Toprak ve kent kovgunları

Toprak ve kent kovgunları

Kemal Ateş'in, 1960'lı yılların sonlarında Ankara'nın bir gecekondu mahallesine sıkışmış insanların yaşamlarını konu eden...

Toprak ve kent kovgunları
Barış Kaygısız
Gecekondu edebiyatının önemli romanlarından sayılan Kemal Ateş'in "Toprak Kovgunları", 18 yıl aradan sonra yeniden basıldı. 1960'lı yılların sonlarında Ankara'nın bir gecekondu mahallesine sıkışmış insanların yaşamlarını konu edinen "Toprak Kovgunları" Ateş'in ifadesiyle, "şu bir gözü köye, bir gözü kente bakan şaşı mahalle"nin insanlarının dramının romanı. 1981 yılında Mehmet Ali Yalçın Roman Ödülü'nü alan ve 12 Eylül döneminin "kültürel ortamında" unutulan romanın yeni baskısı Doğan Kitap Yayınları'nca gerçekleşti.
15 yılı aşkın bir süre Ankara'nın Akdere semtinde gecekonduda oturan Ateş, "Toprak Kovgunları"nı yazarken, çocukluğunda, bir yandan okuyup bir yandan çalıştığı babasına ait dükkândaki gözlemlerinden, gördüklerinden, tanıdığı insanların öykülerinden yararlanmış.
"Toprak Kovgunları"; "bebesiz belsiz" Gülseren, tek emeli bir göz ev olan Emin, esrar satmaktan sabıkalı kahvecinin oğlu "tahsilli" İlhan, röntgenci Haydar, bakkal Remzi, mutlu olma arzusundaki gencecik gecekondu kızları ile Mahmut ve Ayten'in yaşamlarının kesişme yerleri değil sadece, aynı zamanda babası bir dönem işten atılınca okuması tehlikeye girmiş bir öğretim üyesinin kendini de anlattığı bir roman.
Roman adını bir Anadolu sözü olan ve babasıyla arası açılmış, ailesinden destek görememiş insanların kahrını anlatan "baba kovgunu"ndan almış. Babadan kalma toprak karın doyurmadığı için gecekondulara yerleşen insanların, bu nedenle toprağa duydukları sitemi anlatıyor. Ancak roman bununla kalmıyor ve aynı insanların nasıl "kent kovgunları" haline gelebileceklerini gösteriyor.
Okurların zihninde hoş anılar canlandıran roman, alışılmış gecekondu romanlarından farklı. Roman, "gecekondu edebiyatı"nın alışılageldik olay ve öykülerini ayrı bir dünya yaratarak, apayrı bir ilişki bütünü kurarak anlatmayı beceriyor. Gecekondu ile kader bağı yapmış zabıtaların ev yıkımı bambaşka ilişkiler içinde ele alınıyor ve insanların yaşamlarının, ev yıkımından başka nedenlerde trajediye dönüşmesiyle sona eriyor. "Toprak Kovgunları" bu nedenle pek çok eleştirmen tarafından "Türk edebiyatında gecekonduları içerden gösteren ilk roman" olarak adlandırılıyor.
Kemal Ateş kimdir?
Ankara Üniversitesi (AÜ) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu Doktor Kemal Ateş, halen, uzun yıllar Türkçe dersleri verdiği AÜ Eğitim Bilimleri Fakültesi Türk Dili Bölüm Başkanı olarak görev yapıyor. Radyolarda yayınlanmış pek çok oyun ve skeci de bulunan Ateş'in eserleri ve aldığı ödüller şöyle:
Çürük Kapı (Lions Jüri Özel Ödülü, öyküler-1979), Toprak Kovgunları (Mehmet Ali Yalçın Roman Ödülü-1981), Kayıp Kuzu (Sıtkı Dost Çocuk Oyunu Yarışması Mansiyon Ödülü-1987), Geç de Olsa (Roman-1989), Yitik Kuzular (Çocuk romanı-1992), Bir Şarkıyı Dinlerken (Orhan Kemal Öykü Yarışması Başarı Ödülü-1995), Gülten Dayıoğlu'nun Çocuk Romanları (1998), Öğretemediğimiz Türkçe (1999).
www.evrensel.net