Ekonomi [22.09.04]

Gündeme geldiği günden bu yana tartışılan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı Projesi şaibelerle devam ediyor. Proje ile ilgili Türkiye ve projenin en büyük ortaklarından BP arasında imzalanan “ev sahibi ülke anlaşması” BP’ye hattın geçtiği bölgelerde adeta hükümranlık hakkı tanırken, Türkiye’de hattın geçtiği bölgeye devletin resmi araçları bile yaklaştırılmıyor. Avrupa kamuoyu ise hattın inşaatındaki usulsüzlükleri tartışıyor.

BTC Projesi’nin 2005 yılında bitmesi bekleniyor. Hattın inşaatı ile ilgili şaibeler Avrupa’da kamuoyunu meşgul ederken, Türkiye’de kimseden ses çıkmıyor. Proje ile ilgili Türkiye’yi ilgilendiren en önemli konulardan bir tanesi “ev sahibi ülke anlaşması.” Türkiye ve hattın en büyük ortaklarından BP arasında 2000 yılının sonunda imzalanan anlaşmaya göre, BP boru hattının geçtiği her üç ülke de, gerek boru hattının inşaatı gerekse inşaatın bitiminden sonra çıkacak tüm yasalardan muaf tutuluyor. Boru hattının geçtiği ülkelerde çevre, sosyal ve insan hakları içerikli yasalarla ilgili boru hattı işletmesi herhangi bir kâr kaybına uğrarsa, bunu bu ülkeden tazmin etme hakkına sahip. Yani Türkiye’den geçen 1.037 kilometrelik hat boyunca devletin değil, BP’nin yasaları geçerli.

BP Cumhuriyeti

Anlaşma, hattın geçtiği bölgelerde halkın kullandığı kaynakları, BP başta olmak üzere proje ortaklarına istenildiği gibi kullanma hakkı veriyor. Ama köylüler yeraltına gömülü boru hattı boyunca bina yapamayacak, ağaç dikemeyecek. Buna karşın konsorsiyum, hat üzerine istediği inşaatı, insanların ve hayvanların geçişlerine engel oluştursalar bile yapabilecek. BTC petrol boru hattı boyunca tüm yasama ve yürütme yetkileri, BP’nin başını çektiği konsorsiyuma geçecek.

Geçiş izni yok

Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı İsmet Cengiz, Horasan’ın kuzeyinde MTA’ya ait resmi bir araç ile örnek almaya gittiklerini dile getirerek hattın inşaatının yanından geçmek zorunda kaldıklarını ancak, görevlilerin arabanın geçmesine izin vermediğini ifade etti. Cengiz “Bu devletin resmi aracı dedik, geçmek zorundayız dedik. Ancak izin verilmedi. Başka yol bulup geçmek zorunda kaldık. İnşaatın etrafında tamamen özerk bir bölge yaratılmış durumda. Boru hattı güzergahına bölge halkı da dahil kimse yaklaştırılmıyor” diye konuştu. Hattın ayrıca aktif fay hattının üzerinden geçtiğini dile getiren JMO Başkanı İsmet Cengiz, buna ilişkin hiçbir tedbir alınmadığına dikkat çekti.

BORULAR SIZDIRIYOR

Hattın Türkiye bölümünde bunlar yaşanırken, BP’ye danışmanlık yapan Derek Mortimore, BP tarafından seçilen kaplama malzemesinin hatalı olduğuna dair bir rapor hazırladı. Mortimore, 2002’de hazırladığı raporda, hattın o güne kadar gömülen kısımlarındaki kaplama malzemesi değiştirilmez ise borularda sızıntılar olacağı yönünde uyardı. 2003 yılında boruların sızdırma yaptığı anlaşıldı, ancak gömülen borular, tekrar çıkarılıp değiştirilmedi. Olayın, 2004 Şubat ayında Sunday Times gazetesine yansıması üzerine, İngiliz Parlementosu’nda, Ticaret Bakanı başta olmak üzere BTC projesine kredi verilmesini onaylayanlarla ilgili soruşturma açıldı. İngiltere Parlementosu Ticaret ve Endüstri Komitesi Başkanı Martin O’neil, İngiltere Export Kredi Garanti Dairesi’ni, BTC’ye 150 milyonluk krediyi vermeden önce, insan hakları ve çevre konularını doğru dürüst incelememekle suçladı. Komite, BTC boru hattında, 150 bin kaynak noktasında kullanılan korozyunu önleme maddesinin hatalı olduğuna dikkat çekti. Soruşturma hâlâ devam ediyor.

EN BERBAT BORU HATTI

BTC ile ilgili şaibeli olaylar bununla da bitmedi. Derek Mortimore’un ardından BTC hattının Türkiye bölümünde çalışan Dennis Adams, Colyn Burrell, Mike Morley projenin “bugüne kadar en berbat boru hattı projesi” olduğu yönünde bir açıklama yaparak projedeki hataları şöyle sıraladılar:

Boru hattı, deprem riski taşıyan bir bölgeden geçmesine rağmen, konuyla ilgili işinde uzman kişilerin çalıştırılmaması.

Beklenen hizmeti verecek, malzemenin ve inşaat yöntemlerinin kullanılmaması,

Gerek kaynak işlerinde gerekse diğer alanlarda yaşanan mühendislik sorunları;

İnşaat kalitesi ile ilgili test ve denetimlerin yapılmaması, konuya ait raporların tutulmaması,

Sorunlara dikkat çeken deneyimli personelin tehdit edilmesi ve işten atılması,

Adam kayırma ve hatırlıları işe alma, atılan deneyimli personelin yerine, torpilli kalitesiz personelin yerleştirilmesi,

Korunma sağlanmadan kullanılan kansorejen maddeler de dahil olmak üzere sağlık ve emniyet konularındaki hatalar,

Su kaynaklarının kesilmesi, kullanımının engellenmesi ve kazı cürufunun işlenmiş tarlalar üzerine atılıp yayılması da dahil olmak üzere, yerleşimlerin ve geçim kaynaklarının tahrip edilmesi;

Malzeme ya da hizmet alınan yerel işyerlerine ödeme yapılmadığından, bunların iflasına neden olunması; Bu açıklamaların ardından ise Avrupa Parlementosu üyesi Sarah Ludford, konuyu Avrupa Parlementosu’na götürdü.

HAT SAATLİ BİR BOMBA

Jeoloji ve Petrol Yüksek Mühendisi Tufan Erdoğan

Olaylar tam bir kepazelik. Yaşanan olaylardan teki bile hattın yapımının durdurulmasına yeter. Ama Türkiye’de hiç kimseden ses çıkmıyor. Hiçbir işe yaramayacak bir boru hattı üstelik. Şişirilmiş rakamlarla bile boru hattının ancak yarısı doluyor. Ne Azerbeycan’ın ne de Kazakistan’ın elinde bu boru hattını dolduracak petrol yok. BTC içinden petrol geçmeyecek, tarihin en büyük gaflarından biri. Her açıdan kepazelik, parasal açıdan bakıldığında da öyle. Toplam 2.95 milyar dolar olacağı hesaplanarak başlanan hattın maliyeti, daha şimdiden 3.7 milyar doları aştı. Yapılan anlaşmaya göre, 2.95 milyar doların yüzde 30’unu konsorsiyumu oluşturan şirketler öderken, yüzde 70’i alınan kredilerle karşılanıyor. Türkiye kendi topraklarındaki masraflar 1.4 milyar dolar’ı geçerse üstünü doğrudan kendisi ödeyecek. Türkiye BTC için ne kadar para harcadı? Yapılan anlaşmaya göre BP’ye uygulanabilecek hiçbir yasa yok. Yetkililer bunu görüp harekete geçecek mi? Hat tam bir saatli bomba iken hiçbir yetkiliden ses çıkmıyor.

Başa dön

KESK’den Hazine’ye siyah çelenk

KESK üyesi kamu emekçileri, Hazine Müsteşarlığı’nın önüne siyah çelenk bıkararak, IMF programında ısrarlı olan hükümeti protesto ettiler.

KESK Başkanı Sami Evren, hükümeti sağduyuya davet ederek, genel grevin kapıda olduğunu söyledi. Evren, hükümetin IMF ile işsizlik yoksulluk değil, emekçilere yönelik yeni saldırıları konuştuğunu ifade ederek, Çalışma Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de işsizliğin, gelir dağılımındaki adaletsizliğin arttığını söyledi. Ne IMF’nin ne de hükümetin gündeminde emekçiler ve sorunları olmadığını dile getiren Evren, IMF’nin tek derdinin verdiği borçları geri almak olduğunu söyledi. Hükümetin üç yıllık stand-by anlaşmasının koşullarını hazırladığını belirten Evren, AKP’nin tercihini yaptığını, bu tercihin halktan yana bir tercih olmadığını ifade etti. “İşimize, aşımaza, emeğimize sahip çıkalım. Ülkemizi yağmalayanları ülkemize sokmayalım” diyen Evren, Başbakan ve hükümeti sağduyuya çağırdı. Evren, “Emekçilerin sesine kulak verin, aksi takdirde, genel grev geliyor. Türk-İş’le görüştük, DİSK’le görüşeceğiz. Hükümet artık emekçileri görmezden gelemez” diye konuştu.

IMF ÖN GÖRÜŞME YAPTI

IMF heyetinin, 3 yıllık yeni programa dönük Ankara’daki temasları çerçevesinde, Uluslararası Para Fonu (IMF) Türkiye Masası Şefi Rıza Moghadam ile Hazine Müsteşarı İbrahim Çanakçı, “ön görüşme” çalışması yaptı. Alınan bilgiye göre, Hazine Müsteşarlığında yapılan toplantı 1.5 saat sürdü. Görüşmede, Makro finansman ve bütçe konularının ağırlıklı olarak ele alındığını belirten yetkililer, “Çalışma Grupları”na geçileceğini söylediler. Devlet Bakanı Ali Babacan tarafından oluşturulan Makro Çerçeve Ekibi, “Ödemeler Dengesi Ekibi, Bütçe Ekibi, Finansman Ekibi, Vergi Reformu Ekibi, Sosyal Güvenlik Ekibi, Bankacılık Reformu Ekibi ve Para Politikaları Ekibi” olmak üzere, toplam 7 ekipten meydana geliyor. Her ekipte konusunda uzman yetkililer bulunuyor. Ekiplen düzenli şekilde kendi arasında toplanarak makro ekonomideki gelişmeleri değerlendiriyor.

Başa dön

TÜSİAD’dan sağlık reformu

Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği’nin (TÜSİAD), “Sağlıklı Bir Gelecek: Sağlık Reformu Yolunda Uygulanabilir Çözüm Önerileri” başlıklı raporu, 23 Eylül’de İstanbul’da açıklanacak. TÜSİAD ile Johns Hopkins International (JHI) arasında yapılan anlaşmaya dayanarak, Johns Hopkins Üniversitesi Bloomberg Halk Sağlığı Okulu öğretim üyeleri Prof. Dr. Laura Morlock, Yrd. Doç. Dr. Hugh Waters ve Prof. Dr. Alan Lyles ile JHI yerel danışmanı Dr. S. Haluk Özsarı ve JHI araştırma asistanı Dr. Göksenin Aktulay tarafından hazırlanan çalışmanın tanıtımı, Sabancı Center’da yapılacak. Toplantının açılış konuşmalarını, TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Sabancı ile Sağlık Bakanı Recep Akdağ yapacak.

Başa dön