Dünya [04.01.06]

Geçtiğimiz yıl boyunca işgal, askeri ile siyasi müdaheler ve doğal felaketlere tanık olan dünya, 2006 yılında da kritik dönemeçlere sahne olacak. 2006, dünyada adeta “seçimler yılı”. 2005 yılı Irak, Bolivya ve Venezüella gibi üç önemli ülkede seçimlerle geçerken; 2006 Afrika’dan Uzak Asya’ya, Latin Amerika’dan Ortadoğu’ya birçok seçim ile geçecek.

Latin Amerika sandık başında

Venezüella’nın halkçı lideri Hugo Chavez’in yeniden başkanlık koltuğuna oturması ve Bolivya seçimlerinden Sosyalizme Doğru Hareket (MAS) lideri Evo Morales’in zaferle çıkmasının ardından, 2006 yılında da kıtada önemli seçimler var.

Brezilya’da ekim ayında yapılacak devlet başkanlığı seçimlerinde, geçtiğimiz sene rüşvet skandallarıyla kan kaybeden Devlet Başkanı Luiz Inacio “Lula” da Silva’nın sıkıntılı anlar yaşaması bekleniyor. Lula’nın en dişli rakibi ise, Sao Paulo Belediye Başkanı Jose Serra.

ABD’nin Latin Amerika’daki “ileri karakolu” Kolombiya’da mayıs ayında yapılacak seçimlerde ise, sağcı Alvaro Uribe’nin sol muhalefete yenik düşeceği tahmin ediliyor.

Sol iktidarlar sürecek mi?

2005’te Uruguay ve Bolivya’da yüzü gülen sol güçler, bölgede yeni yılda yapılacak seçimlerde de etkili olacak gibi gözüküyor.

ABD’nin sürekli içişlerine karıştığı Nikaragua’da da, kasım ayında yapılacak seçimlerde Sandinist lider Daniel Ortega’nın galip gelmesi olası görünüyor. ABD’nin, “Başkan Enrique Bolanos tekrar seçilmezse, Nikaragua’ya verdiğimiz kredi ve yardımları keseriz” tehditlerine rağmen Ortega’nın geniş tabanlı sol ittifakı zafere daha yakın.

Peru’da nisan ayında yapılacak seçimlerde de, iki aday öne çıkıyor. Bunlardan ilki ulusalcı aday Ollanta Humala ve muhafazakârların adayı Lourdes Flores.

Ekvador’da da seçimler kıran kırana geçecek. Latin Amerika’da bu sene yapılacak bir başka seçim ise, Kosta Rika’da gerçekleştirilecek.

İşgal bölgesinde seçim

Ortadoğu’nun kanayan yarası Filistin ile İsrail de, 2006’yı seçim heyecanı ile karşılayanlardan. 25 Ocak’taki Filistin genel seçimlerine El Fetih ve Hamas adayları arasındaki rekabet damgasını vuracak. El Fetih, seçim sürecinde çeşitli fikir ayrılıklarına sahne olurken, örgüt içerisinde “Mahmud Abbasçılar” ile halen İsrail cezaevinde tutuklu bulunan “Mervan Barguticiler” iktidar mücadelesi veriyor. Bu durum da, Hamas’ın işine geliyor.

İsrail ise, İşçi Partisi’nin başkanlığına Amir Peretz’in gelmesi ve hemen ardından partinin koalisyon hükümetinden çekilmesiyle erken seçim yoluna girdi. İsrail seçimlerinde, yeni lideri Benjamin Netanyahu ile Likud Partisi, Başbakan Ariel Şaron’un kurduğu Kadima Hareketi ve İşçi Partisi çekişecek.

Ukrayna martta sandık başında

Doğu Avrupa ve Orta Asya’daki “Kadife” darbelerin ilk duraklarından biri olan Ukrayna da, mart ayında seçime gidiyor. Darbeci iktidar rüşvet skandallarıyla sarsılırken, Devlet Başkanı Viktor Yuşçenko’nun işi oldukça zor görünüyor. ABD’nin, “Avrupa’daki son diktatör” diye nitelediği Beyaz Rusya’nın Devlet Başkanı Aleksander Lukaşenko da, bu yıl içinde yapılacak seçimlerde, ABD destekli muhalefetin karşısında duracak.

Yaşlı Kıta’da seçimler

Afrika’da en çok öne çıkan seçim, Güney Afrika Cumhuriyeti’nde. Bazılarına göre, yoksul Afrika’nın “en zengin” bazılarına göre ise “en istikrarsız” ülkesi olan Güney Afrika, 2006 sonunda sandık başına gidecek. Zengin yeraltı kaynakları ile Batılı devletlerin iştahını kabartan ve bu sebeple bir türlü huzura kavuşamayan Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde de, 45 yıl aradan sonra yapılması beklenen seçimler için önce referandum yapılacak. Referandumdan “Evet” çıkarsa; Kongo halkı henüz belli olmayan bir tarihte sandık başına gidecek.

Kıtanın ikinci büyük petrol üreticisi Angola’da da, 2006 yılı içerisinde seçim yapılacak.

Çatışmalar ülkesi Uganda’da da, 20 yıl aradan sonra ilk defa “çok partili” seçimler yapılacak. Uganda’nın 19 yıllık lideri Yoveri Museveni, muhaliflere getirdiği yasaklarla zaferi garantilemiş gözüküyor.

Afrika’da bu sene sandık başına gidecek ülkeler arasında Somali de bulunuyor.

Başa dön

Rusya’dan Avrupa’ya jest

Rusya’nın, komşu ülkelere 14 yıl boyunca sübvansiyonlu verdiği doğalgaz fiyatlarını artırma politikası, Avrupa çapında büyük etki yarattı. Batı Avrupalı liderler, Ukrayna’ya yönelik doğalgaz kesintisi kararının geri alınması için bastırıyor.

Almanya Ekonomi Bakanı Michael Glos, Rusya’ya “taviz verme” çağrısında bulundu ve “Rusya, G-8 başkanı olarak sorumlu davranmalı” dedi. İngiltere Enerji Bakanı Malcolm Wicks de, gerginliğin Avrupa ve dünya piyasalarını etkileyebileceğini belirtti.

Anlaşmazlık nedeniyle Ukrayna’ya verdiği doğalgazı pazar günü kesen Rus doğalgaz tekeli Gazprom, Batı Avrupa’ya küçük bir jest yaptı. Şirket yönetimi, Ukrayna’nın, Batı Avrupa’ya ayrılmış doğalgazı yasadışı bir şekilde çekmesinden kaynaklanan olası bir enerji krizini önlemek amacıyla, bu ülkenin gaz ulaştırma sistemine fazladan gaz pompalamaya karar verildiğini duyurdu. Açıklamada, “söz konusu fazladan gazın Ukrayna’ya değil, diğer alıcılara ulaştırılmak üzere transit geçiş için verildiği” vurgulandı. Ancak gözlemciler, Ukrayna’nın ihtiyacı olan gazı “çalmasını” engellemek için Rusya’nın yapabileceği pek bir şey olmadığına dikkat çekiyorlar.

Normale dönüş

Gazprom’un bu adımından sonra, Avrupa’daki alıcılara ulaşan Rus doğalgazı miktarı kriz öncesine döndü. Daha önce, Rusya’dan gaz satın alan birçok Avrupa ülkesine gelen doğalgaz miktarında yüzde 50’lere varan düşüşler görülmüş ve bu durum panik yaratmıştı.

Batı Avrupa’ya sağlanan doğalgazın yüzde 25’i, Ukrayna üzerinden Rus şirketi Gazprom tarafından karşılanıyor. Rusya’dan en büyük dogalgaz alımını yapan ülke, yılda 40 milyar metreküple Almanya. Onu 25 milyar metreküple İtalya, 16 milyar metreküple de Türkiye izliyor. En büyük alıcı Almanya, Rusya’yla eylül ayında yeni bir boru hattı için harekete geçerek bir anlaşma imzaladı. 2010 yılında faaliyete geçecek olan bu hat, doğalgazı Baltık denizi altından doğrudan Almanya’ya aktaracak.

4.5 kat zam talebi

Doğalgaz krizi, Gazprom’un Ukrayna’ya bin metreküp doğalgazı 50 dolar yerine, 230 dolara satmak istemesiyle başlamıştı. Ukrayna 50 dolardan 80 dolara çıkmayı kabul etti, ancak iki ülke heyetleri bir türlü anlaşamayınca Rusya sonunda Ukrayna’ya verdiği doğalgazı kesti.

Ukrayna ayrıca, Rusya’yı Karadeniz donanması için kullandığı Sivastapol Limanı’nın kirasını artırmakla tehdit ediyor.

Bu arada Rusya, Ukrayna’dan sonra Moldova’ya verdiği doğalgazı da kesti. Gazprom, yılda 3 milyon metreküp doğal gaz satın alan Moldova’nın 1000 metreküp gaza ödediği 80 doların, 160 dolara yükseltilmesini istiyor, ancak bu talep kabul edilmiyor.

Rusya farklı ülkelere farklı doğalgaz fiyatları uyguluyor. Ermenistan ve Gürcistan 1000 metreküp doğalgaz için 110 dolar, Romanya 280 dolar ödüyor. AB genel ortalaması ise 240 dolar.

Rusya’nın en önemli siyasi müttefiklerinden biri olan Beyaz Rusya, 1000 metreküp için sadece 47 dolar ödüyor.

FT: Almanya hattı iptal edilsin!

Batı medyası, doğalgaz kriziyle birlikte Rusya’ya yüklenmeye başladı. Sermaye kesimlerinin sesi İngiliz Financial Times, dünkü yorumunda, “Moskova’nın bu güç gösterisi karşısında Avrupa Birliği’nin daha entegre bir enerji politikası benimsemesi gerekmektedir. Ve Avrupa’nın kararlılığının ilk hareketi olarak Kremlin’i yanıtsız bırakmaması ve Almanya’nın eski Başbakanı Gerhard Schröder’in Gazprom’un Baltık Denizi için öngörülen başkanlık kararını gözden geçirmesi gerek” denildi.

İngiliz The Times gazetesi ise, “Gaz: Yeni soğuk savaşta Moskova’nın silahı” başlığını kullandı. Kremlin’in Ukrayna’ya gönderdiği doğalgazın vanalarını kapatma kararını değerlendiren İngiliz gazetesi, The Times, Rusya’nın bu kararının uzun vadede Kremlin için, 1973’teki petrol boykotunun Araplar için olduğu kadar bir felaket olabileceği yorumunda bulundu. The Times’daki makalede, “Avrupa için açık bir ders: Enerji alanındaki kaynakları asla Rusya’ya bağlı olmamalı. Geçen yıl Ukrayna’da başkanlık seçimleri sırasında yanlış ata oynanan Başkan Putin, turuncu devrimcilere karşı rövanşını almaya kararlı” ifadesine yer verildi. Makalede, daha sonra şöyle denildi:

“Bu tutum ekonomik bir şantaj olmasa bile, en azından serbest piyasa ekonomisi adına, egemen pozisyonunun istismarı adına kabul edilemez bir davranıştır. Ukrayna belki kışı geçirebilecek, ancak yeni bir soğuk savaşın açılışı, bu boru hatlarının öfkeli ve zorluklarla boğuşan Kremlin için yeni bir silah tercihi olduğunu gösterdi.”

ABD yanlısı İngiliz gazetesi Daily Telegraph da, “Batı Rusya’nın güç gösterisine direnmeli” başlığını kullandı. Gazete, “Kremlin’in taktiği, modern dünyada affedilemez bir ortaçağ taktiğidir. Batı’nın bu şantaja bir kez boyun eğmesi durumunda bunun arkası gelir” yorumunu yaptı.

The Independent gazetesi de, Avrupa kıtasının enerji alanında Rus gazına “korkutucu bağımlılığının” altını çizerek, “Rusya artık askeri bir dev olamaz, ancak enerji alanında bir süper güç haline geldi” yorumunda bulundu.

Rusya G-8 lideri

Rusya, üyesi olduğu “Zenginler Kulubü” G-8’in dönem başkanı oldu. Dönem başkanlığı, uluslararası politikada Rusya’nın daha etkin olması için harekete geçen Devlet Başkanı

Vladimir Putin için önemli bir fırsat niteliğinde. Rusya’nın G-8 dönem başkanlığını “hak etmediğini” ileri süren ABD yanlısı çevreler ise, Putin’in önce “ülkedeki özgürlükleri kısıtlayan engelleri” kaldırması gerektiğini savundular.

Rusya, SSCB’nin dağılmasından sonra Boris Yeltsin’in liderliğinde G-7’lere katılmış ve birlik G-8 adını almıştı. G-8’in diğer üyeleri ABD, İngiltere, Kanada, Japonya, Fransa, Almanya ve İtalya.

TÜRKİYE’NİN GAZ STOKU

Rusya’dan doğalgaz sevkiyatında sorun olmayacağına dair garanti alan Türkiye, bir haftalık stok yaptı. Batı Hattı, bu sürenin sonunda devre dışı kalırsa doğalgaz sıkıntısı yaşanabilecek.

Rusya’dan Türkiye’ye gelen doğalgazın bir bölümü Batı Hattı ile Ukrayna üzerinden ulaşıyor. Ukrayna geçmiş yıllarda Türkiye’ye gelen boru hattını delerek gaz aldığı için sevkiyat neredeyse durma noktasına gelmişti.

Ne Mavi Akım ne de İran gazı, bu hattın devre dışı kalması durumunda ihtiyacı karşılayabilecek. Batı Hattı’ndan günlük 43 milyon metreküp doğalgaz alınıyor. Bu da Türkiye’nin aldığı doğalgazın yüzde 45’ine denk geliyor.

Türkiye’ye de doğalgaz sağlayan Bulgargaz şirketi de, gerekli olursa sevkiyatta kısıtlamalara gideceğini duyurdu. Türkiye, Yunanistan ve Makedonya’ya doğalgaz sağlayan Bulgargaz, şu aşamada bir sıkıntı yaşamadıklarını bildirdi.

Başa dön

Meksika’dan demokrasi dersi!

Meksika İnsan ve Çalışma Hakları Komisyonu Başkanı Martin Barrios Hernandez ile Meksikalı bağımsız gazeteci Lydia Cacho, tutuklandı. Gizli servis tarafından tutuklanan Hernandez’in, Tehuacan’deki evinden Puebla’daki cezaevine götürüldüğü belirtildi. Hernandez, 2 sene önce de kimliği belirsiz kişilerce kaçırılmış ve işkence görmüştü.

ABD sınırındaki Serbest Bölge’nin (Maquila) önde gelen patronlarından Lucio Gil Zarate’ye, “şantaj mektupları” göndermekle suç-lanan Hernandez’in avukatı, müvekkili hakkında tutuklama kararı olmamasına rağmen, hükümetin keyfi olarak Hernandez’i tutukladığını belirtti.

İşçileri örgütlüyordu

İnsan ve Çalışma Hakları Komisyonu Başkanı’nın, son bir aydır Maquila işçilerine yardımcı olduğunu ve işçiler arasında örgütlenme faaliyeti yürüttüğünü belirten avukat, “Hernandez’in, Maquila patronlarından Zarate’ye tehdit mesajları gönderdiği iddia ediliyor. Fakat, tutuklama ve gerekçesi, Hernandez’in son dönemde Maquila işçileri arasında faaliyet yürütmesinden kaynaklanıyor” diye konuştu.

Hernadez’in tutuklandığı gün, bağımsız gazateci Lydia Cacho da tutuklandı.

Martin Barrios Hernandez gibi, Puebla cezaevine gönderilen Cacho, Maquila işçileri arasında faaliyet yürüten Hernandez’i destekleyen haberler yapıyordu.

Meksika demokrasisi!

Bu arada Meksika hükümeti, yakın tarihe kadar “yasadışı” ilan ettiği ve savaş açtığı Zapatistlerin “Komutan Yardımcısı” Marcos liderliğinde yeni yılın ilk günü başlattığı ve 6 ay sürecek ülke turunu “memnuniyetle” karşıladı. Devlet Başkanı Vincente Fox’un sözcüsü Ruben Aguilar, “Meksika demokrasisi fikirlerin serbestçe ifade edilmesini garanti eder. Zapatistleri de dinleyeceğiz” dedi.

‘Sıfırıncı’ Marcos

Öte yandan, ülke turunun lideri Marcos, “Kumandan Yardımcısı” sıfatını bırakarak “Sıfırıncı Delege” lakabını aldı.

Barışçıl yollardan “ulusal bir sol hareket” oluşturmak istediğini belirten Marcos, 2007 seçimlerinde Fox’a karşı yarışacak olan Mexico City’nin halkçı Belediye Başkanı Lopez Obrador’u, “ulusal sol harekete” zarar vermekle suçluyor. Marcos, ‘alternatif sol’ kampanyanın yeni bir hareketin oluşumuna yardım edeceğini savunuyor.

Venezüella Devlet Başkanı Hugo Chavez’e yakınlığıyla bilinen Obrador ise, devlet başkanlığına gelmesi durumunda Meksika için yeni halkçı bir program vaad ediyor.

Başa dön