğimize göre artık filmlerini ve görüşlerini tartışabiliriz.
Sennur Sezer
ÖNCEKİ HABER

Blöfçünün anısına

SONRAKİ HABER

Omar ve Tlaib, kongre üyelerine Filistin'e gitme çağrısı yaptı

Sefer Selvi Karikatürleri
Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa