Kültür - Sanat [21.03.05]

Mukadder Ekrem

Eğildiği konular ve özgün yazılarıyla Kürt kültür ve edebiyatı alanında önemli bir yer edinen Tîroj, yeni sayısı ile birlikte iki yıllık yayın hayatını geride bırakıyor. İki ayda bir yayınlanan dergi, özellikle dosya konuları ve bu konuları ele alış biçimiyle beğeni topladı.

Kürtlerde sözlü edebiyat, müzik ve sinema gibi konuları masaya yatıran dergi, AB ve azınlıklar sorunu, anadil gibi güncel konuları da işledi. Sayfalarında çeşitli edebi ürünlere de yer veren derginin mart sayısında ise Newroz ve göç konuları masaya yatırılıyor.

Kürt kültürünün tanıtılması ve geliştirilmesini amaçlayan dergi, genç kalemlerin çabasına özel bir önem veriyor.

Tîroj’un kendini ifade etmek istediği alanda ilerlediğini belirten Yazıişleri Müdürü Bülent Ulus, ileriye dönük olarak da şunları söyledi; “Kürt kültürü üzerinde yoğunlaşan asimilasyon amaçlı saldırılara karşı uyarıcı olabilmek, genç okurlarla, yazarlarla daha fazla buluşabilmek, üniversetelerde tartışma platformları yaratabilmek, Kürdoloji alanında meydana gelebilecek gelişmelere katkı sunmak, Türk aydın ve yazarlarla Kürt aydın ve yazarları buluşturmada daha önemli çabalar içinde olmak.”

Kürt kültür, sanat ve edebiyat dergisi Tîroj yeni sayısı ile birlikte 3. yılına girdi. Dönüp baktığınızda kendinizi bu alanın neresinde görüyorsunuz?

Tîroj’un doğum günü 21 Mart Newroz Bayramı. Dergi yayın hayatına 2003’ün Newroz’unda başladı. 2005’in Newroz’unda çıkan 13. sayımızla birlikte 3. yılımıza girdik. Tîroj, kürt kültür, tarih, sanat ve edebiyatında önemli bir ihtiyacı yanıtladı. Çıkan sayılarımızın ana omurgasını kültür, edebiyat ve sosyal-toplumsal gelişmeler oluşturdu. Bu da derginin kendisini ifade etmek istediği bir alanda ilerlediğini gösteriyor.

Tîroj yayın hayatına başlarken çeşitli hedefleri vardı. Bu hedeflerini ne oranda gerçekleştirdi?

Bazı eksikliklerle birlikte hedeflerini önemli oranda gerçekleştirdiğini söyleyebiliriz. İstikrarlı bir yayın, genç yazarlara kürsü olabilme, Kürt kültür ve sanatının tanıtılmasında rol oynama, Kürt aydın ve yazarları dergide buluşturma gibi konularda belli bir düzey yakaladı.

Türk ve diğer milliyetlerden aydın ve yazarları da bu çabaya dahil etmede, Kürt emekçilerinin, ezilenlerinin yaşamını sayfalara taşıma gibi konularda ise henüz istenen bir yerde olmadığımızı düşünüyoruz. Kısa denebilecek bir zaman diliminde ortaya çıkan tablo üzerinden, bunları aşabileceğimizi de görüyoruz.

Bugüne kadar yayınlanan Kürt kültür dergileri, yayın hayatına çeşitli zorluklardan dolayı son vermek zorunda kaldılar. Tîroj’un düzenli periyotlarla ve zenginleşerek çıkması bir başarı ise bunu neye borçlusunuz?

Yayıncılığın önemli esaslarından biri istikrar. Kürt dergiciliğinin belki de en fazla sıkıntılı olduğu konu ise denilebilir ki istikrar. Yayın kurulunda yer alan arkadaşlarımızın daha önceki deneyimleri ve bunun prensip olarak ele alınması okuyucunun beğenisiyle birleşince istikrarlı bir yayın hayatı sağlanmış oldu.

Tîroj sadece bir boşluğu mu dolduruyor sizce?

Tîroj yayın hayatına başladığında okurla şu veya bu şekilde buluşan, buluşmaya başlayan dergiler vardı. Ancak bugün bu dergilerin bir kısmı ya kapandı ya da düzensiz bir periyotla çıkıyor.

Tîroj, Kürt tarihinde önemli izleri olan (başta Celadet Bedirxan’ların çıkardığı Hawar olmak üzere) yayınların deneyimlerini, çabalarını takdirle karşılıyor. Bu birikimden de yararlanmaya çalışıyor. Bütün yayınların ortak çabası olan Kürt ulusal kültürünün geliştirilmesi ve ilerletilmesinin yanında, Tîroj’un Kürt kültürünü sanatını, edebiyatını diğer halklara anlatma çabası kendine özgüdür. Tîroj bu alanda çıkan dergilerden farklı olarak halkların birbirlerinin kültüründen birçok şeyi öğrenebileceğini de göstermiş oluyor. Yayıncılığımızda hem Kürtçe yazan yazarlara, hem de konusunda yetkin, duyarlı ancak Kürtçe yazamayan Kürt ve Kürt olmayan diğer yazarlara kürsü olması da bir anlamda Tîroj’a özgüdür.

Türkçe yazılarla gerek Kürt olup Kürtçe okuma yazma bilmeyenlere, gerekse Kürt olmayıp Kürt kültürünü, tarihini, edebiyatını merak eden okurlara seslenmesi de Tîroj’un özgünlükleri arasında sayılabilir. Bu özgünlükler arttırılabilir.

Bu durum Tîroj’un boşluğu dolduran bir dergi değil kendi özgünlükleri ile varlığını sürdüren, sürdürecek olan bir dergi olduğunu gösteriyor. Kürt dergiciliğinin de içinde bulunduğu koşullar nedeniyle, bazı çevreler başlangıçta böyle yorumlamış olabilirler. Ancak Tîroj bir kültür hazinesini günışığına çıkarma misyonu ve kendine özgü yayın anlayışıyla yayınını sürdürecek.

Sizce bu alanda yeni yayınlara ihtiyaç var mıdır?

Bir ya da birkaç derginin halkın ihtiyaçlarını karşıladığını, başka yayınlara ihtiyaç olmadığını söylemek mümkün değil. Bir halkın toplumsal gerçekliğini sadece kültür ve edebiyat ile sınırlandırmak da mümkün değil. Mizah, tiyatro, sinema, bilimsel yayınlar, tarih, arkeoloji, kitap eleştirisi gibi kendi alanında özgül başka yayınlara da ayrıca ihtiyaç vardır.

Tîroj’un ‘hedef kitlesi’ ile ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kürtlerin nüfusu, politik, kültürel duyarlıkları gözönünde bulundurulursa, buna olumlu yanıt vermek mümkün olmuyor. Ancak yıllarca süren asimilasyonun, yasakların etkisini, özellikle Kürtçenin eğitim dili olamaması gibi faktörleri ve Kürt yayıncılığının genel durumunu gözönünde bulundurduğumuzda ise küçümsenmeyecek bir kitle ile de buluştuğunu görüyoruz. Burada önemli sorunlardan biri ise dağıtım da yaşanan olumsuzluklardır.

Tîroj’un dağıtımı Yay-sat üzerinden gerçekleşiyor. Bayilerin bir kısmı Kürtçe veya Kürtleri anlatan bir dergiyi satmakta sorun çıkarabiliyor. Dergi ya raflara çıkarılmıyor ya da istendiğinde böyle bir dergi yok denebiliyor. Bunları da zaman içinde okuyucuya dayanarak aşacağımızı düşünüyoruz.

Peki, okur profiline dair neler söylenebilir?

Tîroj’un okur profili homojen bir özellik göstermiyor. Farklı eğilimlere sahip birçok insanın dergiyi ilgi ile izlediğini görüyoruz. Derginin Kürt kültürünü, sanatını, edebiyatını geliştirici ürünlere nesnel biçimde yer vermesinin böyle bir okuru ortaya çıkardığını düşünüyoruz.

İleriye dönük hedefleriniz neler?

Derginin sürekliliği olan bir özelliğe sahip olması, Tîroj’un yayın hayatına başlarken saptadığı hedeflerinin yine bu özelliklerini korumasını gerektiriyor. Bunun yanında meydana gelen bazı gelişmeler de yeni hedeflerin ortaya çıkmasına neden olabiliyor.

Tîroj’un hedeflerini ise şöyle özetleyebiliriz: Kürt kültürü üzerinde yoğunlaşan asimilasyon amaçlı saldırılara karşı uyarıcı olabilmek, genç okurlarla, yazarlarla daha fazla buluşabilmek, üniversetelerde tartışma platformları yaratabilmek, Kürdoloji alanında meydana gelebilecek gelişmelere katkı sunmak, Türk aydın ve yazarlarla Kürt aydın ve yazarları buluşturmada daha önemli çabalar içinde olmak.

Diğer ülkelerde yaşayan yazarlarla aydınlarla daha yakın ilişkiler geliştirebilmek, emekçilerin yaşamına, Kürt bölgesindeki iktisadi ve toplumsal sorunlara, kentlerin kültürlerini, tarihsel özelliklerini yansıtan yazılara yer vermek, geleneksel formlara, sözlü Kürt edebiyatına ilişkin araştırmalara yer vermek.

Önemli hedeflerden biri de derginin yayın periyodunda yakalanan istikrarı sürdürmek.

Tîroj için ne dediler?

Şefik Beyaz (Kürt Enstitüsü Başkanı):

Tiroj Kürt edebiyatı alanında önemli bir boşluğu dolduruyor. Yayın süresince bunu kanıtladı. Bu sevindirici ve olumlu bir gelişme. Bu sadece Kürtler açısından değil aslında. Çünkü Tiroj’un karma bir okuyucu kitlesi var ve dolayısıyla onlar da az çok Kürtlere ve Kürt edebiyatına ilişkin tanıma ve bilgi sahibi olabiliyorlar. O açıdan Tiroj’u kutlamak lazım. Tiroj’u severek izliyor ve okuyorum. Ve Tiroj’un yaşatılması için ilgili herkes elinden geleni esirgememeli ve esirgeyeceğini düşünmüyorum.

Hasan Kaya (yazar):

Şu anda Türkiye’de kültür sanat dergisi olarak Tiroj’u aşan bir dergi yok. Tiroj en iyisi bence. Biraz daha profesyonel yazarlar yer alabilir diye düşünüyorum ama amatörlerin yer alması da güzel ve iyi bir şey.

Necmiye Alpay (Yazar):

Tîroj, ışık demeti. Tîroj okumak zor: Birazcık dikkat ettiniz mi sarsıyor sizi. Yalnızca Kürtçe ve Türkçe olmasıyla değil, konularını ele alış ve sunuş tarzıyla da etkileyici. Hem suçluluk ve huzursuzluk, hem sevinç yaratan, özgür ruhlu bir dergi. Edebiyat ve kültür tarihinde özel bir yeri olacak.

Üzeyir Avcı (yapımcı-yayıncı):

Kürt yayıncılığı alanında kültür sanat ağırlıklı çizgisi ile kısa sürede kendine küçük bir yer açmış olması bize onun tercih edilen okunan bir dergi olduğunu gösteriyor.

Başa dön