Politika [21.10.04]

“Azınlık Raporu” ile tartışma yaratan Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu’nun 2004 Ön Rapor Taslağı da hükümete yönelik sert eleştiriler içeriyor. Raporda, insan hakları konusundaki sorunların sorumlusu olarak hükümet gösteriliyor. Ayrıca Danışma Kurulu’na göre, iktidarın uygulamaları nedeniyle “parlamenter rejim” son aylarda “başbakancı rejime” dönüşmüş durumda.

Başbakanlığa sunulacak olan Ön Rapor Taslağı’nda insan hakları alanında son yıllarda yapılan olumlu düzenlemelere rağmen, sorun ve ihlallerin devam ettiği belirtiliyor. Rapora göre, aksaklıklar sık sık dile getirildiği gibi sadece uygulamada değil, kurumsal, yapısal ve yasal düzenlemelerde de devam ediyor.

Raporda, insan hakları açısından sorun oluşturan kurumsal ve yasal düzenlemelerden bazıları özellikle hükümet uygulamalarıyla ilgili. Başbakanlık İnsan Hakları Ön Raporu’na göre, yasalar sadece iktidar partisi tarafından yapılıyor ve muhalefetin önergeleri gözönüne alınmıyor.

Bu nedenle, yürütmenin yasamanın önüne geçtiğini belirten rapor, “parlamenter rejimin” son aylarda “başbakancı rejime” dönüştüğünü söylüyor. Çok hızlı ve seri halde çıkartılan yasaların etkinliğinin azaldığı ve Meclis’in denetleme yetkisini yeterince yerine getiremediği de raporda yer alan tesbitler arasında.

Seçim barajı sıkıntı yaratıyor

Seçimlerde yüzde 10 barajının halen devam etmesi, din derslerinin zorunlu olmasına ilişkin Anayasa hükmünün yürürlükte olması, mülki idarelerin gösteri ve toplantıları 72 saate kadar erteleme yetkisi ve işçilerden sendikaya üye olmak için noter senedi isteniyor olması da diğer mevzuat sıkıntıları olarak işaret ediliyor.

Rapor, AB gündeminde de sık sık dile getirilen uygulama sorunları konusundan özellikle işkence sorununa değiniyor. 2004 yılının ilk 6 ayında 692 kişinin işkence gördüğü belirtilen raporda, işkencenin münferit olmadığı ve uygulamada sorunlar yaşandığı belirtiliyor.

İnsan hakları ihlallerinde son aylarda artış olduğunu söyleyen rapora göre, işkence iddialarında cumhuriyet savcıları yeterli duyarlılığı göstermiyor. Dava aşamasında da işkence sanıklarının idare tarafından korunması tutumu devam ediyor.

Çözüm önerileri

Raporun çözümler bölümünde ise kurul önerilerini şöyle sıralıyor:

İnsan hakları ihlallerinin sona ermesi sadece belli hak ve özgürlüklere ait mevzuatın değiştirilmesi ile mümkün değildir.

Devlet ve hukukun yapılanması ekseninde ele alınması gerekir.

İnsan hakları konusu devletin iç sorunu olmaktan çıkmıştır.

HÜKÜMETTEN İNSAN HAKLARI REHBERİ

İçişleri Bakanlığı, kamu kurum ve kuruluşlarından “insan hakları savunucuları” ile kurdukları ilişkilerde, “İnsan Hakları Savunucuları Rehberi”nin içeriğine ve ruhuna uygun hareket etmelerini ve her türlü kolaylığı sağlamalarını istedi. İçişleri Bakanı Abdülkadir Aksu imzasıyla bağlı kuruluşlara, merkez birimlerine ve 81 il valiliğine gönderilen genelgede, Avrupa Birliği’nce (AB) hazırlanan “İnsan Hakları Savunucuları Rehberi”nin ülke olarak da benimsendiği anımsatıldı.

Genelgede, insan hakları savunucularının uluslararası bir korumanın konusu olduğu kaydedildi. İnsan hakları savunucularının desteklenmesinin uzun süredir AB’nin dış politikasının bir unsuru olduğu hatırlatılan genelgede, “Söz konusu düzenleme, AB’nin, insan haklarının savunma hakkına saygı gösterilmesini destekleme ve teşvik etme amacıyla sürdürdüğü çabaları desteklemek ve güçlendirmek, insan hakları savunucularına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır” denildi.

TARTIŞILAN AZINLIK RAPORU

Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu’nun (BİHKD) “Azınlık Hakları ve Kültürel Haklar Çalışma Grubu”nun hazırladığı Azınlık Raporu’nda şunlar yer alıyordu:

Türkiye’deki vatandaşlık anlayışı gözden geçirilmeli, tekkültürlü ulus-devlet modelinin insan haklarını göz ardı eden boyutu yerine, çokkültürlü, çokkimlikli, özgürlükçü ve çoğulcu yeni bir toplum modeli esas alınmalı.

Türkiye, Lozan Anlaşması’nı da gerektiği gibi uygulamamaktadır. Dolayısıyla Türkiye, bu kurucu antlaşmasının kimi hükümlerini dahi ihlal etmektedir.

Türkiye’deki azınlık ve kültürel hakları kısıtlayıcı uygulamaların kaynağı olarak Anayasa’nın ‘değiştirilmesi teklif dahi edilemeyecek’ maddeleri arasında yer alan ‘Türkiye devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir’ denilen 3/1 maddesi değiştirilmelidir. Devletin ülkesiyle bölünmez bütünlüğü son derece doğal ve bütün dünyada tartışmasız kabul edilen bir husustur. Fakat ‘milletin bölünmez bütünlüğü’ kavramı, milletin tek parça (monolitik) olduğunu söylemektir ki, milleti oluşturan çeşitli altkimliklerin inkârı anlamına gelir, dolayısıyla demokrasinin özüne karşıdır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sı ve ilgili yasalar; özgürlükçü, çoğulcu ve demokratik bir içerikte ve toplumun örgütlü kesimlerinin katılımıyla ele alınarak, yeni baştan yazılmalıdır.

Başa dön

‘İşkence yoktur demek komik’

Avrupa Parlementosu (AP) Yeşiller Grubu’nun yıllık kongresi İstanbul’da devam ediyor. Çok sayıda sorunun masaya yatırıldığı kongrenin dünkü tartışma konusu; “Türkiye’de Sivil Özgürlükler”di.

Konuşmasının büyük bir bölümünü son günlerde sıkça tartışılan işkence konusuna ayıran TİHV Başkanı Yavuz Önen, “Türkiye’de işkence yoktur demek komik olur” dedi. AB’nin Türkiye’de işkencenin azaldığına dair olumlu ifadeler kullandığını hatırlatan Önen, “Rakamların azalması olmaz, iyileşti demek olmaz. İşkencenin yüzde 100 ortadan kaldırılması gerekiyor” dedi. Önen, Irak’ta cezaevlerinde yaşanan işkence olaylarından Avrupa’nın da sorumlu olduğunu kaydetti. Yücel Sayman da Türkiye’de bütün toplumsal muhalefetin AB sürecine endesklendiğini belirtti.

Kürtlerin karşılaştığı baskıları, Kürtçe’nin önündeki engeller ve bölgesel eşitsizlik gibi konulara değinen Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Baydemir, AB süreci ile birlikte önemli reformların gerçekleştiğini ancak bunların yetersiz olduğunu söyledi.

“Kürt silahlı muhalefet hareketi”ne silah bırakma, Türkiye’ye de operasyonları durdurma çağrısı yapan Baydemir, Kürt sorunu başta olmak üzeri gerek demokratik rejim, gerekse sivilleşmeyi içeren bir diyalog sürecine girildiğini kaydetti.

Soykırım tartışması

Toplantının soru-cevap bölümü oldukça tartışmalı geçti. Yeşiller Grubu’ndan bir milletvekilinin Yavuz Önen’e, “Ermeni soykırımını kabul ediyor musunuz” şeklinde soru yöneltmesi gerginliğin başlamasına neden oldu. Resmi devlet söylemine katılmadığını söyleyen Önen, her kritik dönemde Ermeni soykırımın önlerine konulmasından rahatsız olduğunu ifade etti. Murat Belge ise Ermeni soykırımının Türkiye’nin meselesi olduğunu belirterek, toplantıda gündeme getirilmesinin “küstahlık” olduğunu kaydetti.

Başa dön

Uygulamaya zayıf not

BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın insan hakları savunucuları özel temsilcisi Hina Jilani, Türkiye’de insan hakları ve demokratik alanda yapılan yasal düzenmeleri olumlu bulduğunu ancak yapılan değişikliklerin pratiğe yansımasında çeşitli direnç noktalarının kırılamadığına dikkat çekti.

Jilani, İstanbul, İzmir, Ankara, Diyarbakır’da insan hakları ile ilgili incelemelerde bulunarak, yetkililerle görüştü. Jilani, yapılan değişikliklerin pratiğe yansıması için yerellerde ve devletin tüm politikalarında değişiklik yapması gerektiğini ve değişikliklerin pratiğe yansımasını engelleyen bir takım direnç noktalarının olduğunu belirtti.

Jilani, toplanma ve gösteri düzenleme konusunda birtakım iyileşmeler olsa da barışçıl toplanmayı engelleyen unsurların hâlâ varlığını koruduğuna dikkat çekerek, özellikle gösterilerde çok sayıda güvenlik gücünün bulunmasının insanların bu toplantılara katılmasına engel olduğunu söyledi. Jilani, güvenlik güçlerinin amacını aşan müdahelelerde bulunduğunu dile getirerek, gösteri yapılacak alanların kişilerin kendisinin seçme özgürlüğünün getirilmesi gerektiğini ifade etti. Jilani, özellikle sendikalarla ilgili bazı yasal değişiklikler yapılması gerektiğini vurgulayarak, toplusözleşme ve grev hakkı ile ilgili düzenlemeler yapılması gerektiğini söyledi.

Jilani, resmi yetkililerin tüm seviyelerde insan hakları ihlallerinden sorumlu tutulmaları ve daha ciddi bir hesap verebilirlik konusunda ciddi adımlar atılması gerektiğini belirterek, bu adımların hükümetin insan hakları konusunda ne kadar samimi olduğunu ortaya çıkaracağını söyledi.

Jilani, “birtakım direnme noktalarından söz ettiniz, bunlardan biraz bahseder misiniz?” sorusu üzerine, bu direnç noktalarına özellikle devletteki bürokratik yapıyı ve güvenlik güçlerini örnek olarak gösterdi.

Başa dön