Ekonomi [01.07.04]

Devlet İstatistik Enstitüsü 2004’ün ilk üç aylık büyüme rakamlarını açıkladı. DİE’nin süpriz olarak değerlendirdiği rakamlara göre Türkiye ekonomisi yüzde 12.4 büyüdü. Büyüme rakamlarını “Tümü gelir kaybına uğramış bir toplumun büyümesi” olarak değerlendiren iktisatçı Mustafa Sönmez, büyümenin bu kadar övülecek, kutsanacak bir şey olmadığına dikkat çekti.

Ekonomide ilk üç aylık büyümeyi gazetemize değerlendiren İktisatçı Mustafa Sönmez, açıklanan rakamların süpriz olmadığını söyledi. Sönmez, “Üç ay ısınmış ekonomiydi. Düşük kur etkisiyle ciddi bir ithalat girişi vardı. Bankaların epey tüketici kredisi kullandırması söz konusuydu. Hem iç talep görece artmış olması, ihracat temposunun sürüyor olması, hem de turizmin ciddi atak halinde olması büyüme temposunu getirdi” diye konuştu. Ancak Sönmez, Türkiye’nin artık büyümenin niceliğinin değil niteliğinin tartışılması gerektiğine dikkat çekti.

Düzelmeyen rakamlar

İktisatçı Sönmez’e göre, yüzde 10-12 büyüme artışları değil, bu büyüme neyin nesi ona bakılması gerekli. Sönmez bu noktada büyümeye rağmen düzelmeyen göstergelere dikkat çekti;

İstihdam artmıyor

Reel gelirlerde iyileşme yok

Borç stokunda iyileşme yok.

Sönmez bu konularda iyileşme olmuyorsa büyümenin o kadar pozitif sayılabilecek bir şey olmadığını vurguladı. “Başından beri yapısallık kazanan bir yoksullaştırıcı büyüme var” diyen Sönmez, büyümeyi “Başaklar var, tane yok” diye değerlendirdi.

Niteliği önemli

Mustafa Sönmez, “Otomotiv, elektronik, tekstil sektöründe canlılık var, turizmde ciddi bir gelir girişi var. Ama turizm ucuza, ihracat ucuza. Ve temel olarak da ucuz işgücünü kullanarak çarkların döndüğü bir büyüme biçimi. Dolayısıyla büyümenin niceliksel göstergeleri kadar niteliksel boyutlarını tartışmak zorundayız.

Kutsanacak, övülecek büyüme değil karşı karşıya geldiğimiz. Her büyüme kapitalist gelişme demektir. Sonuçla gelişmeyi sağlayan insanların sosyal konumlarında nasıl bir değişikliğe yol açıyor buna bakmak lazım buna baktığımız zaman da çok pozitif geliştirici olduğunu söylemek mümkün değil. Toplumun tüm kesimleri için böyle. Sanayicisi düşük kârla, ihracatçısı düşük kâr oranlarıyla, çalışanlar düşük ücretlerle ve tarım kesimi düşük getiriyle çalışıyor. Tümü gelir kaybına uğramış bir toplumun büyümesi bu” diye konuştu.

DEVAMLI BÜYÜME İÇİN SIFIR ZAM

Devlet Bakanı Ali Babacan, açıklanan büyüme rakamlarının yıl sonu büyümenin yüzde 5’in üzerinde çıkacağını gösterdiğini söyledi. Babacan, TÜSİAD YİK Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, son 1.5 yıllık döneme bakıldığında büyümenin sıhhatli bir büyüme olduğunu iddia etti. Büyümenin sürdürülebilir olması için işçiye, memura zam yapılmaması gerektiği mesajını veren Babacan, “Yıllardır yüzde 100 isteyene yüzde 100, yüzde 50 isteyene yüzde 50 zam. Sonra kaynak yok, söyleyin Merkez Bankası’na para bas, piyasaya sür. Artık böyle uygulama yok. Bunlar tamamen tarihin derinliklerine gömülmek zorunda. Bizim hedefimiz Türkiye’yi uzun vadeli, çok daha sıhhatli ve çok daha hızlı büyüyen bir ekonomi haline getirmek. İşsizliğin çözümü de işte burada. Sıhhatli, sürdürülebilir büyüme ve yüksek oranlı büyüme Türkiye’de işsizlik sorunun çözümünün temelini oluşturacak”.

CARİ AÇIĞA DİKKAT

Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Zafer Çağlayan, büyüme hızını sevindirici olarak değerlendirirken, cari işlemler açığına dikkat çekti. Çağlayan, cari işlemlerin bu yıl sonunda en yüksek açığı vermesinin kesin gibi göründüğünü ifade ederken, “Tahminler en az 12 milyar dolar cari açık vereceğimiz yönünde” dedi. Çağlayan, büyüme rakamlarının tahmininden iyi olduğunu söyledi. Kendisinin yüzde 8’ler civarında bir büyüme beklemesine karşın, yüzde 12’lerde bir büyüme açıklanmasının sevindirici olduğunu belirten Çağlayan, buna rağmen bazı endişeleri bulunduğunu ifade etti. Çağlayan, bu yılın ilk 4 ayında cari işlemler açığının 6.9 milyar dolar olduğunu, bunun 2003 yılının tamamında verilen açığa neredeyse eşit olduğuna dikkati çekti.

BÜYÜME RAKAMLARI

Ocak-Şubat-Mart Dönemi Büyüme hızı (%)

Ulaştırma-haberleşme 7.3 4.3

Mali kuruluşlar 28.8 0.6

Konut sahipliği 23.9 1.9

Serbest meslek ve hizm. 14.8 8.6

Devlet hizmetleri 20.8 1.4

Kâr amacı olmayan krlş. -1.7 0.9

İthalat vergisi 23.0 33.8

GSYİH 15.8 10.1

GSMH 17.5 12.4

HORMONLU

Ankara Ticaret Odası (ATO) Başkanı Sinan Aygün, büyüme hızının sevindirici olduğunu, ancak ithalata dayalı bir büyüme gerçekleşmiş olması nedeniyle ‘hormonlu’ olduğunu belirtti. Aygün, “büyüme dediğimiz şey, saf, dengeli, dört başı mamur ve üretime dayalı ise makbuldür” dedi. Her şeye karşın, ‘ikide bir tökezleyen’ bir ekonomi için bu büyümenin başarılı olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Aygün, şunları kaydetti: “Büyüme çarşıya, pazara yansımıyor, ancak ilerisi için umut vaat ediyor. Büyümeyi halka indiremez, ücretlere yansıtamaz, halkın geçimini kolaylaştırımazsak, kâğıt üzerinde büyümek ne işe yarar? Büyüyelim ama halkı büyütelim, halkın zenginliğini büyütelim”.

Başa dön

BEDAŞ’ta harcamalar abartılı çıktı

Yılmaz Karaman’ın genel müdürlük görevine gelmesinden bu yana Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş’de (BEDAŞ) sular durulmuyor. Son dönemde BEDAŞ’ta yaşanan gelişmelerin basına da yansıması üzerine kurumun bağlı olduğu TEDAŞ Genel Müdürü Haşim Keklik, bir inceleme başlattı. Keklik, BEDAŞ Genel Müdürlüğü’nde yapılan harcamaları “abartılı” bulduğunu ifade etti.

TEDAŞ Genel Müdürü Haşim Keklik, düzenlediği sohbet toplantısında basının kimi gelişmeleri ortaya çıkarmasından memnun olduğunu söyledi. Keklik, BEDAŞ Genel Müdürlük Binası’nı gidip gezdiğini belirterek, “Bazı yerlerde abartı görülüyor. Olmaması gereken tarzda yapılmış” dedi. Binada yapılan abartılı harcamaları doğrulayan Keklik, bu konuda teftiş kuruluna talimat verdiğini kaydederek, hazırlanacak rapor üzerinden “objektif” bir değerlendirme yapacaklarını kaydetti.

Karaman’ın ASKİ’de “zimmetine para geçirmek”ten ceza aldığını, bu cezanın da paraya çevrildiğini kaydeden Keklik, Karaman atanmadan önce Devlet Personel Başkanlığı’ndan izin alındığını ve normal prosedürün işletildiğini ifade etti. Karaman’ın göreve geldikten sonra çok sayıda ESM üyesinin sürgün edildiğinin hatırlatılması üzerine Karaman, “BEDAŞ uygulamalarında serbesttir. İhtiyaç gördüğü yere personel tayin edebilir. İhtiyaçtan kaynaklı uygulama olduğunu düşünüyorum” dedi.

Başa dön

IMF’ye sarıldı, işsizlikten yakındı

Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği (TÜSİAD) Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Sabancı IMF’ye daha sıkı sarılmanın gerektiğini belirtirken, istihdam artışı yaratacak 10 yıllık bir büyüme perspektifinin oturtulması gerektiğini söyledi. Sabancı, Türkiye’de her yıl 750 bin kişiye iş yaratmak gerektiğini belirtti. Sabancı, TÜSİAD’ın 2004 yılı ilk Yüksek İstişare Konseyi toplantısında yaptığı konuşmada, yıllık yüzde 5 büyüme ve yüzde 2.5 istihdam artışı sağlayacak 10 yıllık büyüme perspektifi gerektiğini bildirdi. Türkiye’nin tam da “nereye gidiyoruz” sorusunu sorarak politikalarını değerlendirmesi gerektiğini söyleyen Sabancı, bunun birinci nedenini istikrar konusunda alınan mesafe olarak açıkladı. Sabancı, istikrar yolunda önemli mesafeler kat etmiş bir ülke olarak sürdürülebilir büyümeye nasıl geçeceğimizi düşünme noktasına gelindiğini kaydetti.

Yeni hamle

Şimdi yeni bir hamleye ihtiyaç olduğunu dile getiren Sabancı, ‘’TÜSİAD olarak IMF programının disiplinine sıkı sıkıya uyulmasını ısrarla savunduk. Yine bu yüzden IMF ile olan ilişkimizin 2005 ve sonrasında da sürdürülmesi gerektiğini savunuyoruz. Çünkü bu ilişkinin disiplin sağlayıcı gücüne inanıyoruz’’ dedi. Reform olarak sunulan yasa tasarılarını da sahiplenen Sabancı, bu yasaların da sağladığı temel üzerinden Türkiye’de her yıl yüzde 2.5 istihdam artışı sağlayacak bir büyüme perspektifinin oturtulması gerektiğini savundu. Ömer Sabancı, Türkiye’nin her yıl 750 bin kişiye iş yaratmak, bununla da kalmayıp iş gücünü daha iyi eğiterek vasıflı iş gücü haline getirmek zorunda olduğuna işaret etti.

Başa dön