Pasifik’te bir gezinti... (2)

Pasifik’te bir gezinti... (2)

Amerikan Samoası, Guyam, Hawaii ve Kuzey Mariana Adaları, ABD’nin Pasifik’teki sömürgeleri. 70 bin nüfuslu Amerikan Samoası, 1899’dan beri sömürge.

Amerikan Samoası, Guyam, Hawaii ve Kuzey Mariana Adaları, ABD’nin Pasifik’teki sömürgeleri. 70 bin nüfuslu Amerikan Samoası, 1899’dan beri sömürge. 80 bin nüfuslu Kuzey Mariana Adaları, geçmişte, İspanyol, Alman, Japon ve Amerikan sömürgesi oldu. 1945’te Amerikan uçakları, Hiroşima’yı ve Nagasaki’yi bombalamak için Kuzey Marianalar’dan kalktılar. (2. Paylaşım Savaşı sonunda teslim olmayıp gizlenen bir Japon askeri, 1972’de Guyam’da bulunduğunda herkesi şaşırttı.) Bugün Kuzey Marianalar, ABD’nin bir parçası olmalarına karşın, Amerikan iş yasalarının uygulanmadığı bir bölge; adaların gündemi, köle işçi ve çocuk işçi haberleriyle çalkalanıyor. 178 bin nüfuslu Guyam ise, geçmişte, İspanyol, Amerikan ve Japon sömürgesi oldu. Guyam’ın temel gelir kaynağı, gezmenlik ve Amerikan ordusu. Guyam’ın yüzölçümünün üçte birinde Amerikan üssü var. 2010-2015 arasında, Okinawa’daki (Japonya) Amerikan üssünün de 8 bin askeriyle birlikte Guyam’a taşınması tasarlanıyor.Bağımsız ya da en azından kağıt üzerinde bağımsız olan Pasifik adalarının çoğunun durumu, iç açıcı değil:- 105 bin nüfuslu Kiribati, 1892’de İngiliz sömürgesi oldu; 1979’da ise bağımsız oldu. Kiribati’nin kimi adaları, 1960’larda ABD ve İngiltere tarafından nükleer denemeler için kullanıldı. Ülke, küresel ısınmadan en çok etkilenen ülkelerden. İlerleyen yıllarda, adanın tümüyle sulara gömüleceği bekleniyor; bu nedenle, Kiribati’nin generk başkanı, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın tüm Kiribatililer’i yurttaşlığa geçirmesini istiyor. Ülkeye bağlı iki küçük ada, zaten çoktan sular altında kaldı. Kiribati’nin TYܒsünün (Toplam Yerel Üretim) yüzde 25’i-50’si, zaten, İngiltere ve Japonya’dan gelen yardımdan oluşuyor.- 1994’te ABD’den bağımsız olan Palau’da, yalnızca 21 bin kişi yaşıyor. Zaten ülkenin yüzölçümü, yalnızca 459 kilometrekare. Palau, geçmişte İspanyol, Alman, Japon ve Amerikan sömürgesi oldu. Bağımsız olsa da, ülkeyi koruma görevi, ABD’ye verilmiş durumda. Kağıt üstünde bağımsız olmasına karşın, gerçekte ABD’ye tümüyle bağımlı olan ülke, 2004’ten beri, BM’nin Küba’ya yönelik yarım yüzyıldır süren Amerikan ambargosunu kınayan kararına karşı oy kullanan üç üyeden biri (diğerleri, ABD ve İsrail). Palau, Haziran 2009’da Guantanamo’dan aklanarak salıverilen 17 Uygur sığınmacıyı kabul etmesiyle adını duyurdu. Bu minik ülke, ABD’den, buna karşılık, düşük sayılabilecek bir para yardımı aldı. Palau, kendine yeten bir ülke olmadığı için, ABD’ye yakınlığını her durumda sergilemek istiyor; ABD ise, Çin’i dengelemek için, Palau’yu bir askeri sıçrama tahtası olarak görüyor. Durum, Palau’ya özgü değil: ABD, Pasifik ülkeciklerini, BM’de kimi kararlarda kendi oyunu arttırmak için kullanıyor. - 552 bin nüfuslu Solomon Adaları, 1890’larda İngiliz sömürgesi, 1978’de bağımsız oldu. Adalarda, 1998’den beri budunsal (etnik) çatışma var; bu nedenle, 2003’te, Avustralya Barışgücü adalara yerleştirildi. Budunsal gerilim, tüm generk katlarını etkileyecek denli büyük. Örneğin, 2002’de, savaşçılar, Akçalama (Finans) Bakanı’na silah zoruyla çek imzalattılar. 2006’da, yeni başbakanın, milletvekillerini satın almak için Çinli işadamlarından rüşvet aldığı biçimindeki söylentiler nedeniyle, Çinli-karşıtı ayaklanma çıktı; Çin mahallesi yakılıp yıkıldı; Çin yönetimi, yurttaşlarını Çin’e getirmek için uçak gönderdi. - Tonga, 112 bin nüfuslu, 748 kilometrekarecik bir ülkecik. Ülke, tümüyle sömürgeleştirilmemiş ve yerel bir kralı olan tek Pasifik ada-ülkesi. Tonga Kralı, zevk ve sefa içinde yaşarken, halk, yoksul. Ancak, ülkede 14 yaşına dek ücretsiz zorunlu eğitim ve herkes için ücretsiz sağlık hizmeti var. Ülkedeki okuma-yazma oranı, yüzde 98. Yani Tonga’nın eğitimli ama yoksul bir nüfusu var. Tonga, Amerikancı bir ülke olarak, Irak’a asker gönderenlerden. Ülke, küçük olan ordusundan bir avuç askeri 2004-2008 arasında Irak’ta konuşlandırdı. Krallık kurumuna, Tayland’da olduğu gibi Tonga’da da, halkın büyük saygısı olsa da; bir önceki kralın yaptıkları, büyük tepkilere yol açtı. Eski kral, iyi para getireceğini umduğu şu izdüşülere (proje) imza attı: Tonga’yı uluslararası nükleer çöplük yapmak (!), Tonga Özel Geçişlikleri’ni (pasaport) yabancılara satmak, İnterpol’ün aradığı bir suçluyla kumarhane açmak vb. Birçok ülkede olduğu gibi, Tonga’yı da bir takımerki (oligarşi) yönetiyor. Örneğin, 2000-2006 arasında, prens, başbakandı (baba, kral; oğul, başbakan).Ülkedeki şirketlerin çoğu, krallık soyağının (aile) ve soyluların elinde. Ülkede, kral karşıtı olmasa da, kralın yetkilerini kısıtlamaya yönelik gösteriler düzenleniyor. Tanrıdan da tanrıcı olan ülkenin anayasasında, pazar, kutsal gün olarak özellikle belirtiliyor; pazar günleri tüm etkinlikler duruyor. Tonga, Mormonlar’ın en yüksek oranda olduğu (nüfusun yaklaşık yarısı) ülke olarak da dikkat çekiyor. Tonga’ya ‘parayı verene Tonga yurttaşlığı’ uygulamasıyla gelen Çinli göçmenler, 2006’daki ayaklanmada hedef alındı; çoğu, Çin’e geri kaçtı. Ülkenin dünya çapında bir başka ilginçliği, Nauru’yla birlikte dünyanın en şişman nüfusuna sahip olması. Tongalılar’ın yüzde 70’i ve Naurulular’ın yüzde 90’ı aşırı kilolu. (sürecek)
Dr. Ulaş Başar Gezgin
www.evrensel.net

0 yorum yapılmış

    Yorum yapın

    Yorum yapmak için üyelik gerekmemektedir. Yorumlar, editörlerimiz tarafından onaylandıktan sonra yayınlanır. Konuyla ilgisi olmayan, küfür içeren, tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.