Ekonomi [27.07.05]

TÜPRAŞ, geçen yıl 10.4 katrilyon liralık üretimden satış gerçekleştirerek, yine Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu oldu.

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2004 Yılı Raporu”nun sonuçları açıklandı. Rapora göre, TÜPRAŞ geçen yılki gibi birincilik sırasını korudu. TÜPRAŞ’ın 2004 yılındaki üretimden satışları 10 katrilyon 446 trilyon 591 milyar 755 milyon lira oldu.

İkinci sıradaki yerini koruyan Ford Otomotiv, 4 katrilyon 445 trilyon 190 milyar 178 milyon liralık üretimden satış gerçekleştirdi. Ford Otomotiv, özel sektör sıralamasında da yine birinci oldu.

Önceki yılın 11’incisi Toyota Otomotiv, geçen yıl 3 katrilyon 348 trilyon 31 milyar 394 milyon lira ile üçüncülüğe yükseldi. Yine sıralamada 4. olan Oyak Renault’un 2004 yılı üretimden satışları 3 katrilyon 279 trilyon 366 milyar 618 milyon lira olarak belirlendi.

ERDEMİR ise 2 katrilyon 966 trilyon 839 milyar 536 milyon lira ile sıralamada bir basamak üste çıkarak 5’inciliği aldı. İlk 10’a giren diğer kuruluşlar da Elektrik Üretim A.Ş., Arçelik, Vestel, Tofaş ve Aygaz olarak sıralandı. İlk 10 kuruluşun 8’i özel, 2’si kamu kuruluşlarından (TÜPRAŞ, Elektrik Üretim A.Ş.) oluştu.

En kârlı EÜAŞ

İSO’nun raporuna göre 2004’te en kârlı ilk 10 kuruluşlar arasında EÜAŞ ilk sırayı aldı. 2003 yılında en fazla kâr eden kuruluş olan TÜPRAŞ 2004 yılında ikinci sıraya geriledi. Üçüncü sırada Ereğli Demir Çelik AŞ var. 2004 yılında en fazla kâr eden 10 kuruluş içinde üç kamu kuruluşu yedi özel sektör kuruluşu bulunuyor. Buna göre en kârlı ilk üç kuruluş da hükümetin özelleştirme programına aldığı kuruluşlardan oluştu. Özelleştirilmeden önce üst sıralarda olan ve 2003 yılında kârlılıkta 2. sırada yer alan Petrol Ofisi ise ancak 10. sırada kendisine yer bulabildi.

Rapora göre, 2004 yılında 500 büyük sanayi kuruluşu toplam ihracatın yüzde 52.6’sını gerçekleştirdi. 2003’te bu oran yüzde 49.9 idi. 2004’te 500 büyük sanayi kuruluşu Türkiye sanayi ihracatının da yüzde 55.3’ünü gerçekleştirdi.

TEKSTİLDE GERİLEME YAŞANDI

Tekstilde yaşanan sorunlar İSO’nun raporuna da yansıdı. Tekstil, giyim, deri ve ayakkabı sektörünün 500 büyük sanayi kuruluşu toplam ihracatı içinde 2002’de yüzde 20.8 olan payı, 2003’de yüzde 17.0’a, 2004’te de yüzde 12.9’a geriledi. Türkiye’nin geleneksel ihracat kalemi olan tekstil ve giyim sektörünün İSO 500 kapsamındaki ihracat artış hızı 2003’te yüzde 10.8 iken, 2004 yılında bu oran yüzde 6.9 oldu. Tekstil ve giyim sektörü 500 büyük ihracatındaki payını koruyamadığı gibi ihracat artış hızının da gerisinde kaldı. İSO Başkanı Tanıl Küçük, bu gelişmeler ışığında istihdamda önemli bir ağırlığı olan tekstil sektörünün sorunlarının giderilmesi için gereken önlemlerin bir an önce alınmasını istedi.

İŞSİZLİK SORUNU

500 büyük sanayi kuruluşunda çalışan sayısı incelendiğinde ise özel büyük kuruluşların çalışan sayısında yüzde 6.1 oranında artış gözlendi. Kamu kuruluşlarında çalışanlarda ise yüzde 10.2’lik bir azalış yaşandı. Toplam çalışan sayısındaki artış ise yüzde 2.4’te kaldı. İSO Başkanı Tanıl Küçük, 500 büyük kuruluşun olumlu performansına rağmen 2004 yılında yalnızca 12.238 kişilik net istihdam artışı sağlamasının işsizlik sorununun çözümünde tek başına özel sektörün başarılı olamayacağını gösterdiğini söyledi.

YABANCILARIN AĞIRLIĞI

Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşu içinde, yabancı sermaye payı bulunan şirketlerin büyük ağırlığı oldu. Raporun hazırlanmasında katkıda bulunan İSO Danışmanı Erdoğan Özötün, 500 büyük sanayi kuruluşu içindeki 149 şirkette değişen oranlarda yabancı sermaye payı bulunduğunu, bu şirketlerin, 500 şirketin toplam üretimden satışlarının yüzde 42.5’ini, brüt katma değerin yarısını, dönem karının yüzde 44.4’ünü, ihracatın yüzde 49’unu, istihdamın yüzde 27.3’ünü sağladığını açıkladı.

Başa dön

İkiz kuleler TOBB’un oldu

TEKEL’e ait İkiz Kuleler için en yüksek teklifi 100 milyon dolar ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verdi. Özelleştirme İdaresi (Öİ) Başkan Yardımcısı Kazım Çalışkan’ın komisyon başkanlığında gerçekleştirilen ihaleye, Yenigün İnşaat ve TOBB katıldı.

Yazılı turun ardından 97 milyon dolar başlangıç, 1 milyon dolar artırım aralığı ile sözlü turlara geçildi. Birinci sözlü turda TOBB 98 milyon dolar verirken, Yenigün İnşaat ihaleden çekildiğini açıkladı. Ardından, ihale komisyonu TOBB’un teklifini revize etmesini istedi. Odalar Birliği kendi arasında yaptığı değerlendirmenin ardından, fiyatı artıramayacağını belirtirken, komisyon başkanı kendi değerlendirmelerine göre fiyatın yeterli olmadığını belirtti ve TOBB’dan yeni bir değerlendirme daha istedi.

Komisyon Başkanı, kamuoyunu rahatlatacak ve yapılan işin verimini ortaya koyabilecek bir fiyat istediklerini söyledi. Bunun üzerine TOBB Başkan Yardımcısı Zafer Çağlayan, teklifi 1 milyon dolar daha artırarak 99 milyon dolara çıkarttıklarını belirtirken, komisyondan “onu düz yapalım” teklifi geldi. Bu söz üzerine Çağlayan, Nasreddin Hoca’nın 99 altın hikayesini hatırlatarak, Komisyon Başkanı’nın “100 yapalım bitirelim” sözleri üzerine, TOBB teklifini 100 milyon dolara çıkardı.

İhale teknik olarak sonuçlanırken, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun (ÖYK) kararının ardından kesinleşecek. Alıcı firma, İkiz Kuleler’in bedelini peşin veya vadeli ödeyebilecek. Vadeli seçenekte yüzde 40’ı peşin, 12 ayda 1 ödemeli, 36 ayda vade farkı ile birlikte ödeme yapılabilecek.

Başa dön

Tütünün alternatifi yok!

Ali Rıza Kılınç

Tarım Bakanlığı geçtiğimiz günlerde bölge illerinde tütün üretiminden vazgeçip yerine “alternatif ürün” yetiştiren çiftçileri destekleyeceğini açıkladı. Diyarbakır Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı M. Lezgin Yalçın, uygulamanın tarımın bitirilmesine yönelik bir politikanın parçası olduğunu ifade etti.

Hükümetin alternatif ürün yetiştiriciliği düzenlemesi ne anlama geliyor?

Bu uygulamayı, Türkiye’nin AB süreci dahil, IMF ve özelleştirme politikalarına kadar birçok alanı ilgilendiren kapsamlı bir politika içinde görmek gerekir. Bu çerçevede bilindiği gibi tütün kotası uygulamasına gittiler. Bugün de çiftçinin tütün yerine alternatif ürün yetiştirmesi halinde destekleneceği belirtiliyor. Çiftçiye tütün yerine başka birşey ek diyorsanız bunun alt yapısını oluşturmanız gerekiyor. Bunlar Türkiye’nin, Tarım Bakanı’nın kendi başına aldığı kararlar değil, bunun hangi baskı gruplarının isteği doğrultusunda yapıldığını herkes biliyor. Türkiye dışa bağımlı bir ülke, ulusal politikası yok. Resmen tarım çökertiliyor.

“Tütüne alternatif ürün” demek gerçekçi mi?

Türkiye’de tütün ekiminin alıcısı belli. TEKEL’e ya da tüccara satıyordur. Ama alternatif ürün dediğinizde neyi ekeceğinizi belirtmiyorsunuz. Çiftçi alternatif ürün ekip de bunun pazarını bulamazsa sorunlu olur. Bu durumda hükümetin çiftçiye “siz alternatif ürün ekin ben sizi desteklerim demesi” doğru bir politika değil. Eğer hükümet çiftçiye alternatif ürün sunuyorsa, bunun rasyonel altyapısını oluşturmak zorunda. Kaldı ki bugüne kadar çiftçi tütün ekiyordu. Tütün ekiminde uzmanlaşmış, kendisini buna göre şartlandırmıştı. En önemlisi, pazar garantisi vardı. Şimdi pazar garantisi olmayan bir ürün ek dendiğinde çiftçi buna karşı çıkar.

Pancar ekimi de aynı şekilde kota aldı. Tütüne getirildi, pamuğa yakında getirilecek.

Bölgede tütün ekimi olmazsa ne tür sorunlar ortaya çıkar?

Adıyaman’da kurak tütün yetiştirilen yerler var. Ama her yerde kurak tütün yetiştiremezsin. Harran’da düne kadar çiftçi buğday ekiyordu. Çünkü kuraktı çöldü. Su geldikten sonra çiftçi kendiliğinden suya dayalı ürünler yetiştirmeye başladı. Tütün ise çok daha farklı alanlarda yetişiyor. Diyarbakır’da Kulp, yine Hazro, Silvan, yine Muş’ta, Bitlis’te tütün ekimleri yapılıyor. Bitlis’i ele aldığımızda küçük bir yer. Gelişmesi sınırlı, sanayisi yok. Bir tek tarlaya dayalı gelir var. O da tütün üzerine endekslenmiş. Birden bire tütün ekiminin önüne engel koyup tütün ekemeyeceksiniz. Onun yanında TEKEL Sigara Fabrikası var onu da kapatıyorsun. Yani hem sanayisini yok ediyorsun, hem de tarımdaki istihdamı daraltıyorsun. Buna karşı bir alternatifte geliştirmiyorsun. Bu politika yanlış.

Başa dön