Ekonomi [14.09.05]

TÜPRAŞ’ın Koç-Sheel ortaklığına satılmasıyla borsa tarihi bir rekor kırdı, TÜPRAŞ hisseleri tavan yaptı. Koç Holding beklenen fiyatın altında olan rakamlarını “ülke için yapılmış bir fedakarlık” olarak niteledi. TÜPRAŞ’ın çoğunluğu yerli sermayeye kaldığı için herkes mutlu. İşçiler ve Petrol-İş dışında kimse TÜPRAŞ özelleştirmesinden memnun değilmiş gibi görünmüyor. Bu ihaleyle Koç Holding kazandı, peki ya Türkiye?

Bu sorunun cevabını İktisatçı Mustafa Sönmez verdi. Özeleştirme ihalesini ve olası sonuçlarını Bianet’e değerlendiren Sönmez, şu an yalnızca petrol işçilerinin kaybettiğinin düşünüldüğünü, oysa TÜPRAŞ’ın özelleştirilmesiyle bütün toplumun kaybettiğini, bu kayıpların ileride ciddi biçimde hissedileceğini vurguladı. Sönmez’in dikkat çektiği noktalar satır başlarıyla şöyle;

Maliyeti tüm topluma

Sönmez öncelikle ihalenin yaratacağı sonuçlara işaret etti: “Fiyat beklenenin altında: Satılırken beklenen fiyat 6 milyar dolardı; 4 milyar 140 milyon dolar gibi bir rakam alındı. Umulanın ancak üçte ikisi; bu başarı değil.

Kamusal kayıp: Bu parayla yeni bir TÜPRAŞ kurulmaz. Kamusal kayıp var.

Dış borç: Bu para, dış borca da derman olmaz.

Kamu gelirleri gitti: TÜPRAŞ, Hazine’ye önemli gelir sağlayan bir kuruluştur. Türkiye’yi gelecekteki kamu gelirlerinden de mahrum ettiler.

Bu durumda, gelecekte, vergiler artar, toplumun aldığı kamu hizmeti düşer. Bugün sadece petrol işçileri hareketliydi; ortalıkta ne partiler ne halk var. Ama bu özelleştirmenin maliyeti bütün topluma olacak.”

Sektör tamamen global firmaların eline geçti!

Sönmez, ihaleyi kazanan Koç-Shell OGG’nin profiline dikkat çekti: “Koç Türkiye’nin en büyük sermaye grubu. Shell dünyanın en büyük petrol devlerinden biri. Petrol gibi bir konuda, sektör tamamen kâr motifiyle hareket edecek bir grubun eline geçti. Petrol sektörü tamamen global firmaların eline geçti! Bu firmaların oyun planları ulusal pazara göre olmaz, dünya pazarına göre olur. Dünya kârları nerede maksimize oluyorsa, ona göre hareket ederler. Bazı rafineleri isterlerse kapatır, isterlerse düşük kapasiteyle çalıştırır, isterlerse rafinaj yapmazlar, ithal akaryakıt getirir satarlar.”

Sektör niye satılır?

Sönmez, gerçekleştirilen ihaleyiyse şöyle değerlendirdi: “Petrol gibi stratejik bir sektörü özelleştirmeye kalkan, dünyanın ender ülkelerinden biriyiz. İhaleye katılan kuruluşların çoğu başka ülkelerin devlet şirketleri. Devlet, şirketini satarken, bir başkasının devlet şirketi talip oluyor. Akıllı ülkeler böyle bir sektörü ne yapıp edip kamu mülkiyetinde tutarlar. Bu, Türkiye’nin çaresizliğinin ve acizliğinin göstergesi. Bu durum ERDEMİR ve Türk Telekom için de geçerli. Türkiye öyle bir yere getirildi ki, bu sektörler satılıyor.”

Şişman kadın sahneye çıkmadı

Sönmez, oyunun henüz bitmediğini, Petrol-İş’in hukuk mücadelesinin dikkatle izlenmesi gerektiğini söyledi: “Fakat, şişman kadın henüz sahneye çıkmadı, o çıkmadıkça oyun bitmez. Petrol-İş yine yürütmeyi durdurma istemiyle hukuk mücadelesine başlıyor. Geçen sefer Zorlu TÜPRAŞ’ı 1.5 milyar dolara alacakken, Petrol-İş davasıyla ihale iptal edilmişti. Sendika mücadelesini koruyor. Buna önem vermek lazım, çünkü oyunlarını çok kez bozdu.”

YERLİ-YABANCI FARK ETMEZ!

Sönmez, özelleştirmelerde yerli sermaye-yabancı sermaye tartışmalarını da şöyle değerlendirdi: “OYAK gibi bir grup bile bugün 4 milyar dolarda havlu attı. Ulusal saiklerle hareket eden bir grup olarak, yabancı ortak olmadan ihaleye girmişti. Onların bile güçleri yetmedi. Ancak, ‘yerli sermaye olsun’ iddiası, ehven-i şer. Cumhurbaşkanı bile buna ikna olmuş görünüyor. ‘Özelleştirmeye evet, ama ulusal takıma gitsin’ deniyor.

“Oysa bunun hiçbir garantisi yok. Ulusal takım, bir süre sonra, ‘Ben sıkıştım, devlet gelsin beni alsın’ ya da ‘yabancılara satıyorum’ diyebilir. Zaten, yerli de olsa, yabancı da olsa, yine kâr maksimizasyonu saiki mutlak.”

NÖBET DEVAM EDECEK

Kocaeli’de TÜPRAŞ’ın satılmaması için kurulan nöbet çadırında sesiz bekleyiş devam ediyor. Çadırda cumartesi gününe kadar nöbet tutulacak.

YÜZDE 14.76’SI BİLE 5 AYDA

YÜZDE 55 KAZANDIRDI

TÜPRAŞ’ın yüzde 14.76’sını 1 Mart 2005’te borsada 445 milyon dolara Global Menkul aracılığıyla alan Petrol Ofisi’nin yer aldığı konsorsiyumdaki İsrailli Ofer Ailesi 5 ayda yüzde 55 kazanç elde etti. Ofer’in 445 milyon dolara aldığı yüzde 14.76’lık hisse şu anda 1 milyar 200 milyon dolara denk geliyor. Eğer o gün satış yapılmasaydı Özelleştirme İdaresi yüzde 14.76’lık hisse için bugün 12 milyar dolar alacaktı.

Büyük bir kamu geliri kaybı yaşanacak

Beklenenin altında fiyat çıktı ve bu miktara yeni TÜPRAŞ kurulamaz

Elde edilen gelir Türkiye’nin dış borcuna da derman olmaz

Sonuçta vergiler artacak, toplumun aldığı hizmet düşecek.

PETROL-İŞ İPTAL İÇİN BAŞVURDU

Petrol-İş Sendikası ihaleye ilişkin prosedörde boşluklar nedeniyle ihalenin iptali için dün Danıştay’a dava açtı. Petrol-İş Sendikası Genel Başkanı Mustafa Öztaşkın 4 milyar 140 milyon dolarlık satış rakamının TÜPRAŞ’ın 2004 yılında gerçekleştirdiği cironun dörtte birine eşit olduğunu belirterek, “Bunlar sadece borç ödemeye gidecek. 2005’in ilk 8 aylık döneminde 24 milyar dolar borç ödemişiz. 4.1 milyar dolar, Türkiye’nin 41 günlük borç faizi ödemesine eşit bir rakamdır” dedi. TÜPRAŞ’ın satışıyla “bir kamu tekelinin, özel tekele dönüşmek üzere” olduğunu vurgulayan Öztaşkın, bu şekilde Türkiye’nin dünyada en yüksek fiyatla akaryakıt üreten bir ülke haline getirileceğine dikkat çekti. İhale sürecinde şaibeler olduğunu da kaydeden Öztaşkın, TÜPRAŞ’ın yüzde 14.76’lık hissesinin 3 Mart’ta satıldığını hatırlatarak, şunları söyledi: “Bu hisseler, ani ve gizli bir kararla kimseye haber verilmeden, sadece 1 şirkete haber vererek pazarlanmış. Alıcılar da belli olmuştur. 446 milyon dolarla İsrailli bir şirket. Dünkü satış üzerinden bu grup 6 ay içinde 300-400 milyon dolar gibi bir kar sağladı. Bu satış neden o zaman yapıldı? Arkasında kimler var? Kimler bundan çıkar sağladı? Konu yargıdadır. Yargı da umarım iptal edecektir.” Sendika avukatı ise “Şartnamenin iptali için dava açmıştık. İhalede bu şartnameye dayanılarak yapıldığı için hukuka aykıdır. Şartname ile alıcı firmaya yatırım, üretim ve istihdama ilişkin şart getirilmemiştir. Bu amaç yönünden de yerinde bir özelleştirme olmadığını gösteriyor. İhalenin son aşamasında yeni bir şirket kurma ve yüzde 49’luk hissenin ihaleye hiç katılmamış bir şirkete devri ihtimali var. Alıcının kimliği de tam anlamıyla belirli değil”

HÜKÜMET SATIŞTAN MEMNUN

Sanayi ve Ticaret Bakanı Ali Coşkun, sonradan özelleştirme kararı alan sosyalist ülkelerin bile özelleştirmede Türkiye’yi geçtiklerini ileri sürerek, “Türk ekonomisinin patinaj yapmaya tahammülü yok, kaybedecek zamanımız yok. Kurum ve kuruluşların, çalışanların seslerine saygılıyız. Hükümet olarak hassasiyetle takip ediyoruz. Doğru iş yapmaya çalışıyoruz. Hayırlı, uğurlu olsun. Çünkü Türkiye, ekonomik bakımdan geldiği noktada, rekabet gücünü arttırmak için çok daha önemli adımlar atmalı. Bunun başında da özelleştirme geliyor” dedi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Murat Başesgioğlu da, TÜPRAŞ’ta daha önce iptal edilen ihale ile son ihalede oluşan fiyat farkını, “ülke için kazanım” olduğunu iddia etti. Başesgioğlu “Hükümet ve Hazine olarak sendikaya bir teşekkür borcunuz var mı? Ülke adına olumlu bir sonuç doğdu” şeklindeki soruyu yanıtlarken ise “özelleştirmelerde konjonktür önemli. Geçen yıl piyasada oluşan fiyatla dünkü ihalede oluşan fiyat arasında çok önemli bir fark var. Bu, ülke için kazanımdır. Petrol-İş, demokratik tepkisini göstermiştir. Onu da anlayışla karşılamak lazım” açıklamasında bulundu.

Başa dön

Çin pahalı petrol ithal etmeyecek

Çin’in, petrol fiyatları yüksek olduğu sürece, stratejik rezervi için pahalı ham petrol ithal etmeyeceği bildirildi.

Devlet Kalkınma ve Reform Komisyonu Müdür Yardımcısı Can Guobao, dünya petrol fiyatlarının yüksek seviyede dalgalandığı koşullarda, rezerv için, uluslararası pazardan petrol satın almasının “büyük bir finansal risk” olacağını söyledi. Çin’in rezervini artırmak için başka yollar üzerinde çalıştığını ifade eden Çinli yetkili, rezervleri artırmak üzere planlar hazırlamaya başladıklarını belirtti. Stratejik rezervin 90 günlük veya 120 günlük olması gerektiği şeklinde tartışmalar olduğunu hatırlatan Can Guobao, bunun Çin’in somut koşullarına belirlenmesi gerektiğini belirtti. Söz konusu yetkilinin verdiği rakamlara göre, geçen yıl 175 milyon ton petrol üreten ve 117 milyon ton petrol ithal eden Çin, üretimini bu yıl 180 milyon tona çıkaracak.

Başa dön

26 dekar pancar, 1 istihdam

Şeker-İş Sendikası tarafından yapılan araştırmaya göre, 26 dekarlık şeker pancarı, tarımda 1 tam istihdam sağlarken, 3.2 milyon dekarlık tarım ise 123 bin kişiye iş imkanı sunuyor.

Şeker-İş Sendikası Genel Başkanı İsa Gök, yaptığı açıklamada, ülkede şeker pancarı üretiminin, tarımın önemli bir parçası olduğunu, yılda yaklaşık 500 bin çiftçi ailesinin geçimini pancar tarımından sağladığını söyledi. Şeker Pancarı tarımının, alt sektör çalışanlarının aileleriyle ile birlikte toplam 10 milyon kişiyi ilgilendirdiğini ifade eden Gök, Türkiye’nin en büyük sorunlarının başında işsizlik sorununun geldiğini söyledi. Gök, işsizliğin en iyi koşullarda bile yüzde 10’un altına düşmediğini bildirdi. Şeker pancarının ise istihdam ve işsizlik sorununa çözüm olabilecek en önemli ürün olduğunu vurgulayan Gök, şunları kaydetti: “Çapa ve hasad dönemlerinde 250 bin tarım işçisi ve az topraklı çiftçiler ile işsizlere 100 gün süreyle iş imkanı sağlar. Kırsal kesimde ayçiçeğine göre 4,4 kat, buğdaya göre 18 kat fazla istihdam oluşturmaktadır. Bir dekar şeker pancarı tarımı, tarımda 80, sanayide 13 saat olmak üzere toplam 93 saat istihdam sağlamaktadır. Bir tam istihdam 300 işgünü, bir günlük istihdamın ise 8 saat olduğu düşünüldüğünde, 26 dekarlık şeker pancarı tarımı 1 tam istihdam sağlamaktadır.”

Gök, 2003 yılı değerleri ile Türkiye’de 1 tam istihdam sağlamanın maliyetinin 142,7 milyar lira, yani 100 bin ABD Doları’nın üzerinde olduğunu belirterek, bu hesaba göre 1 saatlik istihdam sağlamanın yatırım değerinin 60 milyon lira (42 dolar) olduğunu bildirdi.

Bu durumda 1 dekar şeker pancarı tarımının istihdam açısından yatırım değerinin ise toplam 3 bin 906 dolara denk düştüğünü dile getiren Gök, “Ülkemizde 3,2 milyon dekar şeker pancarı tarımı yapıldığı göz önüne alınırsa yılda yaklaşık 123 bin tam istihdam sağlanmaktadır. Bunun yatırım değeri ise 12,3 milyar dolardır” dedi.

Başa dön