Ekonomi [05.07.06]

Enflasyon yeniden çift haneli rakamlara ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumunun tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) haziranda bir önceki aya göre yüzde 0.34 oranında artış gösterdi. Geçen yılın aynı ayında yüzde 0.1 artan TÜFE bu yıl mayısta ise yüzde 1.88 oranında artış göstermişti. TÜFE’de bu yılın ilk altı aylık dönemindeki artış ise yüzde 4.88 olarak gerçekleşti ve yüzde 5 olan yılın tümündeki hedefe bir aylık enflasyonla ulaşılmış oldu. TÜFE’de yıllık artış ise yüzde 10.12’yle 22 aylık bir aradan sonra yeniden iki haneli oranlara yükseldi. Geçen yıl haziran sonunda yüzde 8.69 olan yıllık enflasyon, en son Ağustos 2004’te yüzde 10’la iki haneli olmuştu. TÜFE’de 12 aylık ortalamalara göre ise yüzde 8.32 oranında bir artış yaşandı.

Bir ara yıllık artışın yüzde 1.6’ya kadar gerilediği üretici fiyatlarında (ÜFE) ise tek başına haziran ayında bir önce aya göre yüzde 4.02’lik bir artış yaşandı. Bu artış 2005 yılının tümündeki yüzde 2.66 oranının bile 1.36 puan üzerine çıktı. Son iki ayda ÜFE’deki toplam artış yüzde 6.9’a ulaştı. ÜFE mayısta da yüzde 2.77’yle oldukça yüksek bir artış göstermişti.

ÜFE’de bu yılın ilk altı aylık dönemindeki toplam artış ise yüzde 11.68’e kadar yükseldi. Son bir yıllık artış da yüzde 11.52’ye ulaştı. ÜFE’de de 13 ay aradan sonra yeniden çift haneli yıllık enflasyon yaşandı. Yıllık ÜFE en son geçen yıl nisan ayında yüzde 10.17’yle çift haneli olmuştu.

Tüketici fiyatları beklemede!

Döviz kurlarındaki artışa ya da azalışa daha geç tepki veren tüketici fiyatları kapsamındaki harcama gruplarından gıda ve alkolsüz içecek fiyatları mevsimlik nedenlerle haziranda yüzde 2.72 oranında azaldı. Bu azalma TÜFE’deki genel artış oranının 0.7 puan aşağı çekti. Buna göre eğer gıda fiyatları haziranda değişmeseydi aylık artış yüzde 1.04 düzeyinde oluşacaktı. Gıda fiyatları bu yılın ilk altı ayında yüzde 3.61 ve son bir yılda ise yüzde 9.22 oranında artış gösterdi.

Giyim ve ayakkabı fiyatları ise yüzde 0.84’ye önceki iki aya göre oldukça düşük artış kaydetti. Konutla ilgili harcamalar ise yüzde 2.18’le oldukça yüksek bir oranda artarak genel enflasyon oranına 0.33 puanlık bir katkıda bulundu. Konut harcamalarında ilk altı ayda yüzde 6.12, son bir yılda ise yüzde 13.23 oranında büyüme yaşandı.

Haziran’da ev eşyası fiyatları yüzde 1.35, sağlık harcamaları yüzde 0.41, ulaştırma harcamaları ise yüzde 3.77 artış gösterdi. Akaryakıt zamları nedeniyle ulaştırma harcamalarının genel enflasyon oranına katkısı ise 0.37 puan oldu. En yüksek katkı da ulaştırmadan geldi. Ulaştırma harcamaları son bir yılda ise yüzde 12.64 oranında arttı. Temmuzda haberleşme harcamaları yüzde 0.95, eğlence ve kültür harcamaları yüzde 2.52, eğitim harcamaları yüzde 1.96, lokanta ve otel harcamaları ise yüzde 0.84 arttı. Çeşitli mal ve hizmetlerle ilgili harcamalarda ise yüzde 0.88 oranında düşüş yaşandı.

Tarım kurtaramadı

Haziran’da ÜFE’de kapsanan 762 maddeden, 180’inin fiyatı değişmedi. 487 maddenin fiyatı artış gösterdi, 95 maddenin fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

Tarım sektörü fiyatlarının yüzde 0.25 oranında azaldığı haziranda, sanayi sektörü fiyatları ise yüzde 5.08 oranında büyüme gösterdi. Sanayi sektörü kapsamındaki madencilik fiyatları yüzde 5.13, imalat sanayi fiyatları yüzde 5.37, elektrik, gaz ve su sektörü fiyatları yüzde 0.91 oranında büyüke gösterdi. Bu yılın ilk altı aylık döneminde ise tarım fiyatları yüzde 7.03 artarken, sanayi sektörü fiyatlarında yüzde 12.82’lik bir büyüme yaşandı. Bu kapsamdaki madencilik fiyatları ocak-haziran döneminde yüzde 13,03, imalat sanayi fiyatları yüzde 12.38, elektrik gaz ve su fiyatları ise yüzde 19.,71 oranında artış kaydetti. Bir yıllık dönemde ise tarımda yüzde 11.53 olan fiyat artışı sanayi sektöründe yüzde 12.63, enerjide ise yüzde 4.77 oldu.

En yüksek artış Bursa’da

TÜFE’nin aylık bazda en yüksek artış gösterdiği bölge yüzde 1.37’yle Bursa, Eskişehir ve Bilecik oldu. İstanbul’da yüzde 0.66, Ankara’da yüzde 0.76, İzmir’de yüzde 0.84’le Türkiye ortalamasının üzerinde seyreden haziran enflasyonu, bir çok bölgede ise düşüş kaydetti. En hızlı fiyat düşüşü ise yüzde 0.58’le Kastamonu, Çankırı, Sinop bölgesi oldu.

KORKULAN OLDU

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Haziran ayı enflasyon oranlarını değerlendiren Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Celal Sönmez, sonunda korkulanın olduğunu söyledi. Sönmez, yaptığı açıklamada, yıllık enflasyon hedefinin halen yüzde 5 olduğu bir ortamda, tek bir aylık endeksin yüzde 4 oranında artmasının, ekonomideki dengelerin ne kadar köklü değiştiğini ve ülkenin yeni bir ekonomik dengeye taşındığını gösterdiğini söyledi. Sönmez, “Sonunda korkulan oldu. Hem toptan eşya fiyatları anlamında büyük bir artış gözlendi, hem de bu henüz çarşı pazara perakende fiyatlar olarak yansıyamadı” görüşünü dile getirdi. Basılan ani fren nedeniyle otomobildeki yolcunun ön cama çarpma olasılığının yükseldiğine işaret eden Sönmez, şöyle dedi: “Bir para birimi 6 hafta içerisinde yüzde 25-30 civarında değer kaybederse o paraya güven sarsılır ve fiyat bekleyişleri bozulur, bozulmuştur da. Muhtemelen şimdi IMF de bu yeni durumun değerlendirilmesini isteyecek.”

Benzine bir yılda 18 kez zam

Benzin fiyatlarına bir hafta içindeki ikinci son bir yıldaki 18’inci, yılbaşından bu yana da 12’nci zam yapıldı. Son yapılan 4-5 kuruşluk zamla birlikte son bir yıllık dönemde benzinin yüzde 18.6’yla yüzde 20.2 arasında değişen oranlarda zamlandığı belirlendi. Zammın ardından 40 litrelik bir depoyu doldurma maliyeti 123.20 YTL’ye, 50 litrelik 154 YTL’ye ve 60 litrelik bir depoyu doldurma maliyeti de 184.80 YTL’ye kadar çıktı.

Benzinin pompa fiyatları bugünden itibaren ortalama yüzde 1.1’le yüzde 1.3 arasında değişen oranlarda (4-5 YKr) zamlandı. EPDK’nın Türkiye’nin akaryakıtta en büyük işlem hacmine sahip dağıtım firmalarının İstanbul’un Avrupa Yakası’nda uyguladıkları fiyatları dikkate alarak belirlediği ortalama fiyatlara göre, 3.05 YTL olan kurşunsuz benzinin pompa fiyatı bugün itibariyle 3.08 YTL’ye çıktı. 98 oktan kurşunsuz benzinin ortalama fiyatı yüzde 1.3’lük zamla 3.28 YTL’den 3.32 YTL’ye, katkılı 95 oktan kurşunsuz benzinin ortalama satış fiyatı da yüzde 1.2’lik zamla birlikte 3.03 YTL’den 3.07 YTL’ye yükseldi.

Bugün itibariyle son bir yıllık dönemde yapılan 18 zam kurşunsuz benzine yüzde 18.6, 98 oktan kurşunsuz benzine yüzde 19.03 ve katkılı kurşunsuz benzine de yüzde 20.2 oranında yansıdı. Kurşunsuz benzinin ortalama pompa satış fiyatı geçen yılın aynı döneminde 2.60 YTL, 98 oktan kurşunsuz benzininki 2.78 YTL ve katkılı kurşunsuz benzinin ortalama pompa satış fiyatı da 2.55 YTL düzeyinde bulunuyordu.

Başa dön

TEİAŞ Genel Müdürü görevden alındı

Cumartesi günü 13 batı ilinde yaşanan elektrik kesintisi nedeniyle soruşturma açılırken, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) Genel Müdürü İlhami Özşahin görevinden alındı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi Güler, elektrik kesintisiyle ilgili “geniş çaplı inceleme ve soruşturma” başlatıldığını belirterek, “Soruşturmanın selameti açısından şu anda bir kişi geçici olarak açığa alındı, ama onun dışında da incelemelerimiz devam ediyor” dedi.

TEDAŞ’ın üçlü elektrik tarifesinde bir değişiklik yapılıp yapılmayacağına ilişkin bir soru üzerineyse Bakan Güler, liberal şartlar ve tam rekabetçi bir durumun olması için özel sektörün isteklerini göz önüne alacaklarını söyledi. Güler, “Biz burada özel sektörü de gözetecek, onları da rahatsız etmeyecek bir düzenleme üzerinde çalışıyoruz” diye konuştu.

Oymapınar’a ceza tartışması

Bu arada, Enerji Bakanlığı, elektrik kesintisi yaşanmasından Oymapınar Hidroelektrik Santralı’nı (HES) sorumlu tutarken, mevcut düzenlemeler kapsamında santrala 750 bin YTL ceza verilebileceği öğrenildi. Ancak ceza verilebilmesi için Enerji Bakanlığı’nın kriz anında, şirkete acil durum bildirimi yapmış olması şartı aranıyor. Bakanlık, Oymapınar’a sözlü talimat verdiği için ceza uygulanamayabileceği bildirildi.

Oymapınar-TEİAŞ gerginliğine de iki taraf arasında bir süredir devam eden yan hizmet anlaşması yapılması çalışmalarının sonuçsuz kalmasının neden olduğu iddia edildi. Bursa santralında sorun yaşayan TEİAŞ Genel Müdürlüğü, Seydişehir Alüminyum ile birlikte Oymapınar HES’in işletme hakkı devrini alan Cengiz İnşaat’a, elektrik üretmesi için sözlü talimat verdi. Oymapınar, saat 22.00’den sonraki indirimli tarife zarara neden olduğu için bu talimata uymadı.

Söz konusu sorunun yaşanmasında TEİAŞ ile Oymapınar HES arasında süren yan hizmet anlaşması imzalama çalışmalarının başarısızlıkla sonuçlanması etkili oldu. Belgelenmezse ceza yok

Gelinen süreçte Enerji Bakanlığı, Oymapınar’a yaptırım uygulanmasını isterse, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na (EPDK) başvuruda bulunacak. Bu aşamada Enerji Bakanlığı’nın, Oymapınar HES’e acil durum bildiriminde bulunduğunu belgelendirmesi gerekecek. Ardından EPDK, Oymapınar ile ilgili soruşturma açacak. Soruşturma sonunda şirket haksız bulunursa, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinin (g) bendi çerçevesinde, 750 bin YTL para cezasına çarptırılacak.

Söz konusu madde, “Ulusal Yük Dağıtım Merkezinin, bir acil durum bildirimi ile vereceği tüm talimatlara sözleşme şartları her ne olursa olsun uyulacağı” hükmünü içeriyor. Buna karşın, TEİAŞ’ın kriz gecesi Oymapınar’a sözlü talimat vermesinin, yaptırım olanağını ortadan kaldırma olasılığı nedeniyle tartışma yarattı.

Kesintinin nedeni özelleştirme

13 ili etkileyen elektrik kesintisi ile ilgili EMO’dan yapılan açıklamada, kesintilerin o saatte oynanan maça ve hava sıcaklığına bağlanamayacak kadar önemli olduğu dile getirilerek ileride daha uzun süreli olanlarının yaşanmasının muhtemel olduğu belirtildi. Konu ile ilgili olarak düzenlenen basın toplantısında konuşan EMO Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Güzel, kamu hizmeti olan elektriğin, termik santralları, doğalgaz santralları, trafoları, dağıtım şebekeleri ile birlikte bir bütün olduğunu ifade ederek, “Bu bütünün parçalanmış olması ülkemize yarar değil, zarar getirmektedir. Birkaç yıl sonra kamunun yatırım yapması zaten bir zorunluluk haline gelecektir.” dedi. Güzel, “Elektrik kesintisi tehdidiyle kamuoyunun hukuksuzluğa razı olması istenmektedir” dedi.

Son 10-15 yıldır enerji alanında gereken ölçüde yatırımlar yapılmadığını, dağıtım ve iletim hatlarındaki bakım ve iyileştirmeler için yeterli kaynak ayrılmadığını, alım-satım garantili doğalgaz santralları nedeniyle bu santrallara olan bağımlılık had safhaya çıkarılırken, kamunun elindeki santralların çalıştırılmadığını belirten Güzel, “Nitekim Enerji Bakanı, yaşanan elektrik kesintisi olayında sorunun Kemerköy, Yeniköy ve Yatağan termik santrallarının tekrar devreye alınmasıyla çözüldüğünü açıklamıştır” dedi.

Özel sektör santrallarının kendileri için en kârlı olan durumu tercih ettiğini belirten Güzel elektriğin piyasanın inisiyatifine bırakılamayacak kadar önemli olduğunun bir kez daha kanıtlandığını sözlerine ekledi. Güzel, “Yeterli personel ve yatırım araçlarında mahrum tutulan bu kurumları yönetenler ve özelleştirme rüyasından bu olayla uyanmalı ve elektrik üretiminin merkezi olarak planlanması bir an önce sağlanmalıdır” dedi.

Başa dön

İşçilerden siyah çelenk

Malatya Şeker Fabrikası arazisinin belediyeye devredilmek istenmesine tepkiler sürüyor. Fabrikadan topluca çıkan işçiler önceki gün belediyenin önünde toplanarak siyah çelenk bıraktı. Çevredeki vatandaşlar da eyleme destek verdi.

Şeker İş Şube Başkanı Nuri Murat ihale sürecindeki Bor, Ereğli ve Ilgın şeker fabrikalarının özelleştirilmesinin sanayinin yokedilmesine zemin hazırlayacağını belirterek, Türk Şeker’in maliyetlerinin çok fazla yükseleceği ve stokların olağanüstü miktarlara ulaşacağı uyarısında bulundu. Murat sözlerini şöyle sürdürdü; “Başta Malatya Belediye Başkanı olmak üzere iktidar partisine yakınlığı ile bilinen kişiler fabrikamızın arazisini devralmak üzere çalışmalara başlamıştır. Bölgemizin kalkınmasında çok önemli olan Şeker Fabrikası’nın özelleştirilme kapsamına alınmaması için çalışması gereken belediye başkanı, araziden kapacağı parsellerin peşine düşmüştür” dedi.

Belediyelerin sorumlu oldukları bölgenin altyapı sorunlarıyla uğraşması gerektiğini kaydeden Murat, belediye başkanının bu tutumu devam ederse, Malatyalı 80 bin kişinin ekmek kapısı olan şeker fabrikası elden gideceğini belirtti.

Açıklamanın ardından slogan ve alkışlar eşliğinde belediye önüne siyah çelenk bırakıldı.

Başa dön