Ekonomi [21.09.04]

ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Eric Edelman süpriz bir şekilde, Tarım ve Köyişleri Bakanı Sami Güçlü’yü ziyaret etti. Basına sadece görüntü alması için izin verildi. Görüşmenin içeriği konusunda hiçbir açıklama yapılmadı.

Görüşme talebinin Edelman’dan geldiği ziyarette ise Türkiye için önemli iki konu masadaydı. Türkiye’nin pirinç ithalatına karşı uyguladığı önlemler ve et ithalatı yasağı. Edelman’ın bu ilk ziyareti değil, geçtiğimiz hafta da Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen ile bir araya gelmişti. Görüşmeleri sürdüren tek yetkili Edelman değil. ABD Ticaret Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Eric Stewart da geçtiğimiz günlerde Ankara’da bir görüşme yapmıştı.

ABD, Türkiye’nin et ithalatına izin vermesini, pirinç ithalatına karşı uyguladığı önlemleri kaldırmasını istiyor. Başta Edelman olmak üzere ABD, Bakan Güçlü’yü, Türkiye’nin et ithalatına izin vermemesinin ve pirinç ithalatına tarife kotası uygulanmasının, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olduğunu hatırlatarak, sıkıştırıyor.

Hatırlanacağı üzere, 2003 yılında DTÖ’nün Meksika’nın Cancun kentinde gerçekleştirdiği toplantıda “gelişmekte olan” diye tanımlanan ülkeler ABD ve AB tarım dayatmalarına karşı ortak hareket ederken, uluslararası anlaşmaları gözü kapalı imzalayan Türkiye söz konusu ortak hareket içerisinde yer almamıştı. DTÖ’nün, 27-30 Temmuz 2004 arasında Cenevre’de gerçekleştirilen ve çerçeve anlaşmanın imzalanmasıyla sonuçlanan, son toplantısında da Türkiye’nin tavrı değişmedi. Altına imza atılan ve tarımda; desteklerin, ihracat sübvansiyonlarının ve gümrüklerin önce azaltılıp sonra kaldırılmasını hedefleyen anlaşmanın ülke tarımını bitireceği yönündeki eleştirilere Tarım ve Köy İşleri Bakanı’nın cevabı hazırdı: “Türkiye’nin planı hazırdır.”

DTÖ silahı

Bakanın hazır olup olmadığı bir yana, uluslararası anlaşmaları silah gibi kullanan ABD harekete geçmiş durumda. ABD Türkiye’den pirinç ithalatına uyguladığı yüksek gümrük vergilerini indirmesini ve et ithalatını kolaylaştırmasını istiyor. Oysa tarım pazarını ithal ürünlere kaptıran Türkiye’de pirinç ve et düşmeyen son kaleler durumunda. Pirinçte geçen sene üretim, tüketimin yüzde 70’ini karşılar durumdaydı. Bu yıl ise üretim açığı görülmediği ve bu nedenle ithalata gerek olmadığı belirtiliyor. Fakat ABD yine de Türkiye’ye pirinç pazarlayabilmek için bastırıyor. Pirinç ve hayvansal ürünlerde de ithalatçı konuma gelirsek pazarımız tamamen ithal tarım ürünleriyle dolacak, bütün kaleler düşmüş olacak.

Edinilen bilgilere göre, ABD, Türkiye ile yapılan görüşmelerden olumlu sonuç alınmaması halinde, konuyu DTÖ müzakere platformuna götürebileceğini belirtiyor. Türkiye, et ithalatında kontrol verilmemesine gerekçe olarak BSE (deli dana) hastalığını gösteriyor. Birçok ülke aynı gerekçe ile et ve canlı hayvan ithalatına izin vermediği için, bu konu DTÖ platformunda savunulabilecek nitelikte görünüyor. Ancak Türkiye’nin pirinçte ithalat için tarife kotası uygulamasını savunabileceği bir mazereti yok. Uluslararası anlaşmaların bir gün yaptırıma dönüşeceği biliniyordu. ABD, kendi çıkarları doğrultusunda, kendisinin anlaşma hükümlerini ihlal etmesine aldırmaksızın, Türkiye’yi taahhütlerini yerine getirmesi için köşeye sıkıştırıyor. Sıkışan hükümetin tavrı ise tıpkı Edelman’la yapılan toplantının içeriğini sakladığı gibi uluslararası anlaşmaların şartlarını da gizlemek.

DESTEK DE ELDEN GİDİYOR

Türkiye uluslararası ticaret anlaşmalarının altına koşulsuz imza atmasının bedelini elindeki son kaleleri kaybetmekle ödeyeceğe benziyor. İthalatın önünün açılmasıyla pazarı yurtdışından gelen ürünlere kaptıran ülke üreticilerini önümüzdeki günlerde, uluslararası anlaşmalar gereği tarımsal destekten tamamen yoksun kalma gibi bir başka tehlike bekliyor. AKP Hükümeti, şu anda kayıt sisteminde yer alan ve tarımsal üretim yapan çiftçilere dekar başına 16 milyon lira olan Doğrudan Gelir Desteği uygulamasının Dünya Bankası ile yürütülen bir çalışma olduğunu anımsatarak, uygulamanın 2005’te biteceğine dikkat çekiyor. Doğrudan Gelir Desteği uygulamasını ortadan kaldıracak olan hükümet 2006 yılında çiftçiye verilen tarım desteğini yarı yarıya düşürecek.

Başa dön

Evsahiplerinin yarısı kaçakçı

Türkiye, vergi kaçağının önüne geçemiyor. Vergisini peşin ödeyen işçi ve memurlar dışında ev sahiplerinin yarısı, patronların ise büyük bir çoğunluğu vergi kaçırıyor. Ankara Defterdarlığı’nın bu yılın 8 ayında gerçekleştirdiği vergi denetimleri, ülkedeki vergi kayıp ve kaçağının boyutlarını bir kez daha gözler önüne serdi.

Vergi denetim ekipleri, bu yılın Ocak-Ağustos döneminde piyasada yaptıkları gündüz denetimlerinde, 164 bin 885 mükellefi incelemeye aldı. Ekipler, vergi kaçırdığı ya da getirilen düzenlemelere aykırı hareket ettiği belirlenen 32 bin 802 mükellef için ceza tutanağı düzenledi. Gece denetimlerinde ise 10 bin 544 mükellef nezdinde incelemede bulunuldu. Bu denetimlerde de bin 669 mükellef için cezai işlem yapıldı. Böylece gündüz denetimlerinde, incelemeye alınan her 5 mükelleften 1’ine, gece denetimlerinde ise 6 mükelleften 1’ine ceza kesildi.

Kira geliri gizleniyor

Gelir idaresi, bu dönemde bütün kamu kurumları ile özel sektör firmalarından, çalışanlarının özel gider indirimine konu ettikleri kira ödemeleri içinde istisna tutarını aşanların belgelerini istedi. Kira geliri olan mülk sahipleri ile gayrımenkul sermaye iradı bildiriminde bulunanların listeleri karşılaştırıldı. Bu incelemede, özel gider indiriminde kullanılan 58 bin 520 kira kontratına karşılık, beyan edilen kira geliri sayısı 11 bin 380, devletten gizlenen kira geliri tutarı da 11 trilyon 792.3 milyar lira olarak tespit edildi. Ankara dışında oturan ev sahipleri için diğer illerde yapılan tarama neticesinde ise bu defa özel gider indiriminde kullanılıp beyan edilmeyen kira kontratı sayısı 28 bin 902, inceleme neticesinde beyan ettiği tespit edilenlerin adedi de 18 bin 238 olarak belirlendi. Bu şekilde de kira geliri bulunan her 2 ev sahibinden birinin vergi kaçırdığı anlaşıldı. 5’den fazla gayrımenkulu olanlara ilişkin emlak listelerinin araştırılması çerçevesinde de 400 bin mükellefle ilgili taramanın devam ettiği bildirildi.

Kaçak işçi çalıştırılıyor

İşçi tespitine dönük olarak Ankara Defterdarlığı Ankara Sigorta Müdürlüğü ile koordineli yürüttüğü çalışmalarda 8 bin 415 firma büyüteç altına aldı. İncelenen firmaların bin 684’ünün işe başlama bildiriminde dahi bulunmadığı ortaya çıktı. Patronların çalıştırdıkları işçileri bildirip bildirmediğine ilişkin denetimlerde de, 5 bin 254 işyerinin çalışan sayısını tam bildirmesine karşılık, 2 bin 423’ünün eksik, 738’inin ise hiç bildirmediği tespit edildi.

Denetimler, işçi ve memurların vergisini peşin olarak ödediği ülkemizde, diğer kesimlerin ise vergi ödememeyi adeta alışkanlık haline getirdiğini de gösterdi. Sektörel incelemelerde halk ekmek bayilerinden halk otobüslerine, servis aracı işletmelerinden sinema salonlarına, inşaat sektöründen un fabrikatörlerine, ticari minibüslerden dernek lokali işletmelerine, oto galericilerden antika ve sosyete pazarlarına, doğalgaz firmalarından düğün salonlarına ve sürücü kurslarına kadar hemen herkesin vergi kaçırdığı belirlendi. Kredi ve Yurtlar Kurumu’na bağlı yurtlarda faaliyet gösteren hizmet işletmeleri ile temizlik ve güvenlik işkolunda çalışan firmalar da vergi kaçırdıkları için ceza kesilenler arasında yer aldı.

RANTİYE VE KUYUMCULAR İNCELENİYOR

Bu arada Maliye Bakanlığı aralarında Ankara’nın da bulunduğu 21 ilde 6 Ağustos’da yapılan hasılat tespitinin ardından, bulunan değerlerin doğruluğunu belirlemek için kaydı envanter çalışması başlattı. Yetkililer, kuyumcuların önceden öğrenmesi nedeniyle istenen sonucun tam alınamadığı bu denetimle ilgili değerlendirme işlemlerinin sürdüğünü söylediler.

Maliye, kuyumcuların yanı sıra vergi kapsamında bulunan menkul sermaye iradı gelirlerine yönelik vergi taramasını da sürdürüyor. Bu çerçevede Ankara’da menkul sermaye iradı elde eden 37 bin mükellefin, bağlı oldukları vergi dairelerinde kayıtlarının bulunup bulunmadığı ve gelirlerini beyan edip etmedikleri araştırılıyor.

Başa dön

Babacan IMF’nin yanından ayrılmayacak

Devlet Bakanı Ali Babacan, imzalanacak 3 yıllık yeni programa dönük görüşmelerde bulunmak üzere Türkiye’ye gelen IMF Türkiye Masası Şefi Rıza Moghadam ile ilk toplantısını yaptı. Ayrıca Babacan IMF heyetinin tüm görüşmelerinde yanlarında bulunacak.

Alınan bilgiye göre, görüşmede, çalışma programı ve Babacan tarafından oluşturulan Makro Çerçeve Ekibi’nin çalışmaları ele alındı. Moghadam ile yaklaşık iki saat süren görüşmede, ay sonuna dek yapılacak müzakerelerin konu başlıkları da konuşuldu. Babacan tarafından oluşturulan Makro Çerçeve Ekibi ise “Ödemeler Dengesi Ekibi, Bütçe Ekibi, Finansman Ekibi, Vergi Reformu Ekibi, Sosyal Güvenlik Ekibi, Bankacılık Reformu Ekibi ve Para Politikaları Ekibi olmak üzere, toplam 7 ekipten oluşuyor.

Düzenli olarak kendi arasında toplanarak makro ekonomideki gelişmeleri değerlendiren ekipler, belirli aralıklarla da Bakan Babacan başkanlığında bir araya gelerek Babacan’a bilgi veriyorlar.

Bu arada Devlet Bakanı Babacan’ın, ekim başındaki IMF ve Dünya Bankası toplantılarına kadar, Ankara’da IMF ile görüşmelerin başında bulunacağı ve bu süre içinde yurt dışına çıkmayarak tamamiyle görüşmelere odaklanacağı öğrenildi.

IMF heyetinin Ankara’daki temasları çerçevesinde, ekonomideki son gelişmeler konusunda bilgi alarak, düzenli toplantılar yapacağı da kaydedildi.

Müsteşar ile görüştü

Bu arada Moghadam Hazine Müsteşarı İbrahim Çanakcı ile bir süre görüştü. Daha sonra, Hazine, DPT, Maliye Bakanlığı, Merkez Bankası uzmanları ile IMF heyeti arasında toplantılara geçildi. Hazine’de yapılan görüşmelerde, çalışma programı, ekonomideki gerçekleşmeler ile uygulanmakta olan yapısal reformların ele alındığı öğrenildi.

Başa dön