16 Mayıs 2004 01:00

Vasıf Öngören'in anlattıkları

Vasıf Öngören'in adını andığımda , oyunlarından söz ettiğimde hep "Oyun Nasıl Oynanmalı"nın bu sahnesini anımsıyorum. Durmadan yenilenerek gerçekleşen bir olayın, tüketim toplumunun çıkmazının özeti bu sahne çünkü.

Paylaş
Ben Vasıf Öngören'i Gençlik Tiyatrosu'ndan tanıyorum. Hep sahne arkasında, teknik işlerle uğraşırken anımsıyorum nedense . Ve belleğim beni yanıltmıyorsa hep işçi tulumuyla. Edebiyata emek vermiş ağabeyleri Veysel ya da Ferit'le değil seyrettiğim oyunlarındaki rol arkadaşlarıyla bir fotoğraf gibi düşüyor aklıma. Asiye Nasıl Kurtulur'u hep Nuran Oktar'la anımsıyorum. Asiye'yi kurtaracak yolları söyleyen "tipik" dernek başkanı kadın olarak. Işık yalnız onu aydınlatıyor sanki. Böyle ışık altında bir tiyatro sahnesi daha var beynime kazınmış. Oda olduğu varsayılan bomboş sahne. Odanın ortasında bir buzdolabı duruyor. Ev halkı buzdolabını çevrelemiş bir mucizeye bakar gibi hayranlıkla seyrediyor onu. Birden evin kızı bütün içtenliği ve hayal kırıklığıyla haykırıyor ya da fısıldıyor: "Bu ev buzdolabına hiç yakışmadı!" Vasıf Öngören'in adını andığımda , oyunlarından söz ettiğimde hep "Oyun Nasıl Oynanmalı"nın bu sahnesini anımsıyorum. Durmadan yenilenerek gerçekleşen bir olayın, tüketim toplumunun çıkmazının özeti bu sahne çünkü. Tüketeceğimiz mallar bizim için değil, bize yakışmak zorunda değil, biz yeni mallara uyduracağız kendimizi. Evimizi, ailemizi üretilen şık, yeni mallara eşyalara yakışır biçimde düzenleyeceğiz. Kısacası aldığımız eşyalar bizim rahatımızı sağlamayacak, biz onların kölesi olacağız. Işıl ışıl görüntüleri, durdukları yere yakışmalarının garantisi değil. Durdukları yer onlara yakışmalı. Çünkü onlar olursa biz varız ve tükettiğimiz kadar insanız, uygarız. Oyun Nasıl Oynanmalı'nın temelinin zenginlik özlemi, şöhret düşleri olduğunu ve bunların bir filmden bir rol kapmakta arandığını anlatıp bugünle kıyaslayarak"Vasıf Öngören otuz yıl öncesinden bu günü görmüştü, anlatmıştı" benzeri romantik bir iddiada bulunmayacağım elbet . Onun dünya görüşü, kapitalizmin insanları götürmek istediği yeri düşürdüğü noktayı dosdoğru görmesinin ve oyunlarında berraklıkla göstermesinin önemli dayanaklarındandı. İnsanlık tarihindeki büyük olayların (burjuva devriminin, demokrasinin, sosyalist devrimin) masal diliyle ve yalın simgelerle anlatıldığı Masalın Aslı da Öngören'in dünya görüşünü çocuklara aktarışı açısından önemli yapıtlarındandır. Masalın Aslı 1978 yılında Almanya'da Ahmet İ. Doğan'ın çevirisiyle Des Marchens Kern adıyla Almanca yayımlandığında Almanca konuşulan ülkelerde ilgiyle karşılandı.Federal Almanya'nın gençlik kitapları alanındaki en büyük ödülü olan Deutscher Jugendbuchpreis 1979 yılı seçmelerinde , dünyanın dört bir yanında Almanca basılmış çocuk kitapları arasında Auswahlliste 1979 (Seçme Liste 1979) sıralamasında 121 kitap arasında ilk 19 kitap arasına girdi. Kitabın yalnızca çocuklara seslenmediği eleştirmenlerce vurgulandı. Ayrıca merkezi Lüksemburg'ta olan AWMM adlı kuruluşun 1979 Kitap Ödülü'nü aldı. Vasıf Öngören, 12 Mart'ta "tiyatroda gizli örgüt kurduğu" iddiasıyla tutuklanmış, askeri mahkemece altı yıl sekiz aya mahkum edilmişti. Oyun Nasıl Oynanmalı iki yıl sonra genel afla salıverildikten sonra 1974'te sergilenmişti. Bu oyunu, arkadaşlarıyla İstanbul Birlik Tiyatrosu'nu kuruşu ve15-16 Haziran olaylarının etkilerinin özeti olan Zengin Mutfağı (1977) izleyecekti. Hatırlayacaksınız Kerim Bey'in evinde çalışanlar ve yakınları evin mutfağında (aşçı Lütfü Pehlivan, şoför Seyfi, ağabeyi Ahmet, hizmetçi Zehra ve nişanlısı Selim,toplam beş kişi)toplanarak Türkiye'de olup bitenleri yorumlarlar, tartışırlar. Sonunda Selim yoksulluktan kurtulup nişanlısıyla evlenme adına safını değiştirip, işveren yalakası/muhbiri vb. olmayı seçecek, ama Zehra da hizmetçilikten fabrika işçiliğine geçtiği için ayrılmaları kesinleşecektir. Aşçıysa köşkün köpeklerinin zehirlenmekle tükenmeyeceğini anladığından işini ve köşkü bırakacaktır.Bu oyun emekçi sınıflar ve egemenlerle ilişkilerinin belli bir zaman içindeki irdelenmesidir. Ama hep sürüp gitmektedir. Zengin Mutfağı 1977 İsmet Küntay Ödülü'nü ve 1977/78 Sanatseverler Ödülü'nü aldı. Sonra Nâzım Hikmet'in İnsan Manzaraları'nın oyunlaştırılışı ve 1962'de tiyatro eğitimini hem Berlin Üniversitesi Felsefe Fakültesi'nde hemde Brecht'in tiyatrosu Berliner Ensemble'de bütünlediği Almanya'ya dönüş. Sonra Hollanda Amsterdam 'da Elkapısı Tiyatrosu. Sahnelenmiş onca oyun, yetiştirilmiş onca öğrenci. Yeni Nesil(1984) adlı bir çalışma Ve Diyarbakır kökenli ailenin 1938 de Tavşanlı'da doğan oğlu Vasıf'ın Türkiye'ye dönme hazırlıklarına dayanamayan kalbi. Vasıf Öngören'in Masalın Aslı'ndaki kurgusunda her çocuk öğrendiği masalı/gerçeği 9 kişiyle paylaşır. Vasıf'tan uzak oluşumuzun 20. yılı bu yıl. Bizim de ondan öğrendiklerimizi Başkalarıyla paylaşmamızın zamanı geldi de geçiyor.

ÖNCEKİ HABER

Cezaevlerinde açık görüş sevinci

SONRAKİ HABER

AKP, defalarca bastığı Maltepe Seçim Merkezini 'güvenli değil' diye taşıttı

Sefer Selvi Karikatürleri
Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa