Anayasa'da göstermelik değişiklik

'82 Anayasası'nın değiştirilmesi için altkomisyonca hazırlanan raporda, egemenlik hakkı ulusalüstü örgütlerle paylaştırılıyor.

Anayasa'da göstermelik değişiklik
Anayasa değişikliği ile ilgili altkomisyon raporunda demokratikleşme açısından ciddi adımlar atılmazken, '82 Anayasası'nın yasakçı maddeleri özünü koruyor. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletin" olmaktan çıkarak ulusalüstü örgütlerle paylaşılıyor. MGK genişletilirken, Cumhurbaşkanı'nın ikinci kez seçilmesine olanak tanınıyor. Milletvekillerine yine dokunulmuyor.
Anayasa Değişikliği Altkomisyonu'nun hazırladığı 51 maddelik Anayasa Değişikliği Teklifi dün Partilerararası Uzlaşma Komisyonu'nda ele alındı. Altkomisyonun çok sayıdaki maddesine "çekince" koyduğu rapordaki çekinceli maddelerle ilgili görüş ayrılıkları Uzlaşma Komisyonu'nda aşılmaya çalışılacak. Partilerararası Uzlaşma Komisyonu Başkanlık eden TBMM Başkan Vekili Nejat Arseven siyasi parti temsilcilerinin bazı maddeleri üzerine çekince koyduğu değişiklik metnini öncelikle liderlere sunacaklarını söyledi. Çalışmalarının haziran ayında tamamlanmasını planladıklarını söyleyen Arseven, tam uzlaşma sağlanamasa bile bir değişiklik paketinin ortaya konulacağını ifade etti.

Altkomisyon raporunda önerilen değişiklikler şöyle:

  • Cumhuriyetin nitelikleri: "Türkiye Cumhuriyeti bölünmez, insan haklarına dayalı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir" şeklinde yeniden yazıldı. "Dili Türkçe'dir" ifadesi, "Resmi dili Türkçe'dir" şeklinde düzenlendi. Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile Alt Komisyon'un eklemeler yaptığı 2 ve 3'üncü maddelerin "değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceği" hükmü yer alıyor.
  • Egemenlik: AB'ye girişin sağlanması için "Egemenliğin kullanılmasının" düzenlediği 6'ıncı maddesine, "Ulusalüstü yetkileri bulunan kuruluşlara üyeliği gerektiren uluslararası anlaşma hükümleri saklıdır" fıkrası eklendi.
  • Cumhurbaşkanı'nın seçimi ve yetkileri: Cumhurbaşkanı'na ikinci kez seçilme hakkı tanınması. Cumhurbaşkanı'na yasaları TBMM'ye gönderme yetkisi sınırlandırılması. Yargı, YÖK üyeleri ve rektörlerin seçimiyle ilgili yetkileri kaldırılması. Cumhurbaşkanı'nın işlemlerine yargı yolu açılırken, Yüce Divan'a sevkedilen Cumhurbaşkanı'nın görevinin kendiliğinden sona ereceği hükmü getiriliyor. TBMM'nin en az üçte iki çoğunluğu ile kabul edilen Anayasa değişikliğine karşı Cumhurbaşkanı'nın halk oylamasına gitme yetkisi kaldırılıyor.
  • TBMM: TBMM'nin kuruluşu ile ilgili maddenin de tartışıldığı, maddenin aynen korunması, 550 milletvekilinden 100'ünün Türkiye milletvekili olarak ayrılması, 150 üyeden oluşan bir Senato kurulması, milletvekili seçilme yaşının 30'dan 25'e düşürülmesi konularının tartışıldığı, ancak görüş oluşmadığı bildirildi.
  • Seçim kanunu: Seçime 2 yıl kalan sürede değişiklik yapılması halinde, değişiklikler seçimden sonra yürürlüğe girecek.
  • Siyasi partinin kapatılması: Kapatma ve devlet yardımından yoksun bırakılma yaptırımına Anayasa Mahkemesi'nin üçte iki çoğunlukla karar verme esası hükme bağlanıyor. "Odak" tanımı "Bir siyasi parti, bu nitelikteki fiiler o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre, genel başkan, merkez karar ve yönetim organları veya TBMM'deki grup genel kurulu veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiler doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiıği takdirde, söz konusu fiilerin odağı haline gelmiş sayılır." şeklinde değişiyor.
  • TBMM üyelerinin özel ya da ticari faaliyetle uğraşmaları yasaklanıyor.
  • Meclis soruşturması: Soruşturma ile ilgili işin komisyonlar ve Genel Kurul'da gizli oyla sonuçlanması biçiminde değiştirilmesi öngörülüyor. Ayrıca soruşturma komisyonu raporunun 7 gün sonraki birleşimde görüşülmesi hükmü getirilerek, bu konudaki işlerin sürüncemede kalmasının önlenmesinin sağlanması amaçlanıyor. Bu yolla meclis soruşturması gibi önemli bir denetim mekanizmasının siyasallaşmasının önüne geçilmesinin de amaçlandığı da bildirildi.
  • Af yetkisinin genişletilmesi: TBMM'nin af yetkisi ile ilgili Anayasa'nın 14. maddesine gönderme yapan sınırı kaldıran teklif, genel veya özel af kararının TBMM'nin üye tam sayısının ancak beşte üçü ile alınabileceği hükmünü getiriyor.
  • MGK genişletiliyor: MGK bünyesine Başbakan Yardımcıları ile Maliye ve Adalet Bakanlarının da eklenmesini öngörülüyor. MGK kararlarının tavsiye niteliğinde olduğu vurgulanıyor.
  • Yükseköğretim Kurumları ile ilgili 130, 131 ve 132. maddeler üzerinde iki görüş var. Biri değişikliğin yasayla yapılmasını istiyor, DYP ve FP ise "bu maddeler Anayasal düzeyde korunmalı, ancak değiştirilmelidir" diyor.
  • Dernekler:Dernek kurabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin yetkili mercilere verilmesi, bunlarda kanuna aykırılığın tespiti halinde dernek faaliyetinin durdurulması veya kapatılması için mahkemeye başvurulması, hükmü çıkarılıyor. Dernek kurma hürriyeti milli güvenlik,kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlak ile başkalarının hürriyetlerinin korunması sebepleriyle sınırlanabiliyor.
  • Toplantı, gösteri ve yürüyüş düzenleme hakkı: Gerekli görüldüğünde belirli bir toplantı veya gösteri yürüyüşünü yasaklama ve erteleyebilme, dernek, sendika, vakıf, meslek kuruluşlarının kendi konu amaçları dışında toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemeyeceklerine ilişkin hükümler metinden çıkarılırken; toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ancak milli güvenlik ve kamu düzeni sebepleriyle kanunla sınırlandırılabileceği öngörülüyor.
  • Sendika kurma hakkı: Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlak ile başkalarının hürriyetlerinin korunması nedenleriyle sınırlanabilecek.
  • Toplu iş sözleşmesi hakkı: Yeniden düzenlenirken, işçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu hakları kanunla belirlenecek. Aynı işyerinde birden fazla toplusözleşme yapılamayacağı ve uygulanmayacağı hükmü, metin içine alınıyor.
  • Grev hakkı: Sınırları yeniden düzenlenirken, işverenlerin haklarının korunması ile ilgili düzenlemeler kanuna bırakılıyor ve hak olarak nitelenmeyen lokavt ile ilgili hükümler metinden çıkarılıyor. Grev hakkı, kamu düzeni ve genel sağlığın korunması ile milli savunma sebepleriyle sınırlanabilecek.
  • Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması: "Temel hak ve hürriyetlerin yalnızca ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak kanunla sınırlandırılabileceği, bu sınırlamaların Anayasa'nın sözüne, ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı" düzenlemesi öneriliyor.
  • "Düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz" hükmü ile bu yasağa aykırı davranışlarda öngörülen yaptırımlar madde metninden çıkarılıyor.
  • İdam cezası: "Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir" hükmüne istisnalar getiren fıkradaki "mahkemelerce verilen ölüm cezalarının yerine getirilmesi hali" ibaresi maddeden çıkarılıyor. İdam cezasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 6 Numaralı Protokolu çerçevesinde kanunla düzenlenmesi öngörülüyor.
  • Yakalanan ya da tutuklanan kişilerin, toplu suçlarda en çok 4 gün, diğer suçlarda ise en geç 48 saat içinde hakim önüne çıkarılacağı hükmü öneriliyor.
  • Özel Hayatın Gizliliği: Hakim kararı olmadan ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yasayla yetkili merciin yazılı emri olmadan kimsenin üstü, özel kağıtları ve eşyası aranamayacak, bunlara el konulamayacak. En geç 48 saat içinde hakim onayına sunulmayan el koyma, kendiliğinden kalkacak. Benzer şekilde "Konut Dokunulmazlığı" hakkının sınırları da genişletilerek özellikle konuta girme, arama yapma ve eşyaya el koymada yazılı emir koşulu getiriliyor.
    Geçici 15. maddede yapılması istenilen değişiklikle 12 Eylül 1980-6 Aralık 1983 döneminde çıkartılan yasalar, KHK'ler ile Anayasa Düzeni hakkında Yasa uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasa'ya aykırılığının iddia edilebilmesine olanak sağlanıyor. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kararlarına karşı da yargı yolu açılmasını öngören teklifte, Adalet Bakanı'nın Kurul Başkanlığı, Müsteşarının Kurul üyeliğine son veriliyor. Ayrıca üyelerin Cumhurbaşkanı tarafından atanması bölümü de değiştiriliyor.
    www.evrensel.net