www.evrensel.net  |  istatistik |  arşiv  |  linkler  |  posta 

Ana Sayfa

Gündem

İşçi-Sendika

Ekonomi

Politika

Dünya

Kültür-Sanat

Medya

Toplum-Yaşam

Spor

Köşe Yazıları


Bereket dileyen topraklar
Konya’nın Gökyurt köyündeki evlerin ilginç bir özelliği var. Her evin sağ üst kat pencerelerinin üstüne gelen tek parça taşın üstüne tabak gömülmüş. Ne zaman başladığı bilinmeyen bu geleneğin haneye bereket ve bolluk getirdiğine inanılıyor. Skylife dergisinden Nebil Üster’in araştırdığı bu ilginç kültür bianet.org’da yayınlandı.

Newton’un kitabı çalındı
İngiliz fizikçi Isaac Newton’un yerçekimi kanununu ortaya koyan formülü yazdığı, “elma” olarak bilinen “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” adlı tarihi kitap, Rusya Ulusal Müzesi’nden çalındı.


Bereket dileyen topraklar
Tabaklar... Günlük yaşamımızın hayati objeleri... Bugün cam, porselen, kil ya da plastikten binlerce çeşit tabak, ne denli vazgeçilmez olduklarından bihaber masalarımızın üstünden akıp geçiyor. Aynı zamanda, pek çoğu da bizim için bir statü göstergesi. Kendi beğenimizi yansıtan “kıymetli ve güzel” tabakları, ancak misafir geldiğinde çıkarmak üzere dolaplarda sergilemek, saklamak neredeyse tüm dünya insanlarını birleştiren ortak bir gelenek, alışkanlık...
Kap kacağın tarihi
Peki, insanoğlu bu vazgeçilmez malzemeyi yaratmayı ne zaman akıl etmiş? Birdenbire değil elbette. Çanak çömleğin yaratılma süreci hiç de öyle kolay gerçekleşmemiş. Hatta, kil kapların gerçek anlamda kullanılabilmesi, yani pişirmenin keşfedilmesi için binlerce yıl geçmesi gerekmiş.
Bu zorlu ve maceralı deneyimin öyküsü, insanın av ve doğanın sunduğu diğer hazır yiyeceklerin peşinde koşmayı bırakıp toprağa yerleşmesi ve kendi besinini üretmesi, yani tarıma geçmesiyle birlikte başlamış.
İnsanoğlunun Millatan Önce (MÖ) yaklaşık 10 binlerde başlayan yerleşim öyküsü ile MÖ 7000’lerde ortaya çıkan kap kacağın yaşama girmesi arasındaki o uzun süreç, bu deneyimin birdenbire olmadığının, olamayacağının bir göstergesi.
İnsanoğlunun kille tanışması aslında çok daha gerilere gidiyor. Az buz değil, 35 bin yıl önceden onu yoğurmayı ve biçimlendirmeyi biliyormuş. Ondan ürettiği birçok heykelcik ve kabartma figürler de bunun kanıtı.
Kilin kimyası
Çok daha sonra, yerleşik yaşama geçince, kili evini inşa etmede kullanmış. Ev tabanlarını, duvarlarını, ocağını sıvamış, damını onunla örtmüş, harcına katmış.
Hasır ya da kamışlardan yaptığı depo kaplarını ve ambarlarını sıvamış. Sonra, kili ateşte pişirdiği zaman daha sağlamlaştığını fark etmiş ve heykelciklerini, takı ya da başka küçük şeyleri ateşe tutmaya başlamış. Kilin kimyasını yavaş yavaş kavramaya başladıkça, onu pişirecek ateşle de baş etmeyi ve denetimi altına almayı başarmış. Sonunda, yaşamına kap kacağın girmesiyle, daha doğrusu kili bu malzemelere taşımasıyla, Neolitik dönemin en büyük devrimlerinden birini gerçekleştirmiş.
Bu devrime yol açan asıl etkenin, insanın sulu yemeğe geçmesi olduğu düşünülüyor. Bu varsayımı destekleyen faktörler de tahılın beslenmede ağırlık kazanması, bazılarının mayalandırılmaya başlanması. Sulu malzemenin konulması için gereksinim duyulan ve bunun sonucunda da kabın doğmasına neden olan çömleğin öyküsü işte burada başlıyor.
Şaşırtıcı gelebilir, ama arpadan elde edilen bira da bu kapların içini dolduran ilk malzemelerden sayılıyor. Dışarıya su sızdırmaması için onu sürtmesi, açkılaması ya da hangi tür kilin hangi tip fırın ve ısıda nasıl bir renk ve nasıl bir kalitede olacağını deneye-yanıla öğrenmesi, insanoğlunun geçirdiği yaratım sürecinin aşamaları.
Bakır ve tunç
Tüm bunlardan sonra süslenen, bezenen kap artık bir kültürün parçasıdır. İnsanoğlu ona inancını, düşüncesini, zevkini, gördüklerini taşımaya başlar. Prestij malzemesi olarak evinin en baş köşesine koyabilir ya da dinsel törenlerde kullanabilir. Onun için artık çok amaçlı bir malzemedir. Dahası, üzerinde soyutlamalar yapabilir, çeşitli üsluplar deneyebilir.
Sonuçta, yazının olmadığı tarih öncesi çağlar için insanın ve yarattığı kültürün aynası olarak ayrı bir anlam kazandırır kaba.
Çağlar ilerledikçe, bin yıllar geçtikçe, kilin dışında başka malzemeleri de keşfeder. Önce bakırı, sonra tuncu dener. Olağanüstü güzellikteki tunç kaplar, MÖ 3000’de artık kralların ve tapınakların prestijli malıdır. Zenginliğin ve gücün göstergeleri olmalarına karşın, bereketin ve korunmanın istenci hiçbir zaman yok olmaz kapların üzerinden. Ve farklı motifler ve biçimlerde, gümüş, altın, bronz ya da kil kapta olsun, bu kavramlar anlamını yitirmeden taşına gelir bin yılların ötesinden.
Eski bir gelenek
Bugün Konya’nın Gökyurt köyünde, yüzyıl başında yapılmış taş evler ilginç bir özellik sergiliyor. Köyün çevresinden çıkan taşlarla yapılan evler görülmeye değer. Her evin sağ üst kat penceresinin üstüne gelen tek parça taşın üstüne bir tabak gömülmüş. Tabakların hemen yanında nazarlık şeklinde stilize edilmiş, eski Türkçe “Allah” yazısı ve evin inşa tarihi var.
Geleneğin nasıl ve ne zaman başladığını köy halkı bilmiyor. Ama asıl çarpıcı olanı, ev sakinlerinin de tabakların bereketi, bolluğu simgelediğine inanmaları. Tabaklar onlar için aynı zamanda mutluluk ve refah demek.
Yani, evlerinde hüküm sürmesini istedikleri şeyler... Bir başka yerde, Şanlıurfa’daki Makam-ı Dergâh Halil Külliyesi’nin avlu duvarlarındaki tabakların aynı anlamı taşıdığı bilinmese de, çevrelerindeki nazar boncuğunu andıran göz betimlemeleri mutluluğun ve bereketin devamını diliyor. (BİA)


Başa dön
Newton’un kitabı çalındı
İngiliz fizikçi Isaac Newton’un yerçekimi kanununu ortaya koyan formülü yazdığı, “elma” olarak bilinen “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” adlı tarihi kitap, Rusya Ulusal Müzesi’nden çalındı. Arşivde saklanan kitabın 6 Kasım’da kütüphanedeki okurlar tarafından çalındığı belirtildi. Newton, ilk kez 1687 yılında basılan “Philosophiae Naturalis Principia Mathematica” kitabında, 3 hareket kanunu ve evrensel yerçekimi kanununu formüle etmişti. Rivayete göre, Newton, bir elma ağacının altında kitap okurken, kafasına düşen elmadan esinlenerek yerçekimi konusunda çalışmalar yapmaya başlamıştı.
Newton’un ortaya koyduğu kanunlar, güneş sistemindeki gezegenler, ay ve kuyrukluyıldızların hareketi, dünyadaki gelgitler, gün gece eşitliği süreci ve ayın yörüngesindeki çarpıklıklara ilişkin çalışmalarına ışık tutmuştu.

Başa dön
Bize ulaşmak için;

Tel: +90 212 665 69 36 (6 hat)       Fax: +90 212 665 69 43 - 44 E-mail: posta@evrensel.net