22 Eylül 2004 01:00

Burada BP'nin yasaları geçer

Hükümetlerin altına imza attığı anlaşma sayesinde BTC boru hattında Türkiye'nin değil BP'nin kuralları geçerli

Paylaş
Gündeme geldiği günden bu yana tartışılan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı Projesi şaibelerle devam ediyor. Proje ile ilgili Türkiye ve projenin en büyük ortaklarından BP arasında imzalanan "ev sahibi ülke anlaşması" BP'ye hattın geçtiği bölgelerde adeta hükümranlık hakkı tanırken, Türkiye'de hattın geçtiği bölgeye devletin resmi araçları bile yaklaştırılmıyor. Avrupa kamuoyu ise hattın inşaatındaki usulsüzlükleri tartışıyor. BTC Projesi'nin 2005 yılında bitmesi bekleniyor. Hattın inşaatı ile ilgili şaibeler Avrupa'da kamuoyunu meşgul ederken, Türkiye'de kimseden ses çıkmıyor. Proje ile ilgili Türkiye'yi ilgilendiren en önemli konulardan bir tanesi "ev sahibi ülke anlaşması." Türkiye ve hattın en büyük ortaklarından BP arasında 2000 yılının sonunda imzalanan anlaşmaya göre, BP boru hattının geçtiği her üç ülke de, gerek boru hattının inşaatı gerekse inşaatın bitiminden sonra çıkacak tüm yasalardan muaf tutuluyor. Boru hattının geçtiği ülkelerde çevre, sosyal ve insan hakları içerikli yasalarla ilgili boru hattı işletmesi herhangi bir kâr kaybına uğrarsa, bunu bu ülkeden tazmin etme hakkına sahip. Yani Türkiye'den geçen 1.037 kilometrelik hat boyunca devletin değil, BP'nin yasaları geçerli.

BP Cumhuriyeti Anlaşma, hattın geçtiği bölgelerde halkın kullandığı kaynakları, BP başta olmak üzere proje ortaklarına istenildiği gibi kullanma hakkı veriyor. Ama köylüler yeraltına gömülü boru hattı boyunca bina yapamayacak, ağaç dikemeyecek. Buna karşın konsorsiyum, hat üzerine istediği inşaatı, insanların ve hayvanların geçişlerine engel oluştursalar bile yapabilecek. BTC petrol boru hattı boyunca tüm yasama ve yürütme yetkileri, BP'nin başını çektiği konsorsiyuma geçecek.

Geçiş izni yok Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı İsmet Cengiz, Horasan'ın kuzeyinde MTA'ya ait resmi bir araç ile örnek almaya gittiklerini dile getirerek hattın inşaatının yanından geçmek zorunda kaldıklarını ancak, görevlilerin arabanın geçmesine izin vermediğini ifade etti. Cengiz "Bu devletin resmi aracı dedik, geçmek zorundayız dedik. Ancak izin verilmedi. Başka yol bulup geçmek zorunda kaldık. İnşaatın etrafında tamamen özerk bir bölge yaratılmış durumda. Boru hattı güzergahına bölge halkı da dahil kimse yaklaştırılmıyor" diye konuştu. Hattın ayrıca aktif fay hattının üzerinden geçtiğini dile getiren JMO Başkanı İsmet Cengiz, buna ilişkin hiçbir tedbir alınmadığına dikkat çekti.


BORULAR SIZDIRIYOR Hattın Türkiye bölümünde bunlar yaşanırken, BP'ye danışmanlık yapan Derek Mortimore, BP tarafından seçilen kaplama malzemesinin hatalı olduğuna dair bir rapor hazırladı. Mortimore, 2002'de hazırladığı raporda, hattın o güne kadar gömülen kısımlarındaki kaplama malzemesi değiştirilmez ise borularda sızıntılar olacağı yönünde uyardı. 2003 yılında boruların sızdırma yaptığı anlaşıldı, ancak gömülen borular, tekrar çıkarılıp değiştirilmedi. Olayın, 2004 Şubat ayında Sunday Times gazetesine yansıması üzerine, İngiliz Parlementosu'nda, Ticaret Bakanı başta olmak üzere BTC projesine kredi verilmesini onaylayanlarla ilgili soruşturma açıldı. İngiltere Parlementosu Ticaret ve Endüstri Komitesi Başkanı Martin O'neil, İngiltere Export Kredi Garanti Dairesi'ni, BTC'ye 150 milyonluk krediyi vermeden önce, insan hakları ve çevre konularını doğru dürüst incelememekle suçladı. Komite, BTC boru hattında, 150 bin kaynak noktasında kullanılan korozyunu önleme maddesinin hatalı olduğuna dikkat çekti. Soruşturma hâlâ devam ediyor.


EN BERBAT BORU HATTI BTC ile ilgili şaibeli olaylar bununla da bitmedi. Derek Mortimore'un ardından BTC hattının Türkiye bölümünde çalışan Dennis Adams, Colyn Burrell, Mike Morley projenin "bugüne kadar en berbat boru hattı projesi" olduğu yönünde bir açıklama yaparak projedeki hataları şöyle sıraladılar:
  • Boru hattı, deprem riski taşıyan bir bölgeden geçmesine rağmen, konuyla ilgili işinde uzman kişilerin çalıştırılmaması.
  • Beklenen hizmeti verecek, malzemenin ve inşaat yöntemlerinin kullanılmaması,
  • Gerek kaynak işlerinde gerekse diğer alanlarda yaşanan mühendislik sorunları;
  • İnşaat kalitesi ile ilgili test ve denetimlerin yapılmaması, konuya ait raporların tutulmaması,
  • Sorunlara dikkat çeken deneyimli personelin tehdit edilmesi ve işten atılması,
  • Adam kayırma ve hatırlıları işe alma, atılan deneyimli personelin yerine, torpilli kalitesiz personelin yerleştirilmesi,
  • Korunma sağlanmadan kullanılan kansorejen maddeler de dahil olmak üzere sağlık ve emniyet konularındaki hatalar,
  • Su kaynaklarının kesilmesi, kullanımının engellenmesi ve kazı cürufunun işlenmiş tarlalar üzerine atılıp yayılması da dahil olmak üzere, yerleşimlerin ve geçim kaynaklarının tahrip edilmesi;
  • Malzeme ya da hizmet alınan yerel işyerlerine ödeme yapılmadığından, bunların iflasına neden olunması; Bu açıklamaların ardından ise Avrupa Parlementosu üyesi Sarah Ludford, konuyu Avrupa Parlementosu'na götürdü.


    HAT SAATLİ BİR BOMBA

    Jeoloji ve Petrol Yüksek Mühendisi Tufan Erdoğan Olaylar tam bir kepazelik. Yaşanan olaylardan teki bile hattın yapımının durdurulmasına yeter. Ama Türkiye'de hiç kimseden ses çıkmıyor. Hiçbir işe yaramayacak bir boru hattı üstelik. Şişirilmiş rakamlarla bile boru hattının ancak yarısı doluyor. Ne Azerbeycan'ın ne de Kazakistan'ın elinde bu boru hattını dolduracak petrol yok. BTC içinden petrol geçmeyecek, tarihin en büyük gaflarından biri. Her açıdan kepazelik, parasal açıdan bakıldığında da öyle. Toplam 2.95 milyar dolar olacağı hesaplanarak başlanan hattın maliyeti, daha şimdiden 3.7 milyar doları aştı. Yapılan anlaşmaya göre, 2.95 milyar doların yüzde 30'unu konsorsiyumu oluşturan şirketler öderken, yüzde 70'i alınan kredilerle karşılanıyor. Türkiye kendi topraklarındaki masraflar 1.4 milyar dolar'ı geçerse üstünü doğrudan kendisi ödeyecek. Türkiye BTC için ne kadar para harcadı? Yapılan anlaşmaya göre BP'ye uygulanabilecek hiçbir yasa yok. Yetkililer bunu görüp harekete geçecek mi? Hat tam bir saatli bomba iken hiçbir yetkiliden ses çıkmıyor.

  • ÖNCEKİ HABER

    İşgal karşıtı mitinge yasak

    SONRAKİ HABER

    Odatv yazarı Sabahattin Önkibar saldırıya uğradı

    Sefer Selvi Karikatürleri
    Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa