Kültür - Sanat [29.08.02]

Nuray Sancar

Murathan Mungan Türk şiirinde bir ekoldür. Edebiyata kazandırdığı yenilik pek çok genç şair tarafından eskitilinceye kadar öykünüldü. Tutunamayanların, itilmiş kakılmışların, cefa çekmiş olanların, gönlü yaralıların, hayal kırıklığına uğrayanların, aşıkların hüzünlü sesidir. Onun imgeleri, Mardin’den İstanbul’a dek bu topraklarda geçmişte ve şimdi ne varsa hepsinin, şairin seçimleri ölçüsünde olanaklı sentezidir. Sesi bu yüzden tanıdıktır ve sevilir. Murathan Mungan denemeci, öykücü ve oyun yazarıdır da.

Öldürücü bir silah

Ve son zamanlarda piyasaya çıkan “roman”ı “Yüksek Topuklar” ile yine gündemde. Ama bu kez tiryakilerini hayal kırıklığına uğratıyor. Okurlarını kızdırıp küstürüyor. Çünkü yüksek topuklar, Murathan Mungan’ın elinde öldürücü bir silaha dönüşmüş.

“Roman”ın konusu kısaca şu: Kentli, 30’lu yaşlarda, orta sınıftan, eğitimli, yalnız yaşayan bir kadın’ın (Nermin) kendisine, bakması için ana babası tarafından bırakılan beş yaşında bir küçük kızla (Tuğde) geçirdiği beş günün hikayesi. Tuğde, Mungan’ın ısrarla ileri sürdüğü tezini; kadınlığın çok küçük yaşlarda öğrenilen bir eylem olduğunu kanıtlamaya yarayan fesatlık abidesi bir tiptir. Nermin ise yazarın kitabın sonuna kadar düşmanca yaklaştığı, çeşitli görünümler almış “kadın”lığın, eleştiri dışı kalmış tek versiyonu olarak sunulur. Bir özdeşleşme nesnesi olarak seçilmiştir; en azından romanın bitimine kadar.

Mungan, iddiaları için bir mesnet olarak kullanıp, işlevi bitince Nermin’i de son anda gözden çıkaracaktır. Yazarın, başlangıçta, Nermin’in ilişkilerine, tercihlerine, gözlerine ihtiyacı vardır. Bir kadının kendi hemcinslerini küçümseyerek kendini inşa edişindeki nihilizm, zaman geçtikçe tutkularını yitirmiş bir insanın boşvermişliği Nermin’in bakışlarıyla kentte dolaşan kadın avcısı Mungan’ın sığınağı olmalıdır. Kahramanının deneyimlerinden çıkan zehirlerle öldürür kadınları teker teker Mungan. Onları mahkum eder, küçümser, alay eder. Sonra da eyleminin gerekçelerini bir kez daha haklı kılmak için fettan, işbilir, oyunbaz Tuğde’yi işaret eder; bunların beş yaşındaki de bir, yetmiş yaşındaki de.

Satır aralarından her seferinde sanki, hep o tedirgin edici ses işitilir: Demedim mi size?

Lanet bir kadınlık portresi

Evet tanıdık kadınlardır “Yüksek Topuklar” galerisinde sergilenenler; memleketin çalkantılı kentleşme sürecinin yol açtığı bütün bireysel sıkıntıları şu veya bu tarzda yaşamış, yaşam değiştikçe hızla değişmek zorunda kalmış, kimi tutunmuş kimi tutunamamış, sınıf atlamış atlayamamış, devrimcileşmiş ya da gericileşmiş kadınların ayrı ayrı öykülerinden ortak, lanet bir kadınlık portresi çıkarmıştır Mungan, sonunda. Tanıdıklık hissi, okurun üstüne yazarın “demedim mi size”leriyle bir tuzak gibi kapanırken kadınlığın o lanet portresi hemen önümüze atılıverir. Bir kadın düşmanıdır Mungan. Kadınları sevmediğini de söylüyor zaten. Bu yüzden bu kitap sevgisizliğin, öldürücü bir nefretin ürünü.

Sol gösterip sağdan...

Fakat Mungan’ın asıl sorunu, kentli kadınların değişmeye, kendilerini geliştirmeye çalışırken yaşadıkları tutarsızlıklara, iç çelişkilerine yönelmiş gibi görünen öfkeyle, değişimin kendisine karşı nefret duyduğunu gizlemesidir. Bunu o kadar etraftan dolaşarak, sol gösterip sağdan vurarak yapıyor ki gerçek niyetin anlaşılması zorlaşıyor.

Toplumsal bir ağırlığı olmayan küçük entelektüel Troçkist bir grup, solcu gettolar, tariflerinden kimler olduğunu hemen anladığımız feminist tipler, İstiklal Caddesi’nde gazete satan gençlerin, yüzü deşifre edilmiş örgüt şefleri… Bütün bunlar, “Daha sonra ne?” sorusunu sorduruyor. Çünkü bu dedikodusu bol, “roman”ın gidişi asıl darbenin sonraya saklanmış olduğunu da sezdiriyor. Mungan’ın biraz daha cüret ederse iplerini kopardığı için bir daha yüzüne bakamayacağı çok daha geniş bir okur kesimini ilgilendiren bir soru bu. Peki daha sonra ne? Sıra kime gelecek?

Konformizmin sözcülüğü

“Kendilerini aptalca ölüme yatıran ölüm oruççuları” mı, “durmadan Ankara’ya koşan devlet asalağı memurlar” mı, “küreselleşmenin cevherine vakıf olmadan özelleştirme karşısında tepinen işçi milleti” mi?.. Mungan, kusmaya devam edecekse bu meselelerle devam edecek gibi gözüküyor. Nermin’in hangi sosla hangi yemek iyi gider, kahve boğaz gören evinin hangi köşesinden daha iyi içilir gibi damak tadı erbabı eşcinsel arkadaşının temsil ettiği konformizmin sözcülüğüne soyunduysa başka bir şansı da yok. Çünkü Mungan’ın cimrilikle kullandığı olumlamalarından bir tek, çizdiği bu tip nasiplenebiliyor.

Başta özdeşleşmemiz için seçilmiş Nermin ise, son sayfalarda artık, kırmızı ışıkta durduğunda yandaki otomobilde görüp gülümsediği bir adamın uzattığı kartvizite kendini bağlayan bir kadına dönüşür. Kartviziti kaybettiğinde de boş bir hayale kapılacak kadar edilginleştirilerek gerçek bir beklentisizlik içinde gözden düşürülür.

Mungan yapacağını yapar, kentli, eğitimli, kendine yeter olumlu tipini hezeyanlarında öldürüp gömmüştür. Olunabilecek veya beğenilebilecek bir kadın da yoktur aslında; o derin nihilizm ve yine o fesat ses: Nermin de matah bir şey değildi, ben size dememiş miydim!

Mesaj, bir tragedya korosu gibi araya giren bu iç ses eşliğinde verilir. Bu, Tuğdegillerin zaferidir. Kötülüğün, dedikodunun, kibirin, bencilliğin, düzenbazlığın, sevgisizliğin.

“Sahtiyan”ın mucizevi aşk şairi niçin kendisini bu denli heba eder; bilinmiyor. Bu kadar tortunun, ne zaman hangi süreçlerle biriktiği kimsenin derdi değil. Eh, Mungan’a bir iyilik yapmalı ve Sahtiyan’ların, kendi ellerinde artık cayır cayır yandığını söylemeli.

Başa dön

Avanos festivale hazır

Avanos Belediyesi tarafından düzenlenen Uluslararası Turizm ve El Sanatları Festivali 31 Ağustos-1 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Kültür Bakanlığı ve Evrensel Kültür Merkezi’nin de katkıda bulunduğu festival kapsamında, söyleşiler, konserler ve bir dizi etkinlik bulunuyor.

31 Ağustos Cumartesi sabah saat 11.00’de Atatürk Anıtı’na çelenk koyulmasıyla başlayacak olan festivalde saat 12.00’de Belediye Düğün Salonu’nda bir film gösterimi gerçekleştirilecek.

Cumhuriyet Meydanı’nda saat 14.00’teki folklör gösterisi ve 14.30’daki çanak yarışmasının ardından saat 15.00’te eski TEKEL binasında 100. yaşgünü kutlaması gerçekleştirilecek.

Aynı gün saat 16.30’da gerçekleştirilecek olan çanak yarışması ödül töreninin ardından “Avanos Turizmin Neresinde. Turizmin Sorunları” konulu panel Cumhuriyet Meydanı’nda gerçekleştirilecek. Belediye Başkanı M. Seyhan Duru, Ahmet Tok, Galip Körükçü ve Yrd. Doç. İbrahim İlhan’ın konuşmacı olarak katılacağı panelin ardından bir edebiyat söyleşisi yapılacak.

“Dünya Şairi Nâzım Hikmet” başlığıyla aynı mekânda ve saat 18.00’de gerçekleştirilecek olan söyleşiye Kemal Özer, Tevfik Taş ve Feridun Andaç konuşmacı olarak katılacaklar.

Festivalin ilk günü saat 20.30’da Anfitiyatro’da verilecek olan konserle sona erecek. Konserde Bedri Ayseli, Ayşe Aslan ve Yıldız Çam sahne alacak.

İkinci günün ilk etkinliği ise saat 11.00’de Belediye Düğün Salonu’nda yapılacak olan film gösterimi. Saat 12.00’de ise Gençlerbirliği Yıldız Takımı ile Avanosspor Yıldız takımı arasında oynanacak dostluk karşılaşması yer alıyor. “Yok Olmaya Başlayan El Sanatları ve Bağcılığın Geliştirilmesi” konulu panelin başlama saati ise 14.30. Belediye Düğün Salonu’ndaki panele Ö. Faruk Tokmak, Sefa Yıldırım, Ömer Parmaksız, Mustafa Aslan, Ferhat Yaşar ve Ahmet Taşkıran konuşmacı olarak katılacaklar.

Saat 17.30’da ise “Son Siyasal Gelişmeler” başlıklı panel gerçekleştirilecek. Cumhuriyet Meydanı’ndaki panele Aydın Çubukçu, Cem Somel, Abdullah Emre İleri konuşmacı olarak katılacak. Saat 19.30’daki “Anadolu Ozanlarının Kaleminden” konulu sinevizyon gösteriminin ardından festival, 20.30’da Arif Sağ, Hayri Abakay, Orhan Ural, Esra Dilekli’nin Anfitiyatro’da verecekleri konserle sona erecek.

Başa dön

Nâzım heykeli bekliyor

Kültür Bakanlığı’nın siparişi üzerine Karabük’te yapılan, heykeltıraş Tankut Öktem’in imzasını taşıyan Nâzım Hikmet heykeli, İzmir’e gönderileceği günü bekliyor.

Kentte faaliyet gösteren Form Tasarım Uygulama Metal Sanayi Ticaret Limitet Şirketi Müdürü Can Kılıç, yaptığı açıklamada, sipariş üzerine bu yıl yapımına başladıkları bronzdan heykelin 3,5 metre boyunda, 1,5 metre eninde ve yaklaşık 1 ton ağırlığında olduğunu söyledi. Maliyetini açıklamak istemedikleri heykelin İzmir’de Kültür Bakanlığı’nın belirleyeceği bir yere konulacağını kaydeden Kılıç, şöyle dedi:

“Heykelin İzmir’e gönderileceği tarih hakkında bilgim yok. Dünyaca ünlü şair Nâzım Hikmet’in heykelini yapmak gurur verici. Mezarı ülkemiz toprakları dışında olan Nâzım Hikmet’i, yapılacak bu tür heykellerle hatırlamanın yararlı olacağı düşüncesindeyim. 2002 Nâzım Hikmet yılında, bu heykelin tamamlanmış olması bizim açımızdan da ayrı önem arz etmekte. Bakanlığın, bu konudaki çabasını çok yararlı buluyorum. Dünyada kabul görmüş yazarlarımız ve sanatçılar, aynı takdiri ülkemizde de görmeyi hak ediyorlar.”

Başa dön