12 Kasım 2009 00:00

Doğal gaza ‘deli zam’ yolda

Gelecek yıl, doğal gaza yüzde 40-50 oranında zam anlamına geliyor. Bu oranda yüksek bir zam yapmadan Botaş’ın, 2010 yılı için 3.5 milyar lira olarak belirlediği kâr hedefine ulaşması imkansız.

Paylaş

Gelecek yıl, doğal gaza yüzde 40-50 oranında zam anlamına geliyor. Bu oranda yüksek bir zam yapmadan Botaş’ın, 2010 yılı için 3.5 milyar lira olarak belirlediği kâr hedefine ulaşması imkansız.
Kısa süre öncesine kadar Rusya ve İran’dan aldığı gazın parasını ödemekte zorlanan şirket doğal gaza geçen yıl yapılan yüzde 75’e varan zamlarla adeta ihya oldu. Zamlar vatandaşı zor durumda bırakırken, Botaş’ın kasasını doldurdu. On aylık kazancı 3 milyar lirayı geçen şirketin yıl sonuna doğru kârını daha da artırması bekleniyor.
Aldığı doğal gazın parasını bankadan borçlanarak ödeyen Botaş’ın yıl sonunda bu kadar büyük bir kâra ulaşmasının ardında elbette zamlarla elde ettiği fahiş kârlar yatıyor. Geçen yıl Maliye ve Hazine baskısıyla yapılan yüksek zamlar, havaların soğuduğu kış aylarına denk gelmişti. Yıl başından itibaren petrol fiyatlarındaki düşüşün ise fiyatlara geç yansıtılması, şirketin kârını daha da artırmasını sağladı. Zamlarla kasasını dolduran Botaş banka borçlarını ödedi.
VATANDAŞI YOLUNACAK KAZA ÇEVİRDİ
İştahı iyice kabaran Botaş bu yıl da aynı fahiş zam yöntemini uygulayacak. Botaş’ın kâr hedefini tutturabilmesi için uygulaması gereken yüzde 40-50 oranındaki zam fiyat farkı ödenecek Azeri gazı maliyetine göre bu oran, yukarı veya aşağı şekilde değişecek.
2008’de yapılan yüzde 75 oranındaki zammın ardından tüketim yüzde 20 oranında düşmesine rağmen Botaş’ın elde ettiği yüksek kâr vatandaşı adeta yolduğunun bir göstergesi. Üstelik bu düşüşün doğal gaz kullanan vatandaşa özel bir faturası var. Çünkü Türkiye yaptığı anlaşmalar gereği kullanmasa da almayı taahüt ettiği doğal gazın parasını ödemek durumunda. Nitekim tüketimin azalması sebebiyle Botaş, alamadığı gaz için İran’a 704 milyon dolar ödeme yapmak zorunda kalmıştı.
Botaş ayrıca, Anakara Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı EGO başta olmak üzere kurumların tahsil edemediği milyarlarca liralık alacaklarını da vatandaşa fatura ediyor.
ALINMAYAN GAZA 3.5 MİLYAR DOLAR!
Türkiye Rusya ile imzalamış olduğu Batı Hattı Projesi kapsamında yıllık 14 milyar metreküp, Mavi Akım Projesi kapsamında ise 16 milyar metreküp doğal gaz almayı taahhüt etti. Bu kapsamda her yıl Türkiye Rusya’dan bu miktarlarda doğal gaz satın alıyor. Oysa Türkiye’nin geçen tüketimi 36 milyar metreküp dolayında. Ve Türkiye’nin, Rusya ve İran ile imzaladığı doğal gaz anlaşmasındaki ‘Al ya da öde’ maddesi pahalıya mal oluyor. Türkiye’nin alamadığı doğal gaz nedeniyle Rusya’ya da 1.5 milyar dolarlık ödeme yapması bekleniyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, ‘Al ya da öde’ yükümlülüğü kapsamında almadığı doğal gazın faturasını hesapladı. Buna göre Türkiye İran’a da 2 milyar dolar civarında ödemede bulunacak. Böylelikle Türkiye’nin kullanmadığı doğal gaz için ödeyeceği toplam fatura 3.5 milyar dolara ulaşıyor. Fatura yıl sonunda kesinleşecek
Türkiye’de doğal gaz deposu yeteri kadar olmadığı için taahhüt edip alamadığı doğal gazı depolayamıyor. Türkiye’nin şu anda 1.6 milyar metreküp kapasitesi bulunan Silivri Doğalgaz Deposu bulunuyor. Tüm bunların faturası vatandaşa çıkıyor.

ELEKTRİĞE ZAM KAÇINILMAZ

Elektrik üretiminde doğal gaz kullanımı oldukça yüksek. Doğal gazda aslan payı elektriğe gidiyor. Türkiye, geçen yıl 36 milyar metreküp doğal gaz tüketti. Tüketimde 20 milyar metreküp elektrik üretimi ilk sırada yer alırken, konutlar 8 milyar metreküple ikinci sırada. Elektrik üretimin doğal gaza bağlı olması, gaza gelecek zammın elektrik fiyatlarının artmasını kaçınılmaz kılıyor. Türkiye’de doğal gaz tüketiminin 20 yılda 70 kat arttığına dikkat çeken ilgili meslek odaları doğal gazın elektrik üretiminde kullanılmasını eleştiriyor: “Artan talebin en büyük bileşenini, elektrik enerjisi üretimi için doğal gaz tüketimi oluşturmaktadır. İthal bir enerji kaynağı olan doğal gazın elektrik enerjisi üretimi içindeki payının bu denli yüzde 48) yükselmiş olması hiç rasyonel değildir, ulusal çıkarlara aykırıdır. Türkiye doğal gaza dayalı elektrik üretiminde Avrupa üçüncüsüdür. Türkiye bu bağımlılıktan kurtulmalı.”

TİRYAKİLER SOYULACAK!

Maliye Bakanlığı bürokratlarının açıklamalarına göre, 2010 bütçesinde tütün mamullerinden 16.4 milyar lira ÖTV geliri hedefleniyor. 2006’da 9 milyar, 2007’de 9.7 milyar, 2008’de 11 milyar liraydı. Bu yılki bütçede hedef 12 milyar liraydı, ama sigara yasağı geldiği için 11.6 milyarda kalması bekleniyor. Maliye bürokratlarının hesaplamaları böyle. Sigarada her yıl 1 milyar lira bile artmayan ÖTV gelirlerinin, bu yıl ne olacak da 4.8 milyar lira birden artmasının tek yolu var; sigaraya yüksek oranım zam. Birkaç kez yüksek oranda zam yapılmadan, sigaradan beklenen yüzde 41.5’lik ÖTV artışının gerçekleşebilme şansı yok.
287.9 milyar lira öngörülen 2010 bütçesinin gelirlerinin yüzde 5.7’i sigara tiryakisinden bekliyorlar. 16.4 milyarlık ÖTV beklentisi, aynı bütçede yatırımlar için öngörülen miktarın yüzde 50’sine eş değer.
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in, Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 2010 Merkezi Yönetim Bütçesi’nin tümü üzerindeki görüşmeler sırasında “Bazı ürünlerde ÖTV artışı olabilir” mesajı bir bir karşılığını buluyor.
İDARELİ KULLANMAYA ÇALIŞIYORUZ

Emekli Suzan Yontarkol doğal gaza zam yapacaklarına biraz da memura zam yapsınlar diyerek tepkisini belirtti. Yontarkol, “Faturalarımızı gecikmeli ödüyoruz. Zammı çok fazla buluyorum. Bu hayat şartlarında aldığımız para çok az zaten. Doğal gazı zaten tam olarak yakamıyoruz,hep kısıtlı yakıyoruz. . Bazen yakıyoruz bazen yakmıyoruz. Günleri bu şekilde geçiriyoruz. İdareli kullanmaya çalışıyoruz.” dedi.
İnsanları soba kullanmaya mı teşvik ediyorlar anlamadım, sözlerinin sahibi ev kadını Sema Yıldız ise bu kadar zamma anlam veremediğini söyledi. Yıldız, “Mecburen yakmak zorundayız. Çocuklarımız var. Kış kapıda, galiba bu kış sert geçecek. Yani yüzde 70 zam yapılırsa ne kadar kullanılır, yada ne yapmaya çalışıyorlar ben anlayamadım. Yüzde 70 zam çok büyük bir zam, insaflı davransınlar. Önce doğal gaza teşvik ediyorlar sonra zam yapıyorlar. Zaten gelir düzeyi düşük bir milletiz. Fatura az gelsin diye çocukları okuldan aldıktan sonra doğal gazı açıyorum. Gerçi bunun idaresi de olmuyor ama yapacak bir şey yok. Kış, fırtına başlayınca ne yaparız bilmiyorum.” şeklinde konuştu.


5 VERİP 100 ALMAK OLUR MU?

Ayten Tarkan 50 yaşında olmasına rağmen çalışmak zorunda kaldığını belirterek, gelecek zamma tepki gösterdi. Ayten Tarkan: İnanın yakmayacagız, soğukta duracağız. Hastaneler grip olan insanlarla dolacak. Ayıp bunlar, beş kuruş veriyorlar, yüz kuruş alıyorlar. Bizim hükümet uyuyor mu? Ben iki aydır su faturama 125 lira ödüyorum. Kocam kalp hastası. Ben tek başına çalışıyorum. Anlaşılan bu kış ısınamayacağız. Geçen kış ayda 250 lira ödüyordum, kısıtlı kullanmama rağmen. Bu yıl ne olacak siz söyleyin, dedi. Ev hanımı Nihayet Yüce, sorumuza soruyla cevap vererek, şimdi gerçekten zam mı yapacaklar? Diyerek zamma karşı olduğunu söyledi. Yüce, “Zam yapmasınlar. O kadar zammı ödeyemeyiz. Geçen kış 250 ödedik yine ısınamadık. Her şeyimizden kısıyoruz fatura ödüyoruz. Teras katta oturuyoruz ısınamıyoruz. Ben Başbakan’a çok kızıyorum. Ödeyen var ödeyemeyen var. Bu insanlar ne yapsın. Kuş gribi diyorlar, hepimiz hasta olacağız. Yazık bu millete.” dedi.

YÜZDE 10 BİLE OLMASIN

İki emekli arkadaş olan Şükrü Çulha ve Orhan Güzel’i bir duvar kenarında sohbet ederlerken görüp yanlarına gittik.
Çulha, “Hükümetin politikasını biz çekecek değiliz. Mantıklı bir şey mi? Enflasyonun yüzde 5 olduğu bir ülkede yüzde 50 oranında zam yapıyorsunuz. Sonra enflasyon düştü diyorsunuz. Bu mantıklı mı sizce? Kışın mecburen kullanacağız o nedenle zam zam üstüne diyen arkadaşının sözünü kesen Güzel ise, bu zam çok, yüzde 50 zam çok. Emekliye yüzde 2 zam ver. Yüzde yetmiş zam yap doğal gaza. Bu dengesiz bir dağılım değil mi? Botaş’yüzde 10’luk bir zam bile yapmasın. Bu ne adaletsizlik diyerek tepki gösterdi.

Isınmak için kullanmayacaklar

DOĞAL gaza yapılması düşünülen zam doğal gaz tüketiminde bulunan emekçileri şimdiden tedbir almaya yöneltti. Yaz aylarında doğal gaza indirim yapan hükümetin kış aylarında doğal gaza yüksek oranlarda zam yapmaya hazırlanması bir çok işçi ailesini yeniden soba kurmaya yöneltti.
Semtlerine doğal gaz gelişini bayram havasında kutlayan İstanbul’un Esenyurt ilçesi Kıraç Mahallesi sakinleri
şimdi derin bir burukluk içinde: “Doğal gazı kullanmadığımız aylarda indirim yapıyorlar kışın ise iki katı zam yapıyorlar biz ev kiralarımızı bile ödemekte zorlanıyoruz, bu zamlarla Hükümet doğal gaz kullanımımızı engelliyor.”
İnşaat İşçisi Hasan Arko, “Bir teneke yağa yüzde 100 zam yapıldı, her şeye zam yapılıyor. Bir de şimdi bu kış ayında doğal gaz zamlanacakmış. Artık gaz kullanacak gücümüz kalmadı. Bizi de alıştırmışlar hiç tepki vermiyoruz, aslında bu zamları kabul etmememiz lazım, tüketici dernekleri, sivil toplum örgütleri ile birlikte bu zamlara tepki göstermemiz lazım. Tamam tepki gösterirken cam çerçeve kırmayalım ama artık sokağa çıkmamız da lazım” diyor.
SADECE OCAKTA KULLANILIYOR
Esnaf Tuncay Ecevit işyeri doğal gazlı olmasına rağmen doğal gazı sadece ocakta kullanıyor. “İnsanlar öyle zor durumda ki evine ekmek bile alamıyor bir de yapılacak bu zammı nasıl kaldıralım?” diye soran Tuncay evdeki petekleri de sökme noktasına gelmiş: Zaten kriz var bir çok kişi işinden olmuş bir de zam üstüne zam. Bu zam yapılırsa ben evimdeki petekleri de sökeceğim. Hükümet biraz emekçilerin halini düşünmeli asgari ücretle geçinen insanlar nasıl ısınacak evinin kirasını zor ödüyor. Ben kahvehane işletiyorum ve görüyorum çay parası bile bulamayan insanlarımız var. İşçide para olmayınca esnaf da kazanamıyor, eve alınan ekmeği hesaplarken bir de zam üstüne zam geliyor, olacak iş değil!”
Başka bir esnaf Zeki Aydın ısınmak için doğal gazı tercih etmeyeceğini söylüyor: Zaten gücümüz yok, evde sadece mutfak ve banyoda kullanacağım doğal gazı... Isınmak için ise soba kuracağım öyle ısınmaya çalışacağım.
Ev kiralarımızı bile ödeyemiyoruz bir de bu zamların altından nasıl kalkarız. Hükümet bu yanlışından dönmeli Doğal gaz, elektrik ve sudan aldığı parayı asgariye indirmeli. Durumu iyi olanları etkilemeyebilir ama bizim gibi alınteri ile geçinmeye çalışanlar bunun altından kalkamaz.
GEÇEN KIŞ AZ KULLANDIK BU YIL ARTIK HARAM!
“Ben doğal gazı geçen kış da çok kullanmadım. Yazın düşürdüler sevindik şimdi yine yapacaklarmış, bu durumda bu kışta doğal gaz kullanmak bize haram oldu. Aldığımız para asgari ücretin biraz üzerinde bu koşullarda zaten kendi ihtiyaçlarımızı karşılayamıyoruz. Evimizin kirasını ödemekte zorlanıyoruz. Kriz var deniyor habire her şeye zam yapılıyor üstüne birde doğal gaz zammı yapıyorlar bize bu kışın da ‘ısınmayın’ diyorlar. Soba kuracağız artık kömür alabilirsek ısınırız” sözleriyle özetliyor İşçi Fırat Ünlü içinde bulundukları durumu...
İşçi Ali Turan’ın evininde petekler geçen yıldan beri kapalı: Abi geçen sene de kömür yaktık bu sene de bu zamla birlikte kömür yapmaktan başka çaremiz yok. O da kömürü alabilirsek. Aldığımız para kendi ihtiyaçlarımıza yetmiyor. Bayram geliyor çocuklara bir çift ayakkabı alacak para bile bulamıyoruz. Bir de her şeye zam yapıyorlar. Bu hükümet işçinin hayatını kararttı.”
(İstanbul/EVRENSEL)
Bülent Falakaoğlu - Fatma Akpınar
ÖNCEKİ HABER

Sinan köyü halkı yine ayaklandı

SONRAKİ HABER

Diyarbakır, Van ve Mardin belediye başkanları görevden alındı

Sefer Selvi Karikatürleri
Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa