İşçi-Sendika [12.03.06]

4857 sayılı İş Yasası patronların esnek çalışma taleplerinin tümünü karşılayacak kalıba giriyor. Yasada işçilere hak olarak tanınan maddeler ise kağıt üzerinde kalıyor.

Bunlardan biri de yasada yer alan ve patronların 6 ay geçici süreyle geçici işçi çalıştırmasının önünü açan madde. Patronlar sürekli işlerde geçici işçi istihdam ederek kıdem tazminatı, ücret artışı gibi yasal yükümlülüklerden kaçıyorlar.

2003 yılındaki yasanın çıkmasının ardından fabrikalar, hassas işler dışındaki işçi ihtiyacını genellikle süreli istihdam yolu ile gidermeye başladı. İşsizliğin yüzde 10’u bulduğu Türkiye’de uluslararası büyük ölçekli firmalar bile ihbar ve kıdem tazminatı ödememek için uzun süreli kadrolara geçici işçi istihdam etme yoluna gidiyor. Uygulamayı benimseyenler arasında Toyota Otomobil Fabrikası, Goodyear, Otoyol gibi dev fabrikalar da bulunuyor.

Sürekli iş arama stresi

Ancak binlerce işçi bu “taktik” yüzünden büyük mağduriyetler yaşıyor. Bu uygulama patronlara kârlarına kâr katma olanağı sağlarken, altı ayda bir işten çıkartılan işçiler sürekli yeni iş arama stresi yaşıyor. Üstelik kıdem tazminatı alamadığı için sıkıntısı daha da artıyor.

Fabrika yöneticileri konu ile ilgili yorum yapmaktan kaçınırken, isminin açıklanmasını istemeyen üst düzey bir özel sektör yöneticisi kanunun yanlış uygulandığını kabul etti. Süreli personel istihdamında daha çok askere gitmemiş, ya da bekar gençleri tercih ettiklerini belirten yetkili, uygulamanın “firmaların ekonomik kaygılarından kaynaklandığını” kaydetti. Uygulamadan “vicdani olarak rahatsız olduklarını” ifade eden yetkili, geçici istihdam edilen gençlerin evlilik gibi gelecek planları yapmasının mümkün olmadığını belirtti.

Barış Ş’nin anlattıkları

Mağdurlardan biri de 25 yaşındaki Arifiyeli Barış Ş. Toyota Otomobil ve Otoyal fabrikasında sürekli işçi olarak çalışan Barış Ş. işinde çok başarılı olmasına rağmen geçici istihdam uygulamasıyla 6 ay sonra işten çıkarılmış. Meslek lisesi elektrik bölümü mezunu olan Barış Ş., şu anda bir su firmasında çalışıyor ama akıbetinin ne olacağını bilmiyor. Kendisi gibi tanıdığı onlarca arkadaşının da aynı uygulamanın mağduru olduğunu anlatan Barış Ş., “Bu şekilde geleceğe güvenle bakamıyorum. En zoru da tam bir iş buldum derken 6 ay sonra yeniden iş aramak zorunda kalmam. Bu durum beni çok yoruyor” diye konuştu.

Başa dön

Alman’ın sağlığı da Allah’a emanet

Onur Bakır

Goethe Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hans Ulrich Deppe, geçtiğimiz günlerde Türk Tabipleri Birliği’nin davetlisi olarak Türkiye’ye geldi. Türkiyeli hekimlere Avrupa’da sağlık alanındaki özelleştirme uygulamalarını anlatan Deppe, aile hekimliğinin uygulandığı Almanya’da, birinci basamak sağlık hizmetlerinde bir hastaya 3 dakika ayrıldığını bildirdi.

Sağlık alanındaki çalışmaları ile tanınan Deppe, Almanya’da hastanelerin özelleştirilmesi furyasının devam ettiğini belirterek, “Eskiden küçük hastaneler özelleştiriliyordu, şimdi büyük devlet hastaneleri özelleştiriliyor” dedi. Özelleştirmelerin “sermayeyi desteklemeliyiz ki fabrikalar, kurumlar kurulsun, yeni iş sahaları açılsın” söylemleri ile yapıldığını kaydeden Deppe, özelleştirme sonucunda yeni iş sahaları açılmadığını, yalnızca sermayenin para kazandığını söyledi.

Üç dakikalık tıp

Özelleştirmeler nedeniyle iş güvencesinin giderek azaldığını, Almanya’daki nitelikli hemşireler ve hekimlerin işten çıkarıldığını bildiren Deppe, dış ülkelerden daha düşük nitelikli sağlık personelinin getirildiğini ifade etti. Deppe, “Bu ticarileşme sürerse hekimler işletmeci konumuna gelebilir, özel olarak para kazanmak durumunda kalabilir ve özel hastanelerde işçi olabilirler” uyarısında bulundu.

Deppe, Türkiye’de pilot uygulaması başlatılan aile hekimliği uygulamasının yıllardır uygulandığı Almanya’da özel çalışan aile hekimlerinin çalışma saatlerini genelde kendilerinin belirlediğini kaydetti. Deppe, “Ne kadar çok hasta bakarlarsa o kadar kazançları oluyor, o nedenle çok hasta bakma çabası içinde oluyorlar. Buna da 3 dakikalık tıp deniyor” diye konuştu.

Hekimler grevde

Deppe, işverenlerin haftalık çalışma saatlerinin 38.5 saatten 41 saate çıkarılması, Noel ve Paskalya gibi zamanlarda ödenen ek maaşların kaldırılması için baskı yaptığını söyledi. Hastane hekimlerinin 38.5 saati aştıklarında fazla mesai ücreti aldığını ya da tatil hakkı kazandığını bildiren Deppe, çalışma saatleri artırıldığı takdirde hekimlerin gelirlerinde ciddi bir kayıp olacağını ifade etti. Hekimlerin çalışma saatlerini korumak ve maaşlarının artırılması talebiyle çeşitli defalar greve çıktığını belirten Deppe, “Hekim grevleri ciddi boyutlarda devam ediyor” diye konuştu.

Sağlıkta ticarileştirme ve özelleştirmenin çok tehlikeli olduğuna kaydeden Deppe, özelleştirmelerin hekimleri etik dışı davranışlara zorladığını, sağlığın meta haline dönüştürülmek istenmesiyle gereksiz tıbbi uygulamaların da arttığını ifade etti. Deppe, “Buna karşı durmalıyız. Sağlık, kazanın ve kaybedenin olduğu bir futbol maçı değildir” dedi. Sağlığın temel bir insan hakkı olduğunu söyleyen Deppe, “İnsan hakları yok edilmeden ticarileştirilemez. Sağlık mal değildir ve satılamaz. Sağlıkta özelleştirme isteyenlere karşı mücadelemiz sürecek” diye konuştu.

Başa dön

Anketten sömürü çıktı

Adana Emek Gençliği, Mobilyacılar Sitesi’nde çalışma koşulları ile ilgili anket çalışması yaptı. Anket sonuçlarına göre sitedeki işçilerin büyük çoğunluğu günde 8 saatten fazla, kayıt dışında ve asgari ücretin altında çalıştırılıyor.

Ankete göre sitede çalışan işçilerin yüzde 92’si 8 saatten fazla, yüzde 90’ı da sigortasız çalışıyor. Araştırma ayrıca işçilerin yarıdan fazlasının asgari ücretin altında çalıştığını gözler önüne seriyor. Sitede 18 yaşın altındaki genç işçilerin neredeyse hiçbiri asgari ücret dahi alamıyor.

Anket çalışması ile ilgili bilgi veren Adana Emek Gençliği İl Yöneticisi Talip Aytimur, “Araştırmamızda işçilerin akademik durumu, çalışma süreleri, sitede kaç yıl çalıştığı, işyerinde karşılaştığı en önemli sorun, aldıkları ücretin yanı sıra çalışma sürelerinin ne kadar olması gerektiği, ücretlerinin yeterliliği konusundaki görüşlerini tespit etmeye çalıştık” dedi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kayıt dışı çalışmaya karşı gerekeni yapmamasının, sigortasız ve asgari ücretin altında işçi çalıştırmaya neden olduğunu kaydeden Aytimur, “Genç işçi kuşaklarının her geçen gün daha fazla sömürüldüğü bilinen bir gerçek. Bizler araştırmamızda bu gerçeği bir kez daha vurgulamayı amaçladık” diye konuştu. Aytimur, genç işçi kuşaklarının bu sömürü çarkını kendi talepleri etrafında örgütlenip mücadele ederek kırabileceğini ifade etti.

Araştırmadan işçilerin yüzde 5’inin okuma yazma bilmediği, yüzde 45’inin ilkokul, yüzde 30’unun ortaokul, yüzde 20’sinin de lise mezunu olduğunun tespit edildiğini kaydeden Aytimur, sitede çalışan kimsenin üniversite veya meslek yüksek okulu mezunu olmadığına dikkat çekti. Aytimur, “Bu da bize işçilerin eğitimden ne kadar uzak olduğunu ve göstermelik sözde kampanyaların bu sorunu çözemediğini göstermektedir” dedi.

Sitedeki işçilerin ancak yüzde 37.87’sinin işyeri sahibinin karşıladığı öğle yemeği hakkına sahip olduğunu belirten Aytimur, bu işyerlerinde de yemeğin ücretten düştüğünü belirterek, şöyle devam etti: “Ankete katılan işçilerin yüzde 62’si asgari ücretin altında çalışmakta bu oran yaş küçüldükçe artmaktadır. Sitede neredeyse 18 yaş altındaki işçilerin hiçbiri asgari ücret almamaktadır. Uzun süredir patronların gündemi meşgul ettikleri ve düşmesini talep ettikleri asgari ücretin daha bu siteye uğramadığı ve patronların isteklerini fiili olarak gerçekleştirdiği ortadadır.”

En önemli sorunlar

Ankete göre işçilerin yaşadığı en önemli sorun, yüzde 37.88 ile, ücretlerin yeterli olmaması. Bunu yüzde 27 ile sigortasız çalışma, yüzde 19.69 ile iş kazaları izliyor.

18 yaşın altındaki işçilerin sorunlarının başında iş kazaları geldiğine dikkat çeken Aytimur, “Bu işçilerin yüzde 90’dan fazla bir oranda sigortasız olarak çalışmaları iş kazalarını neden bu kadar ciddiye aldıklarını ortaya koymaktadır” dedi.

Karanlık bir gelecek

Sitedeki işçilerin yüzde 71.21’inin sigortasız yani kayıt dışı çalışıtırılmakta olduğunu, bu oranın genç işçiler için yüzde 80’e ulaştığını vurgulayan Aytimur, bu durumun, genç işçi kuşaklarının nasıl karanlık bir geleceğe yönlendirildiğini açıkça gösterdiğini belirtti.

Devletin güvence altına aldığını söylediği günlük çalışma süresinin de Adana Mobilyacılar Sitesi’nde pek uygulanmadığını belirten Aytimur, işçilerin ancak yüzde 7.52’sinin günde 8 saat çalıştığını, yüzde 50’sinin 8-10 saat arasında, yüzde 42.42’sinin de günde 10 saatten fazla çalıştığını kaydetti.

Çalışma koşullarının işçileri her geçen gün daha fazla ezdiğinin tartışılmaz olduğunu dile getiren Aytimur, “Ekonomik durumun ülkedeki sermaye çevrelerini zengin sınıfını memnun ettiği ve bunun da işçilerin daha fazla sömürülmesini beraberinde getirdiği kesinlik kazanmıştır” diye konuştu.

Başa dön