06 Temmuz 2004 01:00

Moskova'dan karşı hamleler

ABD liderliğindeki NATO'nun Doğu Avrupa, Baltık bölgesi ve Orta Asya'daki girişimlerinden rahatsız olan Rusya, 'arka bahçe'sini sağlama almaya çalışıyor.

Paylaş
NATO'nun Orta Asya ülkeleriyle daha yakından ilişkiler kurmaya yönelmesi, Rusya'yı harekete geçirdi. Moskova, nüfuz alanını korumak için, bölgedeki askeri ağını genişletiyor. NATO'nun İstanbul zirvesinde, 26 ittifak üyesinin liderleri, "Kafkaslar ve Orta Asya'nın stratejik öneme sahip bölgelerindeki ortaklarla ilişkilerin geliştirilmesine özel önem verme" kararı almışlardı. Şimdi Rusya'da, buna en iyi yanıtın nasıl verilebileceği tartışılıyor. Etkin Politika Fonu adlı danışma şirketinin başkanı Gleb Pavlovsky, Moskova'da 1 Temmuz günü düzenlediği basın toplantısında, Orta Asya ve Kafkaslar'da güvenliği ancak Rusya'nın garanti altına alabileceğini söyledi. Pavlovsky, "Bu engin sahanın sınırlarında güvenliği somut olarak NATO'dan ziyade, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi ülkeler sağlayabilir" diye konuştu. Rus uzman, sorunlarını NATO aracılığıyla çözmek isteyen ülkelerin hayal kırıklığına uğrayacağını" da vurgulayarak, Amerikancı eğilimlere karşı uyarıda bulundu. Rusya Duması'nın BDT İle İlişkiler Komitesi'nin başkanı Andrei Kokoshin de, 17 Haziran'da Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te yapılan Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) toplantısında benzer mesajları vermişti. Kokoshin; Rusya, Çin, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan'dan gelen delegelere seslenirken, "Irak'taki gelişmelerin, NATO'nun terörizmle mücadele konusunda ne kadar kötü bir donanıma sahip olduklarını gösterdiğinin" altını çiziyordu. Öteki Duma üyeleri ise, Orta Asya ülkelerini Batı'yla işbirliğine girmekten caydırmak için daha 'ince' taktikler uyguluyor. Duma Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Konstantin Kosachev, Izvestia'da yayınlanan makalesinde, Rusya'nın "demokratikleşmenin yayılmasını teşvik etmek" gibi farklı bir yol izlemesini savundu. Kosachev şöyle yazıyordu: "Böylece o devletler Rusya'nın eski Sovyet topraklarındaki baskın rolünü bir tehdit olarak görmeye son vereceklerdir. Bunun yerine, Rusya, istikrar ve demokrasiden geriye dönmemenin garantörü olarak itibar kazanacaktır. Rusya'nın bazı ülkelerdeki nüfuzunun neredeyse sıfıra düşmesi anormal bir durumdur."

Askeri anlaşmalar Bunlar söylenedursun, Rusya bölge ülkeleriyle pazarlıklarında ve Amerikan girişimlerine yanıt vermekte hâlâ eski kozunu, yani askeri yardımları kullanıyor. 17 Haziran'da Özbekistan ile imzalanan stratejik ittifak anlaşmasına göre, Rus ve Özbek savunma, dışişleri, içişleri bakanlıklarıyla güvenlik konseyleri, bölge güvenliği için ortak bir sistem kuracaklar. Rusya, 4 Haziran'da imzaladığı bir anlaşmayla da Tacikistan ile ilişkilerini sıkılaştırdı. Anlaşma, Rusya'nın başkent Duşanbe'nin dışındaki bir askeri üssü sınırsızca ve karşılıksız kullanmasını öngörüyor. Kazakistan cephesinde ise durum daha farklı. İngiltere'nin en büyük silah şirketi olan "BAE Systems", Kazak hava savunma sistemlerinin yenilenmesiyle ilgili 1 milyar dolarlık bir ihaleyi aldı. Atılan imzalar, adeta Moskova'nın suratına tokat gibi indi. Çünkü Rusya böyle bir anlaşmanın BDT şartına aykırı olacağını Kazakistan'a bildirmişti. Üstelik, Kazakistan ve Rusya arasında 1995'ten beri hava savunma ortaklığı bulunuyordu. Kazakistan Savunma Bakanı Muhtar Altınbayev, olup bitenin 'yanlış anlamadan' ibaret olduğunu savundu. Ancak gözlemciler, Kazakistan'ın bu davranışının Moskova'ya güçlü bir mesaj niteliği taşıdığından emin.

Sadece iki lider İstanbul'daydı Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Kazakistan liderlerinin, kalıcı askeri ve ekonomik ortaklıklar kurmak yerine ABD, Rusya ve bazen de Çin'e "yanaşmayı" daha çok önemsedikleri görülüyor. Örneğin, Rusya ile stratejik ortaklık içindeki Özbekistan'ın Devlet Başkanı İslam Kerimov İstanbul'daki NATO zirvesine katılmadı. Oysa, ABD, sene başında askeri işbirliği anlaşması imzalattıkları Kerimov'a baskı uyguladı. Orta Asya'daki eski Sovyet devletlerinden sadece Kazakistan ve Kırgızistan liderleri, Nursultan Nazarbayev ve Askar Akayev zirvedeydi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de, zirveye katılmayarak, NATO'nun eski Sovyet topraklarında ve Doğu Avrupa'daki yayılmasından memnun olmadığını ortaya koymuş oldu. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, İstanbul'daki zirvenin ardından rahatsızlıklarını diplomatik bir dille ifade etti: "Artık NATO'nun Rusya için veya Rusya'nın NATO için tehdit oluşturmadığının çok iyi farkındayız. NATO ile normal, ortaklık ilişkilerimiz var; fakat gerçek şu ki, Rusya Federasyonu sınırlarının hemen ötesinde askeri faaliyetler yürütülüyor."

Ortak tatbikatlar Rusya önümüzdeki günlerde Orta Asya ülkeleriyle ortak tatbikatlar düzenlemeye hazırlanıyor. Tatbikatlarda, bölgede güvenliği BDT-ŞİÖ ülkelerinin sağlayacağı mesajı verilecek. Bu ay içinde Kırgızistan'da yapılacak tatbikata, Rusya'nın paraşüt, özel harekat ve istihbarat birlikleriyle, Kazak ve Tacik ordusundan askerler katılacak. Sonraki aylarda da Rusya ve Özbekistan orduları ortak tatbikatlar yapacak. Taşkent'te bir "anti-terör merkezi" açılacak. Kısacası, daha önce ortak bir Avrasya inisiyatifi oluşturma girişiminde başarılı olamayan Rusya, bu defa işi ciddiye alıyor.


RUSYA KOMÜNİST PARTİSİ
    BÖLÜNMENİN EŞİĞİNDE Birkaç yıl öncesine dek güçlü bir muhalefet odağı olan Rusya Komünist Partisi (RKP), bugün iç çatışmalarla boğuşuyor. Partinin iki kanadı, cumartesi günü, birbirlerine rakip iki ayrı kongre düzenledi. Gözlemciler, partinin ikiye bölünmesine kesin gözüyle bakıyor. Partinin "sosyal demokrasiye yakın" lideri Gennadi Zyuganov'un muhalifleri, perşembe günü yaptıkları oylamada Zyuganov'u görevden aldıklarını ve yerine Ivanovo bölge valisi Vladimir Tikhonov'u atadıklarını ilan etti. Ancak Zyuganov, böyle bir kararı tanımadığını açıklayarak geri çekilmeyi reddetti. Zyuganov, "kendi kongresini" Moskova'nın doğusunda bir konser salonunda düzenledi. Muhalifler ise, gizli bir yerde toplandılar. Her iki grup da, kayıtlı delegelerin çoğunun kendi yanında olduğunu öne sürüyor. Kongrelerin sonunda iki ayrı RKP ve iki ayrı lider ortaya çıkmış olacak. Hangi parti ve liderin "yasal" olduğuna ise Adalet Bakanlığı karar verecek. RKP, son seçimlerde 450 sandalyeli dumada sadece 51 sandalye elde edebildi ve etkili bir muhalefet olma özelliğini yitirdi.

ÖNCEKİ HABER

Filistin'de Mısır kuşkusu

SONRAKİ HABER

Köprüde otomobilini yakan bir kişi daha sonra intihar etti

Sefer Selvi Karikatürleri
Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa