F-5

F-5'lerle Hazar batağına

Genelkurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu, Azerbaycan temaslarına bugün başlıyor. Kıvrıkoğlu Azeri yetkililerle görüşürken, Türk F-5'leri de Bakü semalarında uçacak.

F-5'lerle Hazar batağınaHazar'daki enerji kaynaklarının paylaşımı sorununda ABD politikaları doğrultusunda hareket eden Türkiye'nin gönderdiği F-5 gösteri uçakları, Bakü'ye ulaştı. Genelkurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu'nun resmi temaslarına eşlik eden gösteri uçakları, İran'dan tepki çekiyor. Önceki gün öğle saatlerinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki Bina Havaalanı'na ulaşan 10 adet jet uçağı, Azerilere çeşitli akrobasi gösterileri sunacak. "Türk Yıldızları" adlı filonun mensupları dün Bakü üzerinde "antrenman" niteliğinde uçuşlar yaptılar. Uçaklar bugün, başkentin Azadlık Meydanı semalarında gösterilerine başlayacaklar.Genelkurmay, uçakların Bakü'ye gitmesinin 1 milyon dolara mal olduğunu açıkladı.

İran'a mesajJet uçakları, Genelkurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu'nun üç gün boyunca sürecek olan temasları sırasında, İran'a karşı verilen mesajı kuvvetlendirecekler. Dün Ankara'dan Bakü'ye doğru yola çıkan Kıvrıkoğlu, Azeri Savunma Bakanı Sefer Abiyev ve Devlet Başkanı Haydar Aliyev ile bir araya gelecek. Kıvrıkoğlu ayrıca, Azerbaycan Savaş Akademisi'nin ilk mezuniyet törenine de katılacak.Jet uçakları eşliğinde yapılan bu kritik gezi, İran'ın tepkisini çekiyor. Dışişleri Bakanı Kemal Harrazi, İran News'e verdiği demeçte, Türk jetlerinin kaygı yarattığını dile getirdi. Harrazi, bu kaygıyı Azeri yetkililere de ilettiklerini ve Bakü'nün kendilerine "Türk jetlerinin varlığının İran'a karşı bir hareket olmadığı" yönünde güvence verdiğini belirtti. Ancak AFP'ye konuşan bir Azeri yetkili, ziyaretin Tahran'a yönelik bir "mesaj" olduğunu vurguladı.

23 Temmuz olayıAzerbaycan ile İran arasındaki Hazar gerginliği, geçtiğimiz ay sıcak çatışmanın eşiğine geldi. 23 Temmuz'da yaşanan olayda, Azerbaycan'a ait bir petrol araştırma gemisi, Hazar'ın tartışmalı Araz, Alov ve Sharg bölgelerine girdi. İran, kendisinin de hak iddia ettiği bu bölgede başka bir devletin araştırma yapamayacağı mesajını, bir savaş gemisiyle gönderdi. Azeri gemisi, savaş gemisinin yaklaşması karşısında bölgeyi terk etti ve araştırmayı yürüten İngiliz tekel BP, bu alandaki faaliyetlerini durdurduğunu açıkladı.

ABD'nin provokasyonuÇatışmanın eşiğinden dönen iki ülke, karşılıklı sert açıklamalarla gerginliği devam ettirdiler. Batılı petrol tekelleri ve ABD, açıkça Azerbaycan'dan yana tavır alarak, bu ülkeyi İran'a karşı kışkırtma politikası izledi. ABD Dışişleri Sözcüsü Philip Reeker, İran'ın tutumunu "provokasyon" olarak niteleyerek, ülkesinin "sağlam bir biçimde Azerbaycan'ı desteklediğini" ilan etti.Bu çıkıştan güç alan Azerbaycan, İran'daki Azeri azınlığa işaret ederek, İran içinde "sorun çıkartabileceğini" ima etti. Son olarak geçen hafta, İran casusu oldukları suçlamasıyla 6 din adamı tutuklandı. Bakü hükümeti, bir süredir İran jetlerini "Azeri hava sahasına girmek" ile suçluyor. Ancak Tahran, bu suçlamaları reddediyor. ABD yönetimi, İran'a karşı son olarak Türkiye'yi devreye soktu. Tahran yönetimine yapılan "uyarılar" ile başlayan Türk müdahalesi, Kıvrıkoğlu'nun jet uçakları eşliğinde Bakü'ye gitmesiyle doruğa ulaşmış bulunuyor.

Rus-İran yakınlaşmasıTürkiye'nin ABD yönlendirmeleri sonucu Hazar sorununun ortasına dalması, bölgedeki çatışma riskini de tehlikeli bir biçimde artırıyor. Geçtiğimiz aydan bu yana konuyla ilgili olarak nispeten sessiz kalan Rusya, İran ile yakınlaşmasını hızlandırdı. Russia Journal adlı dergide yer alan bir makale, bu karşılıklı kutuplaşmanın boyutlarını gözler önüne seriyor.Dergiye göre, Rusya ve İran, Hazar'ı kendi aralarında paylaştıran 1950'lere ait anlaşmanın yeniden geçerli olması için bastırmaya başladı. Türkmenistan'ı da yanlarına alan iki bölge gücü, bu amaçla Hazar kıyılarına askeri yığınak yapıyor.Rus askeri uzmanlarına göre bu yığınağın "öncelikli hedefi", ABD ile Batılı petrol, mühendislik ve nakliye şirketlerinin faaliyetlerini felç etmek. Ancak uzmanlar, bir İran-Azerbaycan savaşı nın başlayabileceğini ve bunun "küresel petrol fiyatlarını fırlatacağını" söylüyorlar. Dergiye konuşan Koramiral Valeri Aleksin, ABD tarafından sıkıştırılan İran'ın, kısa süre içinde Hazar'a taktik filolar konuşlandıracağını belirtti. Bu filolarda denizaltılar, savaş gemileri ve çok sayıda denizci bulunuyor. Aleksin, Azerbaycan'ın tartışmalı petrol sahalarında aktif olmayı sürdürmesi durumunda, "Hazar'da askeri bir çatışmanın mümkün olduğuna" işaret ediyor.ABD ve Türk Genelkurmayı ise, Azerbaycan'a destek vererek, onu, "aktifliğini" sürdürmesi için adeta teşvik ediyorlar.

En büyük askeri güçİran'la paralel bir biçimde, Hazar'daki Rus kuvvetleri de tahkim ediliyor. Rusya, 20 bin askeriyle, bu bulanık sulardaki en büyük askeri güç. Rus kuvvetleri, geçtiğimiz günlerde amfibik gemiler, devriye ve anti-gemi helikopterleri, dört füze gemisi ve hızlı saldırı uçakları ile takviye edildi.Rus askeri kaynaklarına göre, İran'ın BP gemisine aktif müdahalesi, 1950'lerde imzalanan Astara-Gasankuli anlaşmasını dayatmaya başlaması anlamına geliyor. SSCB ve İran arasında imzalanan söz konusu anlaşma, Hazar'ın doğu ve batı kıyıları arasına bir hat çekiyor ve Hazar'ı iki devlet arasında paylaştırıyordu.

Tehlikeli kutuplaşmaAncak SSCB'nin dağılması, Hazar sularını karıştırdı. Azerbaycan, Türkmenistan ve Kazakistan, Hazar kaynakları üzerinde hak talebinde bulundular. Sorunun çözülmesi, ABD ve Avrupalı emperyalistlerin müdahaleleri nedeniyle iyice güçleşti. ABD isteklerine göre hareket eden Azeri yönetimi, BP gibi petrol tekellerine büyük imtiyazlar sunmaya başladı. Rusya, ABD etkisini daraltma politikası uyarınca İran'la birlikte hareket etmeye çalışıyor. Batılı devletler ve tekellerin hamleleri, Rus yönetimini daha aktif olmaya zorluyor. Bu da bölgede, Rusya ile İran bir tarafta, ABD, Azerbaycan ve Türkiye diğer tarafta olmak üzere, tehlikeli bir kutuplaşmaya yol açıyor.
www.evrensel.net