25 Eylül 2001 21:00

Hazar'da enerji savaşı

ABD'nin "Doğu-Batı koridoru" stratejisi ile Avrupa'nın enerji politikası Hazar'daki bloklaşmanın asıl nedeni. Savaşın bu çatışmayı daha da derinleştireceği belirtiliyor.

Paylaş
Hazar'da enerji savaşıABD'nin "yeni savaş konsepti"nin aynı zamanda Hazar havzasındaki petrol ve doğalgaz yataklarıyla yakından ilgili olduğu biliniyor. Özellikle ABD'li petrol şirketlerinin bölgede son yıllarda hızlanan faaliyetleri; Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbaycan ile olan anlaşmaları, ateş çemberinin bir hayli genişleyebileceğinin işaretleri. Rusya'nın ve Avrupa ülkelerinin bölge üzerine senaryoları da bu gerçeğin bir ucunu ele veriyor.Saldırı nasıl sonuçlanacak? Henüz belli değil. Ama belli olan şey askeri harekâtın her halukârda enerji hatlarının kaderini de etkileyeceği. Savaş cephesinin aynı zamanda enerji hatlarıyla da örtüştüğü, tarihten kalan acı tecrübelerle sabit. Son olarak Yugoslavya'da yaşanan trajedi, bu tarihsel denklemi bir kez daha hatırlattı. Şimdi dünya "büyük oyunun" Hazar ayağına tanık olmak üzere.

Çoklu boru hattıABD'nin son yıllarda savunduğu "çoklu boru hatları" ya da "Doğu-Batı koridoru" stratejisi ile Avrupa'nın enerji politikası Hazar'daki bloklaşmanın belirleyici dinamiklerini oluşturuyor. Elbette Rusya'yı da unutmamak gerek. Bilindiği gibi Türkmenistan'ın, Kazakistan'ın ve Azerbaycan'ın petrol ve doğalgaz ihraç hatları, tamamen Rusya üzerinden. Boru hatlarının yanı sıra, ihraç yolları arasında yer alan Volga-Don Kanalı ve demiryolları için de bu durum aynen geçerli. Halen bölgeden uluslararası pazara ihracın, Bakü-Supsa (Gürcistan) hattı ve İran üzerinden çok sınırlı ve kesintili "swap" olanağı dışında, Rus topraklarından geçmeyen hiçbir yolu bulunmuyor. Bu da Rusya Federasyonu'na, gerek fiyatlandırma ve gerekse siyasi güç açısından, bulunmaz bir olanak yaratıyor.ABD'nin stratejisi, Hazar'daki petrol ve gazın, uluslararası pazarlara neredeyse tamamı Rusya üzerinden geçen mevcut ihraç yollarının yanı sıra, birden çok güzergâhtan ihracını savunuyor. Bu senaryonun arkasında ABD Başkanı George Bush'un finansörlerinden Exxon-Mobil, Chevron, Unocal, Conoco gibi petrol devlerin bulunduğu biliniyor. ABD şirketlerinin petrol ve doğalgaz alanındaki doğrudan yatırımları Azerbaycan ve Kazakistan'da oldukça yoğun.

Avrupa'nın planlarıBölgedeki gerginliği artıran bir diğer güç ise Avrupa. Halen Avrupa'nın gaz gereksinimi, yerli üretimin dışında büyük oranda Rusya'dan temin ediliyor. Diğer yandan, 2020'ye kadar Avrupa Birliği'ne dahil olması beklenen 12 ülkenin 9'u da zaten önemli oranda Rus gazına bağlı. Ana hatları itibarı ile Avrupa'nın enerji politikası üç temel hususa dayanıyor. Bunlar; rekabetin arttırılması, çevre kirliliğinin önlenmesi ve arz güvenliğidir. Doğalgaz, petrol ve kömüre göre, çevre etkisi açısından da avantaj oluşturuyor. 8 Haziran 2000'de Avrupa Birliği'nin, gaz pazarının yüzde 20'sinin liberalleştirilmesi kararını alması ile, rekabetin sağlanması ve bugün sınırlı sayıda kaynak ülkeye bağlı olmaktan kaynaklanan yüksek gaz fiyatlarının kırılması şansı doğdu.ABD Enerji Bakanlığı tahminlerine göre, 1997'de 380 milyar metreküp olan Avrupa Birliği gaz ihtiyacı, 2020 yılında 730 milyar metreküp olacak. Bu büyük artışın karşılanabileceği en önemli kaynaklar arasında, Hazar Bölgesi kaynakları yer alıyor. Söz konusu kaynakların Avrupa'ya uzaklığı, maliyet unsuru açısından terddüt yaratabilirse de, önümüzdeki yıllarda Avrupa Birliği'ne gireceği varsayılan Türkiye, bu kaynaklara ulaşmada kilit önem arz ediyor. Hükümet ise Türkiye'nin bu tehlikeli ilişkilere sürüklenmesinde önemli adımlar attı.Bakü-Ceyhan hattı için bütün enerji politikasını ABD'li şirketlerin eline teslim etti. Ayrıca Avrupa'nın enerji stratejisine uygun olarak da Avrupa Birliği ülkelerinin oluşturduğu ve "Avrupa'ya Devletlerarası Petrol ve Gaz Nakli Programı-INOGATE" adıyla anılan anlaşma dahilindeki "şemsiye anlaşmasına" katılım belgesini imzaladı. Bu anlaşma ile Türkiye Avrupa'ya Ortaasya ve Kafkasya bölgesindeki petrol ve doğalgazın taşınmasından sorumlu ülke olduğunu kabul etmiş oldu.
ÖNCEKİ HABER

Pakistan'da halk sokakta

SONRAKİ HABER

İsveç'te 101 gündür hükümet kurulamıyor

Sefer Selvi Karikatürleri
Evrensel Gazetesi Birinci Sayfa