Ekonomi [31.10.05]

Hasat döneminde fiyatı 25 YKr’ye kadar düşen, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) ise 34 YKr’den satın aldığı buğdayın kilosu 37 YKr’ye yükseldi. Tüccarın hasat döneminde buğdayın elde kalacağı yönünde yaptığı spekülasyon başarılı oldu. Hem finansman sorunundan hem de spekülasyondan ötürü çiftçi buğdayını sattı. Şimdi ise fiyatlar çiftçinin sattığının yüzde 30 fazlası. TMO’da sıkıntıda.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Başkanı Şemsi Bayraktar, maliyetin yüzde 25-30 daha altında bir fiyatla buğday satan üreticinin elinde ürün bittiği dönemde fiyatların yükselmeye başladığına dikkat çekerek, “Şu anki piyasa fiyatları üretici satış fiyatının yüzde 30 fazlası, bu ticaretten kimlerin kazançlı çıktığı belli. Ancak çiftçi yine kaybetti” dedi. Bayraktar’ın yaptığı değerlendirmede, TMO’nun alım fiyatlarından daha yüksek fiyatla (39 YKr) satışa başladığını, çiftçinin, pazara arzedecek ürününün kalmaması, ürün arzının yoğun olduğu dönemde fiyatların düşük olması, fiyatların yükselmesinin sebepleri olduğunu kaydetti.

Bayraktar’ın değerlendirmesine göre, TMO, 15 Eylül’den itibaren Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında satışlara başladı. Teslimler, ekim ayı başında yapılmaya başladı. Eylül sonunda ve ekimde borsa fiyatları ortalaması, buğday fiyatlarında bir yükseliş olduğunu gösteriyor. Eylül ayı başında 31,8 YKr olan fiyatlar, eylül sonunda 34.2 YKr, ekim ayında yükselişler devam etti. Şu anki borsalar ortalaması fiyatlar 34.8 YKr, bazı borsalarda fiyatlar 37 YKr’ye çıktı. Bu yıl Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında teslimler başlamış olmasına rağmen piyasada bir düşüş görülmüyor.

Artış çiftçiye yaramıyor

Ancak bu fiyat artışlarının çiftçiye yansıması artık mümkün değil. Üreticilerin büyük bir çoğunluğu ürünlerini pazarlamış durumda. Üretici maliyetinin yüzde 25-30’u altında bir fiyatla buğdayını sattı, üreticinin ürününü bittiği dönemde fiyatlar yükselmeye başladı. Bayraktar şu anki piyasa fiyatının satış fiyatının yüzde 30 fazlası olduğunu vurguladı. Çiftçi perişan olurken, tüccar 26-30 YKr’ye aldığı buğdaydan 5-12 YKr kâr etti.

Eylül ayı ortasından itibaren başlayan fiyat artışlarının nedenlerini Bayraktar şöyle sıraladı: “TMO’nun alım fiyatlarından daha yüksek fiyatla satışa başlaması”, “çiftçinin pazara arz edecek ürününün kalmaması”, “ürün arzının yoğun olduğu dönemde fiyatların düşük olması.”

Bayraktar, TMO’nun bu yıl uyguladığı politikanın hem üreticinin zararına sebep olduğunu hem de TMO’ya üstlenebileceğinden daha fazla mali yük getirdiğini kaydetti.

TMO’NUN HATALARI

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) bu yıl uygulanan alım politikalarında bazı hatalar bulunduğuna dikkat çeken Bayraktar, bunları şöyle sıraladı:

TMO’nun hasat sezonunun en yoğun olduğu dönemde 35 YKr/kg olarak açıkladığı alım fiyatı geçen yılki fiyatın yüzde 6 gerisinde kaldı.

TMO alımları 30 tonla sınırlandırmıştır. Ayrıca Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı üreticilerden alım yapacak olması, alımlara bir sınır daha getirdi.

TMO bu yıl ilk defa iç satış fiyatlarını alım fiyatlarıyla birlikte açıklamadı.

Ürün alımlarını vadeli olarak yaptı.

Dahilde işleme izin belgesi kapsamında hububat mamulleri ihracatını gerçekleştirenlerin TMO’dan buğday alabilmeleri için ihracatı fiili olarak gerçekleştirmelerinin yanı sıra taahhüt etmeleri de yeterli görüldü.

TMO’nun başlangıç alım fiyatı açıklamasıyla fiyatlar düşmeye başlamış, düşüş temmuz ve ağustos aylarında da devam etti.

Sonuçta, TMO’nun alımlarda kota uygulaması ve Çiftçi Kayıt Sistemi şartı öngörmesi, tüccarın piyasaya gelecek ürün arzının fazla olacağı ve istediği fiyattan ürün alabileceği beklentisi yarattı. Tüccar istediği gibi fiyat verdi, çiftçi çaresiz boyun eğdi.

TÜCCARA VE UN SANAYİCİSİNE YARADI

Hasat döneminde tüccarın, ürünü ucuza kapatmak için buğdayın elde kalacağı yönünde spekülasyon yaptığını, bunun da başarıya ulaştığını vurgulayan Adana Çiftçiler Birliği Başkanı Cumali Doğru, “Şu anda buğdayda yaşanan fiyat yükselişi, elinde ürün kalmadığı için üreticiyi sevindirmiyor. Bu fiyatlar tüccarın ve un sanayicilerinin işine yaradı. Hasat sezonunda tüccar, sanayici ürünü maliyetinin altında fiyatla aldı. Bu satışın mağduru da çiftçiler oldu. Yanlış fiyat politikası sadece üreticiyi değil, TMO’yu da üzdü. Ofis, mübaya ve finansman sıkıntısı yaşadı. Bunun yanı sıra ofisin depolarının buğdayla dolu olması, bu ürünün ardından başlayan mısır hasadında depo sıkıntısına neden oldu” diye konuştu. Adana Tahıl Üreticileri Birliği Başkanı Nur Özkan da hasat öncesi hazırlanmış bir tezgahın TMO’ya uygulatıldığını çiftçinin de bunun mağduru olduğunu söyledi.

Başa dön

Pazarda bayram kazığı

Ramazan Bayramı öncesi semt pazarlarındaki fiyatlar cep yakıyor. Halkın bayram öncesi sebze-meyveye talebinin artmasını fırsat bilen satıcılar fiyatları artırdı.

Yaş sebze ve meyvenin üretim merkezleri arasında yer alan Mersin’de, yaklaşan Ramazan Bayramı öncesinde alışverişe çıkanlar, son bir hafta içinde yüzde 20 ile yüzde 75 arasında değişen fiyat artışı ile karşılaşıyorlar. Mersin Büyükşehir Belediyesi Hal Müdürü Atilla Gümüşoğlu, sebze ve meyve fiyatlarının ekim ayının ikinci yarısından itibaren tırmanışa geçtiğini, bu tırmanışın özellikle son bir haftada yoğunlaştığını bildirdi.

Fiyat katlandı

Gümüşoğlu, fiyat yükselişinde yaz sebze ve meyvelerin tükenmesinin de etkisinin olduğunu, ürünlerin toptancı halden semt pazarına gidinceye kadar fiyatını katladığını anlattı. Bayram telaşının arz-talep dengesini tüketici lehine bozduğunu, bayram hazırlıkları için çarşı-pazara çıkan halkın fiyat sürprizi ile karşılaştığını vurgulayan Gümüşoğlu, şunları kaydetti, “Halden ürün alan esnaf, semt pazarına ürünü götürmek için nakliye, komisyon ve kârını fiyatlara yansıtıyor. Serbest piyasa ekonomisi nedeniyle pazardaki etiketlere müdahale şansı olmadığı için isteyen istediği fiyattan satıyor. Bu nedenle, birkaç aile birleşerek halden daha uygun fiyatlara ürün alabilir. Kabzımallarımız da bu konuda yardımcı oluyorlar. Kasalarla alınan ürünler, aileler arasında paylaştırılarak tasarruf sağlanabilir” dedi.

Gümüşoğlu, yaklaşan bayramla birlikte hale giren mal miktarının her gün artış gösterdiğini sözlerine ekledi. Bu arada, toptancı halde, en fazla fiyat artışı domates, biber ve salatalıkta görülüyor. Geçen hafta toptancı halde 25-60 YKr’den satılan domates, bu hafta 40-100 YKr oldu. 20-50 YKr’den satılan salatalık ise 25-60 YKr’ye yükseldi.

Başa dön

Tavuk yetiştiricileri destek istedi

Balıkesir Tavuk Yetiştiricileri Birliği Başkanı Mehmet Duran, “kuş gribi” hastalığı nedeniyle üreticilerin de zarar gördüğünü belirterek, destek istedi.

Duran, yaptığı açıklamada, Balıkesir’in, Türkiye’de tavuk eti üretiminde ilk sırada yer aldığını belirterek, il genelinde sektörün önemli kuruluşlarına fason üretim yapan yaklaşık bin üretici bulunduğunu söyledi.

Kızıksa’da görülen kuş gribi hastalığında, bütün zararı şirketler görmüş gibi bir izlenim oluştuğunu ifade eden Duran, “Kuş gribi hastalığı nedeniyle üreticiler de büyük şirketler kadar zarar gördü. Yaşadığımız sorunlara yenileri eklendi” dedi. Duran, devletin tavuk yetiştiricilerine destek olmasını isteyerek, “Elektrik tüketimindeki yüzde 40 oranındaki indirim uygulamasının yeniden başlatılmasını, teslim edilen etin kilogramına destek verilmesini ve yüzde 4 oranındaki stopaj ücretinin makul seviyelere çekilmesini bekliyoruz” diye konuştu.

Tavuk yetiştiricilerinin çoğunlukla köylerde bulunması nedeniyle sosyal güvenceleri olmadığına dikkati çeken Duran, “Tavuk denildiğinde akla firmalar geliyor. Bizler ise onların can damarı sayılacak işi yapıyoruz. Bizler olmazsak şirketler, şirketler olmazsa bizlerin olmayacağını biliyoruz. Sektörün sadece firmalardan ibaret olmadığının bilinmesini istiyoruz” dedi.

Başa dön