Macar sinemasının yüz akı

Ünlü Macar Yönetmen Zoltan Fabri, yarın başlayacak olan Sinema Tarih Buluşması'nda 6 filmiyle sinemaseverlerin karşısına çıkacak.

Macar sinemasının yüz akı
"Uluslararası Sinema Tarih Buluşması" 10 Kasım'da başlıyor. Sinemaseverlere bu yıl da ücretsiz olarak sunulacak olan festival 16 Kasım'a kadar devam edecek.
Macar sinemasına uluslararası düzeyde seyirci kazandıran Zoltan Fabri en önemli eserleri kabul edilen 6 filmiyle festivalde yer alıyor. Yönetmenin festivalimizde gösterilecek filmleri şöyle: Profesör Hannibal, 20 Saat, The Toth Family, Beşinci Mühür, Macarlar ve Ağıt.
İlk eğilimi resimdi
1917'de Budapeşte'de doğan ve eğitimini bu şehirde tamamlayan Fabri'nin öncelikli ilgi alanı resimdi. 1935'ten 1938'e kadar Budapeşte Güzel Sanatlar Akademisi'nde okudu. Bu tarihte tiyatro yönetmeni olabilmek düşüncesi ile okulunu değiştirdi, Film ve Drama Akademisi'ne girdi. 1941'de oyunculuk diplomasını aldı, üyesi olduğu Macar Ulusal Tiyatrosu'nda yönetmenliğin yanı sıra sahne tasarımları yaptı ve kimi oyunlarda oynadı. 1945-1950 yılları arasında, aralarında Sanatçılar Tiyatrosu ve Ulusal Tiyatro da bulunan birkaç Budapeşte tiyatrosunda oyunlar sahneye koydu. 1946'dan itibaren Yeni Öncüler Tiyatrosu (Üttörö Szinhaz)'nun yöneticisi oldu. Fabri'nin sinema kariyeri, 1950'lerin "sosyalist gerçekçilik" döneminde Hunnio Film Studio'sunda sanat yönetmeni olarak çalışmaya başlaması ile start aldı ve başka yönetmenlerin yarım bıraktığı bir filmi bitirmek suretiyle yönetmenliğe terfi etti. 1952'de ilk filmini çekti. Fabri, 2. Dünya Savaşı'nın büyük kısmını savaş tutsağı olarak geçirdi. Harap hale gelmiş ülkesine tutkulu bir antifaşist olarak geri döndü ve insan haklarını öne çıkartan filmler yapmaya karar verdi.
1952 yılında yaptığı ilk filmi "Fırtına", bir kasaba halkının kolektif çalışmaya yönelmesini anlatıyordu.
1956'da Cannes'da gösterilen "Atlıkarınca" ise, muhteşem görüntüleri ile belleklerde yer etti. Yine 1956 yılında konformist çevresinin baskıları sonucu yaşamı altüst olan bir adamın trajedisini anlatan "Profesör Hannibal"ı çekti.
Macar sinemasının onuru
Macar sinemasına uluslararası düzeyde seyirci kazandıran Fabri, 1968 yılında, Ferenc Molnar'ın tanınmış romanına bütünüyle sadık kalınarak uyarlanan Macar-Amerikan ortak yapımı, "Pal Sokağı Çocukları"nı gerçekleştirdi. Çocukluktaki kahramanlıkları konu edinen film, 1968 yılında Oscar Ödülü'ne aday gösterildi. 1975'te Moskova'da "Bitmemiş Cümle"yle jüri özel ödülü kazandı. Daha sonra derin bir içsel psikolojiyi işleyen "Beşinci Mühür" ile savaş döneminin ahlaki çözümlemesini yaptı. Yönetmenin en iyi filmlerinden birisi olarak anılan bu film, 1977'de Moskova'da büyük ödülü aldı. Berlin'de de Altın Ayı ile ödüllendirildi. Fabri, 1978'de "Macarlar" ile bir kez daha Oscar'a aday gösterildi. 1981'de kendisine Gümüş Ayı getiren filmi "Requiem"de, savaşın toplumsal düzenin yanı sıra insan ruhunda açtığı yaraların sonuçlarını bir genç kızın dramı üzerinden anlatmayı denedi.
Bütün çalışmalarında Macar edebiyatını temel alan Fabri, etkin bir gerçekçilikle ahlaki meseleleri ülkesinin tarihi ile bağdaştırdı.
Filmlerindeki metne, metindeki kompozisyona son derece titiz yaklaştığının, atmosferin ve fiziksel çevrenin kusursuz olarak kurulması, canlandırılmasına çok önem verdiğinin, oyuncuları ile set haricinde de sabahlara kadar çalıştığının ve bazı set düzenlemelerini de bizzat kendisinin kotardığının altını çizmekte fayda var.
Hayatını sinemaya adadı
Üç kez Kossuth Ödülü'ne layık görülen, Macar Sinema ve Televizyon Sanatçıları Birliği'nde başkanlık, Budapeşte Drama ve Sinema Sanatları Akademisi'nde de profesörlük yapmış bulunan Fabri, Macar sinemasının bir klasiği olarak kabul edilmektedir. 23 Ağustos 1994 tarihinde kalp krizinden öldüğünde, otobiyografisinin düzeltmelerini yapmakla meşguldü.
www.evrensel.net